Geweld en list
1973-04-20
Hebt u ook de foto van het jaar in de krant gezien? Een welgeschapen Vietnamees meisje vaneen jaar of zeven, verbijsterd komt het op u toe rennen, Haar brandende kleren heeft ze zich van het lijf gescheurd - maar de gloeiende napalm bleef aan haar perzikhuidje kleven, Ze rent opu toe om hulp. Haar gezichtje toont geen pijn meer - maar afschuw, ontzetting, verbijstereng. Verbijstering om het feit, dat grote mensen zo ontaard kunnen zijn, dat ze kleine kinderen met napalmbommen bestoken. Het kind rent op u toe om hulp, om bevrijding uit deze hel van pijn. Haar broertjes rennen mee. Ze tonen niet dezelfde vaart maar daardoor flankeren ze haar beter. Zij is het middelpunt van de opname. Ze is de prille belichaming van deze bloedende, brandende, lijdende wereld, die ondergaat aan eigen list en geweld.- Jaargang 17
- nummer 16
Die foto, als u hem eenmaal gezien hebt, achtervolgt u. Dag en nacht. Het verbijsterde kind blijft op u toe rennen. Het vraagt u om mededogen. Het vraag u om genade. Het vraagt u om liefde, doodgewone mensenliefde. Maar toen aan een Amerikaanse vliegenier gevraagd werd: wat hij dacht van de onschuldige slachtoffers van zijn napalmbommen vroeg hij geprikkeld: what is wrong? Wat mankeert er aan onze napalm?
De wereldpers riep zo pas deze foto uit als de topfoto van het jaar. De beste weergave van het wereldnieuws. De zuiverste informatie.
Goede compositie, juiste belichting, fijne diafragmering, geëngageerde keus. Zo is ieder content met het blote Vietnamese meisje. Haar ontzetting is hoogst bevredigend weergegeven.
Enkele jaren geleden was er ook zo'n bekroonde foto. Ook een krantenfoto, die door World Press tot foto-van-het-jaar werd uitgeroepen.
Speelde natuurlijk ook in Vietnam.
Een Aziatisch officier schoot een Aziatische franctireur dood. De franctireur stond schuldig aan de dood van het officiersgezin, geloof ik. Hetgeen de zaak alleen maar erger maakt, want nu ging het niet om een onvermijdelijke oorlogshandeling - maar om een persoonlijke wraakoefening. De officier werd gefotografeerd door een persmuskiet, die de kans van zijn leven zag. De vaart van de hand uit de holster, de vaart van het pistool naar het hoofd van de geboeide jongen, de vaart van de kogel door het hoofd: een actiefoto in optima forma. De jongen (zestien jaar?) met zijn keiharde tronie, ziet de dood moedig in het oog. Hij heeft al afgerekend met dit korte leven. Tussen de arrestatie en de confrontatie kan geen tijd zijn verlopen.
Tijd voor onderzoek, voor rechtspraak, zelfs voor standrecht, is er niet. De jongen was al klaar met dit leven, toen hij nog een wapen in handen had.
Nu ondergaat hij zijn snelle dood als onvermijdelijk.
Sorry. Pech gehad. Hij schijnt te wachten op de kogel. De officier schijnt te talmen met het schot. En oppervlakkig beschouwd duurt de executie te lang voor de vaart, die in de compositie schuilt.
Toch - er zit een asymmetrische trek in het gezicht van de jongen. Is er toch angst bij hem? Vertrekt hij een spier? Wil hij de kogel vergeefs nog afweren? Het antwoord luidt: op het moment van de foto drong de kogel de rechterslaap van de jongen al binnen.
Begrijpt u dat u met de foto-van-het-jaar te maken hebt? Feilloze techniek, prima informatie, hot news, rauwe compositie, actie, geweld - alles met smaak gedoseerd. Ieder kan tevreden zijn met zulk een foto in zijn fabriek, in zijn kantoor, in zijn huiskamer ...
Onlangs sprak een West afrikaanse regering de doodstraf uit over een stel handelaars in verdovende middelen. Toen ik ergens op reis de autoradio aanzette, was er net een reportage van de publieke executieop de band.
Pas langzamerhand drong het afgrijselijk gebeuren tot me door. De hete zon op het marktplein, de nerveuze menigte die gonzend van opwinding te wachten staat en geen druppel bloed wil missen, de onzekere stem van de verslaggever die zich in allerlei overbodigheden hult en zijn tijd volkletst. het geluid van het aanmarcherend executiepeleton.
Dan komt de stilte onder de menigte een hoorbare spanning. De verslaggever vermant zich, dwingt zich de feiten te vermelden, waarvoor hij er heen gestuurd is; ook luisteraars in Nederland willen waar voor hun luistergeld. Het peleton stelt zich op een afstand, zegt hij hees. Er klinkt een commando.
De geweren worden geheven, zegt hij nog.
Dan - enkele seconden van dodelijke stilte.
Daarop denettert een bevel en braakt het peleton zijn kogels uit. Een seconde nog houdt de stilte aan: de schrikseconde na een ramp.
Dan breekt de spanning van de menigte los in een wild loeiend applaus, een vreugdegehuil.
Men is tevreden. Men heeft iets gezien, wat je nog nooit gezien hebt.
Maar wij, beschaafde westerlingen, weten zulk nieuws nog wat fijner te savoureren dan die onbeschaafde kleurlingen. Wij krijgen achter elkaar van vier verschillende verslaggevers dezelfde executie vier maal voorgeschoteld.
