Wat suïcidaliteit met je doet
2013-05-04
De auteur van Wat suïcidaliteit met je doet is verplegingswetenschapper en psychiatrisch verpleegkundige. In haar werk heeft zij te maken met suïcidale mensen, privé heeft zij geen suïcide meegemaakt. In de inleiding geeft zij het doel van het boek aan: inzicht geven in processen die spelen bij dit fenomeen en steun bieden aan mensen die met suïcidale gedachten of suïcidaal gedrag kampen, mensen uit hun directe omgeving en hulpverleners die er zijdelings mee te maken hebben. Ik vind haar een betrokken en zorgvuldige auteur. In het eerste deel worden betrokkenen aan het woord gelaten, zoals ouders die hun zonen verloren en een echtgenote van een psychisch zieke man. In alle situaties komt naar voren hoe belangrijk het was dat anderen naar hen luisterden, zonder te (ver)oordelen. Steun en erkenning vanuit de omgeving en de kerk en aandacht voor de partners, kinderen of ouders van de patiënt is noodzakelijk. In deel twee volgt informatie over suïcidaliteit. Oorzaken, ehandelmogelijkheden en signalen bij jongeren, maar ook juridische en ethische aspecten, en situaties vanuit de Bijbel. - Jaargang 57
- nummer 9
Isolement
Suïcidaliteit houdt in dat een patiënt worstelt met de gedachte dat de dood een betere optie is dan verder leven. Dat kenmerkt zich door isolement: de persoon zondert zich op de een of andere manier af of is door het verlies van een dierbare, van werk of van gezondheid in afzondering geraakt. Suïcide is de meest intense vorm van isolement, zou je kunnen zeggen. Bijna niemand wil dood, maar een suïcidaal persoon kan/wil deze manier van leven niet langer volhouden, door moeilijke omstandigheden of door psychisch lijden. De opvatting dat suïcidaliteit een ziekte is, geeft mogelijkheden tot behandeling en haalt het onderwerp uit de taboesfeer. Wanneer het gezien wordt als een zonde – geen uitzondering in orthodoxe kringen – spelen schuld, schaamte en niet behouden worden een grote rol. Bij de oorzaken van suïcidaliteit noemt Rebel genetische kwetsbaarheid, moeilijke omstandigheden en psychische problemen zoals depressie, borderline en schizofrenie. Behandeling met de juiste medicatie verkleint het risico, naast verlichting van de klachten.
Sociaal netwerk
Bij jongeren is het belangrijk om naast goed contact en openheid – overigens net zo belangrijk bij volwassenen – ook duidelijk stelling te nemen: ‘Je moet het niet doen.’ Dat kan helpen, omdat de jongere zelf geen grens kan aangeven. Door karakter, zelfbeeld, ingrijpende gebeurtenissen waarin ze te weinig steun ervaren en heftige emoties kunnen jongeren tot suïcide gedreven worden. Er zijn websites waarop zij steun en tips kunnen vinden om er niet alleen voor te staan. Helaas zijn er ook sites waarop zij ervaringen en gedachten kunnen uitwisselen en methoden kunnen vinden om suïcide te kunnen plegen. Zoals isolement een risico voor suïcidaliteit kan zijn, is een sociaal netwerk – contact met naastbetrokkenen die steunen, bidden en hoop kunnen wekken – een beschermende factor.
Bescheidener
De auteur komt niet tot een sluitend antwoord op de vraag of er eeuwig heil is na suïcide. In de Bijbel wordt de eeuwige bestemming van degenen die een eind aan hun leven maken niet genoemd – en daarom past het dat ook wij daarover zwijgen. Tegenover de wanhoop van suïcidaliteit mogen we de hoop van de Bijbel zetten, al beseft de auteur dat die hoop juist ver te zoeken is. Het is haar opgevallen dat de mensen die van dichtbij suïcide meemaakten een bescheidener mening kregen.
Ten slotte: hoe moet je verder na suicide? Het kan goed zijn om te beseffen dat de ander van de pijn af wilde en niet zijn naasten wilde bezeren – al is dat wel het geval. Verklaringen geven geen troost, wel de nabijheid van mensen en God. Onbegrip, taboe en zwijgen zijn grote belemmeringen om het gebeurde te verwerken. Schaamte en schuldgevoel kunnen hardnekkig zijn. Het is goed dat Rebel ook hier jongeren en kinderen apart noemt; zij dreigen vergeten te worden, omdat ze zich stil houden en zorgzaam voor hun ouders zijn. Het is fijngevoelig dat de auteur dit boek besluit met de vrienden van Job: ‘Geen van de vrienden sprak een woord tot hem, want zij zagen dat het leed zeer hevig was.’
Wat suïcidaliteit met je doet is een goed leesbaar en zinvol handboekje met nuttige adressen, websites en literatuur, al vind ik de kaft wel erg vrolijk voor zo’n onderwerp.
Rebel, H. (2013), Wat suïcidaliteit met je doet. Boekencentrum, Zoetermeer. € 16,90. 228p.
Anneke Kaldeway-Jansen is psychotherapeut en lid van de NGK.