Een unieke blik in de keuken
2005-06-17
De Nederlands Gereformeerde Kerken beschikken al dertig jaar over een landelijk archief. Ingesteld in 1974 door de Landelijke Vergadering te Utrecht bewaart het archief alle stukken met betrekking tot de landelijke vergaderingen, die in die afgelopen dertig jaar zijn gehouden.- Jaargang 49
- nummer 12
Ook zijn hier de archieven van een aantal landelijke organen ondergebracht en ruim 25 persoonsarchieven, veelal van predikanten. Daarnaast bevat het landelijk archief een uitgebreide documentatieverzameling bestaande uit boeken, tijdschriften, brochures, preken en krantenartikelen.
Een unieke collectie over het ontstaan van onze kerken en een onmisbare bron voor wie geïnteresseerd is in de nog relatief jonge historie van de NGK. Minder bekend is de aanwezigheid van een aantal archieven van plaatselijke kerken, waaronder die van opgeheven kerken. Hoe zijn die daar terechtgekomen?
Plaatselijke archieven
Vaak ontbreekt het kerken aan een geschikte archiefruimte. In een archiefruimte dient constante luchtvochtigheid (50%) en temperatuur (18 graden) te zijn. De kosten voor het bouwen van zo’n ruimte zijn vooral voor kleine gemeenten niet op te brengen of men heeft domweg geen plek. Een prima oplossing is het onderbrengen van het oudere gedeelte van het archief bij de overheid d.w.z. een stads-, gemeente- of streekarchief.
Voor bestaande kerken is dat vaak de beste optie. De kerk blijft eigenaar en mocht het nodig zijn het archief te raadplegen dan hoeft de scriba niet ver te reizen. Maar ook het landelijk archief is een optie. Met name opgeheven kerken maken hier gebruik van. Ondanks de opheffing blijft zo de band met de NGK bestaan. Het kerkverband blijft immers verantwoordelijk voor het beheer en de zorg voor deze archieven.
Een tiental kerken heeft er daarom voor gekozen hun archief hier onder te brengen. Het landelijk archief beschikt niet over een eigen archiefruimte, maar heeft zijn archieven ondergebracht in het Archief- en Documentatiecentrum (GKV) te Kampen.
Geschiedenis
Waarom nu al dat oude papier bewaren?
Kerkelijke archieven zijn de neerslag van het handelen van een gemeente in een bepaalde periode op een bepaalde plaats. Het kan nodig zijn het archief te raadplegen om eerder genomen besluiten te achterhalen. Kerkenraden wisselen immers voortdurend van samenstelling.
Eveneens is het archief een van de belangrijkste bronnen voor het beschrijven van de geschiedenis van de plaatselijke gemeente. Nu veel van onze kerken ruim vijfendertig jaar bestaan, ontstaat de behoefte terug te blikken. Veel gemeenten hebben zelfs nog een veel langere voorgeschiedenis.
Een goed geordend archief kan bij geschiedschrijving van groot nut zijn.
Blik in de keuken
Het archief is dus van belang om allerlei feitelijke gegevens uit te destilleren.
Maar er is meer uit het archief te halen. Als we specifiek daarbij kijken naar opgeheven kerken, biedt het archief een blik in de keuken van deze kleine gemeenten. Hoe functioneerden zij met veelal beperkte menskracht en middelen? Met welke thema’s hielden zij zich in het bijzonder bezig? Hoe gingen ze om met het ontbreken van een predikant? En hoe kwamen ze tot het besluit zich op te heffen?
We zien tegenwoordig, dat veel grotere gemeenten overgaan tot het opdelen van de gemeente in kleinere eenheden, zoals wijkkringen.
Misschien kunnen we daarbij iets leren van kleine gemeenten.
Ik wil hiermee aangeven, dat een kerkelijk archief ook mede bron kan zijn om vragen rond het functioneren van een gemeente in al haar verscheidenheid te beantwoorden.
Drie voorbeelden
In de komende maanden zullen in Opbouw een aantal van die kleine gemeenten de revue passeren. Het zijn de kerken van Curaçao, Oosterbeek/ Wolfheze en Middelburg.
Kerken, die geografisch ver uit elkaar lagen, maar alle drie onderdeel hebben uitgemaakt van ons kerkverband.
Ze hebben gemeen, dat ze inmiddels zijn opgeheven - resp. in 1977, 1985 en 1999 - en hun archief hebben ondergebracht in het landelijk archief.
Het kerkelijk archief diende als belangrijkste bron van informatie. Ter aanvulling werd literatuur (o.a. Opbouw) geraadpleegd. Een aantal personen benaderde ik om iets te vertellen over hun oude gemeente. Vaak denken deze met dankbaarheid aan die periode terug en vinden ze het leuk om iets over hun vroegere gemeente te vertellen.
Zie voor meer gegevens het Informatieboekje en www.ngk.nl/archief www.adckampen.nl