Boekbespreking
1973-02-23
- Jaargang 17
- nummer 8
De kerken moeten spreken
Dit wordt tegenwoordig dikwijls beweerd.
In hun preken zouden de predikanten zich moeten uitspreken tegen bedrijfssluitingen, tegen de NAVO, tegen de Amerikanen in Vietnam en tegen andere zaken.
Anderen zijn hier fel op tegen.
De synode van de Gereformeerde Kerken, in 1566 in Antwerpen bijeen, sprak zich uit voor gewapend verzet van een groep vazallen, samen met een aantal onderdanen, tegen de overheid, wanneer de overheid openlijk geweldpleging zou verrichten of publieke rechten zou schenden.
De braziliaanse aartsbisschop Dom Helder Camara verzet zich in naam van het Evangelie tegen de politieke en economische bewindvoerders in Zuid-Amerika. De uit Roemenie afkomstige ds Wurm brand verzet zich in naam van het Evangelie tegen het kommunisme.
De ene predikant. bidt voor het G.P.V. en een andere voor de P.S.P.
Wat is de achtergrond van dit politiek gerichte optreden?
Wat is politieke theologie?
Het is niet hetzelfde als politiek bedrijven op basis van de theologie. Het gaat ook niet om een theologie, die zich vooral met de politieke verantwoordelijkheid van de gelovigen bezig houdt. Het gaat in de hedendaagse politieke theologie om veel-méér!
Een vertegenwoordiger van deze theologie is o.a. Dorothee Sölle. Deze duitse theologe beoogt een politieke interpretatie van het Evangelie. Zij wil niet alleen maar een aksent leggen op het feit dat er een relatie tussen het Evangelie en de levenspraktijk moet bestaan. Zij wil iets anders: de waarheid van het christelijk geloof kan alleen maar blijken uit de praktijk, dat de maatschappelijke werkelijkheid verandert.
Het gaat dus niet alleen om een pleidooi voor praktische christendom. Volgens Sölle is er geen ander waarheidskriterium voor het Evangelie dan de verwerkelijking ervan in de praktijk.
Haar theologie sluit hierin vrijwel naadloos aan bij de visie van Marx. Evenals Marx stelt zij, dat de maatschappelijke veranderingen slechts de verandering van de mens mogelijk kunnen maken. De maatschappelijke bepaaldheid van de mens en de noodzaak van maatschappelijke veranderingen zijn de maatstaf voor de politieke herinterpretatie van het Evangelie.
Dit alles betekent, dat de bijbel vertaald moet worden in politieke begrippen. Bij Dorothee Sölle komen deze politieke begrippen voort uit een marxistische mens- en maatschappijbeschouwing. De boodschap van de bijbel gaat dus eerst door een "marxistische filter", voordat zij bruikbaar wordt.
Dit is op het ogenblik de meest gangbare interpretatie van wat men verstaat onder politieke theologie.
Prof. Velema over die onderwerp
Bij de overdracht van het rectoraat (1972) aan de Theol. Hogeschool van de Chr. Geref. Kerken heeft prof. Velema over de politieke prediking gesproken. Deze belangrijke rede is onlangs in druk verschenen.
Hij bespreekt verschillende theologen als Sölle, Metz, Pannenberg. Schillebeeckx e.a. en konkludeert, dat het onjuist is de bijbel op deze manier te politiseren. Het optreden van Jezus kan men ook niet primair politiek optreden noemen. Niettemin heeft het Evangelie politieke konsekwenties !
In de naam Kurios, Jezus de Heer, wordt door de mens beleden want Jezus zei: Mij is alle macht gegeven in de hemel en op de aarde. Dat Zijn Woord daarom konsekwenties heeft voor het politieke leven en voor alle verhoudingen in de samenleving, is duidelijk. Ook de prediking gaat daarom over het hele leven.
Wij staan allemaal onder de heerschappij van Jezus Christus.
Vanuit het Evangelie moeten wij er in ons leven en samenleven iets van maken.
Daarom moeten wij niet vanuit een bepaald maatschappijbeeld de bijbel politiseren, maar vanuit. de bijbel de verhoudingen in onze samenleving zo goed mogelijk vorm geven.
N.a.v. deze rede nog graag enkele opmerkingen.
Een dilemma
Het is belangrijk te weten, dat Dorothee Sölle en andere maatschappij-kritische theologen" de gedachte afwijzen als zou het in de politieke theologie slechts gaan om politieke konsekwenties van het Evangelie. Het gaat hen om een nieuwe interpretatie van het Evangelie vanuit een bepaalde (marxistische) rnaatschappijbeschouwing.
Hier is de reformatorische visie op de bijbel, het Sola Scriptura, in het geding.