En dan mogen wij ons oordeel uitspreken: wie van de vier de beste weergave van het nieuws heeft geleverd. Wie van de vier gaf de fijnste achtergronden, de juiste climax, de aangepaste dosering, de geëngageerde knock en de meest subtile nasmaak?
Such is life, zo is het leven. En dat niet alleen in Westafrika of in Oostazië, Zo gebeurt het in zekere zin in Amsterdam, Arnhem, Apeldoorn of in uw woonplaats.
In Arnhem werd vorig jaar 's avond laat een meisje in een zijstraatje getrokken en uitvoerig verkracht. Op haar hulpgeroep sprak een voorbijganger vertroostend: kom meid, werk mee en wees een beetje lief voor hem.
In Apeldoorn drong onlangs een jongeman het huis van zijn buurmeisje binnen en dwong haar, zich te ontkleden. Precies op tijd kwamen haar ouders thuis en identificeerden de misdadiger. Maar voor ze de poging tot misdrijf konden aangeven kwam de moeder van de schoft aanbellen, om te zeggen dat ze de politie er maar buiten moesten houden, als ze niet wilden dat er doden van zouden komen. (U hoeft niet in Apeldoorn naar schofjes te zoeken, want deze ware gebeurtenis speelde op een andere plaats.) In Amsterdam stalde iemand zijn auto en bemerkte voor het uitstappen, dat iemand naast hem was komen zitten. Die ander dwong hem een horloge te kopen. Voor veel geld. Niet dat hij een horloge had willen kopen - maar een pistool naast hem maakte duidelijk, dat het om geld of leven ging. Dat het onbedoeld gekochte horloge van diefstal afkomstig bleek, maakte zo'n zaak niet beter.
Ben andere heer in die contreien, die voor huis uit zijn auto stapte, werd met hetzelfde argument duidelijk gemaakt, dat hij zijn autosleuteltje moest afgeven, Toevallig stond hij met een juist gekregen fles sherry in de hand. Dat kwam hem te pas want hij sloeg de fles met één klap stuk op het hoofd van zijn medemens. Jammer van de sherry, maar de aanvaller zag kans met bebloede kop en onzekere gang weg te komen. Die doet het straks wel beter.
De KLM vervaardigde een aardig instructiefilmpje voor haar personeel. Eerst zag je een lange, moeizame reeks hardheden. Scenes van vechtende mensen, die allemaal in dezelfde bus willen zitten. Meningsverschillen na een voetbalwedstrijd. Huismoeders, die elkaar de uitgezochte goederen voor de neus wegpikken.
Mannen, die een kameraad genadeloos laten vallen. Mensen met te veel haast, om naar de stem van hun hart te kunnen luisteren.
Zwarte kindertjes, die doodgaan van de honger, Afgewisseld met vretende grote mensen, die op smakelijker wijze hun dood tegemoet gaan. Daartussenin steeds een pastoor, die om koffie vraagt. De eerste keer: ober heeft geen koffie meer. De tweede keer: kom zo bij u meneer. De derde handbeweging; jou niet gezien, zwartrok. De vierde vraag, verduidelijkt met vier opgestoken vingers: man, hou op met je gezeur.
En dan komt de tweede helft van dit filmpje.
Met de lading: dat een kleine dienst met een glimlach zo'n prettige reclame is voor de onderneming.
Een passagier in paniek - een beambte, die hem de weg wijst. Glimlach.
Een oude dame met drie koffers - een beeldschone stewardess, die haar op de lorrie neemt. Glimlach. Een slaper in een invalidenwagentje - een behulpzame wekker, die zorgt dat hij toch zijn vliegtuig haalt. Glimlach.
Een jongetje, dat in de hoogste natuurlijke nood is geraakt - een verpleegster, die hem bij de hand neemt en samen met hem naar het kleinste vertrekje rent. Glimlach.
Verveelde mensen - wel in de wolken maar waarlijk niet gelukkig - en een dienblad vol verversingen. Glimlach.
Moraal: het kleine verschil met de concurrentie zit in een glimlachende attentie. En dóen ook, dames; we moeten keihard zijn, want de concurrent is het ook!
Paulus schreef (hoe komt u daar nu ineens op?) aan de christenen te Rome: dat de heidenen het vertrappen God te erkennen; en dat God hen om dié reden heeft overgegeven aan een "verwerpelijk denken". Op slag volgt het hele rijtje van "verwerpelijk denken": onrechtvaardigheid in Afrika, boosheid in Azië, hebzucht in warenhuizen, slechtheid in Apeldoorn, nijd op het werk, moord aan de Zeedijk, twist, list en kwaadaardigheid in de kerk ... o nee, dat laatste moet een misverstand zijn.
In de kerk zitten geen heidenen, die God miskennen. In de kerk komen ze niet voor: de oorblazers, de lasteraars, de haters van God de-Heere, de verwatenen, overmoedigen, grootsprekers, vindingrijken in het kwade, onverstandigen, onbetrouwbare mensen zonder hart of barmhartigheid.
God erbarme zich over deze wereld, die haar kinderen vernietigt met de glimlach van het geweld.
God erbarme zich over zijn christenheid, die het lichaam des Heeren verscheurt met de glimlach van het gelijk.
God erbarme zich over zijn verstrooide schapen, die getekkeld worden door glimlachende wolven in schaapskleren.
God beware zijn nieuw Jerusalem voor alle indringers, die gewoon zijn te liegen en te bedriegen.
God erbarme zich over allen, die geschreven zijn in het boek des levens.