Men kan natuurlijk vragen of het niet altijd zo is dat wij de wereld om ons heen en ook de bijbel bekijken door een bril, die door de kultuur waarin wij leven iets gekleurd is. Dit lijkt mij inderdaad het geval. Maar wanneer men zich daar van bewust is en zich zo waakzaam mogelijk opstelt, kan men in alle oprechtheid streven naar een zo goed mogelijk open staan voor en verstaan van de Schrift.
Dit is in elk geval. heel iets anders dan het herinterpreteren van de bijbelse boodschap met behulp van een ideologisch gekleurde maatschappijbeschouwing.
Met nadruk stelt prof. Velema in zijn rede, dat in de prediking aandacht gegeven moet worden aan politieke aangelegenheden. Dit is een konsekwentie van de alles omvattende heerschappij van Jezus. Wanneer in een preek een groot program van internationale bijstand gepropageerd wordt, dan ontwikkelt de predikant een politiek program.
Hetzelfde geldt, wanneer een predikant meent in de preek over bedrijfssluitingen te moeten uitspreken. Dan zitten wij in de keuken van de politieke partijen en aktiegroepen.
Dit lijken op het eerste gezicht misschien erg "progressieve" dominees, maar in werkelijkheid brengen zij niet het Woord van God tot de konkrete mensen in de kerk. In de preken moet de mondigheid van de christenen erkend worden.
Hen moet het materiaal aangereikt worden dat hen ieder voor zich, in staat stelt zijn politieke verantwoordelijkheid zo goed mogelijk gestalte te geven.
Het is overigens niet vreemd, dat kerkdiensten waarin de politieke prediking de overhand heeft door steeds minder mensen bezocht worden. Politici en journalisten zijn doorgaans beter in het analyseren van politieke situaties dan predikanten.
Daarvoor hoeft men niet naar de kerk te gaan. En als een predikant niet méér te vertellen heeft, dan blijft men weg. Vele gelovigen voelen aan dat in de prediking méér verwacht mag worden dan slechts een politiek verhaal.
Is de kerk partijgangster ?
Generaliserend is deze vraag niet te beantwoorden.
Er zijn de laatste tijd kerkeraden geweest, die bij de overheid protesteren tegen de opvoering van de musical Godspell. Ook tegen de ontheiliging van de zondag is regelmatig geprotesteerd.
Men deed dit terecht, omdat de naam van God onteerd werd.
Prof. Zuidema heeft in de tijd toen hij predikant was duidelijk stelling genomen tegen de N.S.B., omdat hij dit een door en door heidense beweging vond. De reeds genoemde synode van Antwerpen koos partij. Ds Wurmbrand wordt niet moe in naam van het Evangelie het kommunisme aan te vallen. Anderen voeren in dezelfde naam de strijd tegen de rassendiskrimina., tie en de armoede in de wereld.
Ook in de tweede wereldoorlog waren er predikanten, die zich duidelijk tegen bepaalde beslissingen van de bezetters uitspraken. Zij trokken de konsekwenties uit de verkondiging van het Woord van God.
Daarin kunnen de kerken en Evangelieverkondigers er niet aan ontkomen partij te kiezen.
De kerk verkondigt het Woord van God. Dit is de roeping van de gemeente overeenkomstig haar aard. Omdat de Woordverkondiging betrekking heeft op alle sektoren van het leven, brengt zij voor het alledaagse leven konsekwenties met zich mee. Wanneer in een preek op bepaalde konsekwenties gewezen wordt, dan gebeurt dat met het gezag van het Woord van God.
Dáár ~ dan ook de grens van de bevoegdheid van het spreken van de kerk.
Wanneer deze grens overschreden wordt en een predikant zich te buiten gaat in politieke beschouwingen, dan faalt hij in zijn prediking.
Wat erger is: hij loopt het gevaar de Evangelieverkondiging ongeloofwaardig te maken. Deze ongeloofwaardigheid wordt óók in de hand gewerkt, wanneer te weinig op politieke en andere consequenties van de Woordverkondiging wordt gewezen!
Waar de grens ligt is natuurlijk niet gemakkelijk te bepalen. Behoedzaamheid en omzichtigheid zijn daarom i.v.m. deze zaken op hun plaats.
De prediking kan zich richten tegen het in stand houden van armoede, tegen anti-christelijke denkrichtingen, tegen het bevoordelen of benadelen van mensen op grond van hun huidskleur.
In de prediking wordt dan een duidelijke richting gewezen. De gelovigen worden onderricht, opdat zij er in hun leven gestaIte aan kunnen geven. In zoverre is de kerk duidelijk partijgangster vanuit het Evangelie, vanuit haar heel eigen plaats in de samenleving, De kerk kan zich echter niet begeven in de praktische uitwerking van de problemen. Zij is geen partijgangster in die zin, dat zij pressiegroep zou zijn.
De gemeente is gediend met een goede prediking over bijv. het leven, het huwelijk, het maatschappelijk leven in bijbelse zin. Dit betekent echter niet, dat er in een preek generaliserende uitspraken gedaan worden over een bepaalde politieke partij, over oorlogen, euthanasie of anticonceptionele middelen.
Wanneer dit laatste wel gebeurt, wordt niet alleen het gezag van het Woord van God misbruikt en gedegradeerd, maar ook worden de mondigheid van de gemeente en de verantwoordelijkheid van de gelovigen miskend.
Amsterdam. H. E. S. Woldring
N.a.v. W. H, Velema, Politieke prediking, Apeldoornse Studies no. 5.
J. H. Kok, Kampen 1972. 39 blz. f 4,95,
Vredesteken Ban de Bom?
(Brochure uitgegeven door de Stichting Moira - Tot verbreiding van het Evangelie).
De brochure geeft eerst een duidelijke inleiding omtrent het symbool, dat we nagenoeg allen zullen kennen: een omgekeerd, geknakt V-kruis in een cirkel. Dit teken heet het "Vredesteken" of het "Ban-de-Bom-'Symbool". Het symbool kunnen we tegenwoordig overal aantreffen: in anti-Vietnam- demonstraties, door communisten, Dolle Mina's. ja zelfs door leerlingen van Christelijke scholen.
De betekenis van dit teken is: "Vrede" of "leven". Welnu, vrede willen we allemaal: daar hebben we niets op togen! Maar WELKE vrede beoogt dit symbool, dat ook wel Aldermaston- Vredes-symbool wordt genoemd?
De brochure gaat dan uitvoerig in op de historische achtergronden van het Aldermaston-Vredesteken. In 1958 werd in de Engelse plaats Aldermaston een 'Vredesmars georganiseerd, waarbij de leiding berustte bij twee revolutionairen, die dit symbool introduceerden. Dit teken was hun geadviseerd door de beroemde Engelse filosoof Bentrand Russen, die een afschuwelijke afkeer had van het Christelijk geloof en een fervent bewonderaar van Karl Marx! Eén uitspraak van RusselI willen wij u niet onthouden, nl.: "Er is géén hoop meer voor de wereld, buiten de Sovjet-methode.... Ziehier de moderne ontwerper van het "vredes-symbool".
In de Middeleeuwen noemde men dit symbool "kraaienpoot" of "heksenpoot" of ook wel ,,het teken van Satan".
Russell koos dus bewust een antichristelijk teken voor de vredesmars. Adolf Hitler liet de grafstenen van gesneuvelde S.S.-ers met dit symbool versieren!
John Knox, de bekende stichter van de Schotse Presbyteriaanse Kerk heeft een houtsnede gemaakt van de Duivel. De Satan beeldt hij af met ogen, die zijn weergegeven door het "vredesteken" en Knox noemt dit: het teken van het Beest (Openb. 13: 17).
De ware oorsprong is te zoeken in de tijd van Nero (54-68 A.D.). We weten allen van de ontzettende Christen- en Jodenvervolgingen onder diens bewind. Een bron vermeldt dat Petrus op 29 juni 67 door Nero ter dood werd veroordeeld.
Petrus weigerde om zich te laten kruisigen zoals zijn Meester; dientengevolge werd hij met het hoofd naar beneden gekruisigd. Ziehier het insigne, waar de hedendaagse jeugd mee gesierd gaat: het Nero-kruis, ook wel genaamd "het teken van de Gebroken Christen."
De brochure geeft dan een aantal voorbeelden en tijdstippen waar dit afschuwelijke teken zich voordeed in de geschiedenis: tijdens de Spaanse Inquisitie, Spaanse Burgeroorlog, Russische Revolutie van 1917; 't Palestijnse Bevrijdingsfront bedient zich ervan, de Black Panthers eveneens.
De hippies, verslaafd aan de drugs tooien zich ermee!
De brochure stelt dan duidelijk dat het niet geoorloofd is voor een Christen om dit vredesteken te dragen. We dienen er niet onze Vredevorst mee, maar de Satan, die graag ondergronds te werk gaat in deze wereld.
Wat de Bijbel onder Vrede verstaat geeft de brochure weer met een groot aantal Bijbelteksten.
Tenslotte wordt er gewezen op het enorm gevaarlijke "Rijk" van de Antichrist, die ook op aarde "vrede" wil brengen, maar niet de VREDE, waarmee de Bijbel ons confronteert. Laten we ons hoeden voor de "vrede" van de communisten, die in werkelijkheid niets anders is dan: Communistische wereld controle.
Wie werkelijk VREDE wil, drage dit insigne niet! Wie geïnteresseerd is in deze materie, schaffe zich de brochure aan, die besluit met een bibliografie inzake dit onderwerp.
Een aanbeveling is overbodig!
Waddinxveen. A. van der Pot