Het Rotterdamse drama
1973-06-08
Zoals nu wel algemeen bekend iszijn door de Algemene Vergadering van het G.P.V. op 30 januari j.l. twee kiesverenigingen als leden van het G.P.V. geroyeerd. Het waren die van Wezep en Voorthuizen.- Jaargang 17
- nummer 23
Im "Trouw" van 2 april werd in verband daarmee o.a. het volgende geschreven: "Na het besluit sprak de G.P.V.-voorzitter Veurink de afgevaardigden van de geroyeerde kiesverenigingen nog in vermanende zin toe. Zij moesten de weg teruggaan, aldus de G.P.V.-voorzitter, naar Schrift en Belijdenis. De als Lid uitgestoten G.P.V.-ers waren inmiddels opgestaan en verlieten de kerk, waardn de algemene vergadering werd gehouden, na eerst nog kenbaar te hebben gemaakt: "Wij blijven gereformeerd". Een verontwaardigd "Ssstt" was de reaktie.
De algemene vergadering bleek principieel vast te houden aan de band van Schrift en Belijdenis met de gereformeerde kerken vrijgemaakt."
Tot zover "Trouw".
• de ouverture
We willen nu de gang van zaken die op het Rotterdamse royement uitliep wat van naderbij bezien. Dat isbelangrijk. Want ook in deze kwestie kent men aan de klauw de leeuw.
Ik wil dat doen aan de hand van wat zich met de kiesvereniging van Wezep afspeelde.
Deze kiesvereniging was voluit een vereniging van "buitenverbanders".
Reeds enkele jaren geleden had ze een verklaring uitgegeven waarin zij aan de Verbondsraad van het G,P.V. meedeelde dat voor haar leden van, kerken binnen en buiten het verband even acceptabel waren. Daarover is toen wat correspondentie gevoerd. Maar toen de Wezepse kiesvereniging nadrukkelijk verklaarde dat zij de grondslag van het G.P.V. van harte bleef onderschrijven, bestond er bij de leidende instanties geen enkel bezwaar dat deze kiesvereniging onder de G.P.V.-vlag aan de verkiezingen deelnam.
In diezelfde tijd kwam het rapport uit van een commissie die de samenwerking tussen het G.P.V. en het N.E.V. nader moest bezien.
Deze kommissie bepleitte de continuering en zelfs verinniging van de samenwerking tussen G.P.V. en N.E.V. Zij typeerde die als een "burgerlijke samenwerking" en verdedigde ze krachtig. Alle grote mannen van het G.P.V. - Jongeling, Verbrugh, Kamphuis, Veuring, Van der Jagt, J. P. de Vries enz. - hadden dat rapport ondertekend, Het leek er op dat de verloving tussen G.P.V. en N.IE.V. op een huwelijk zou uitlopen!
Maar op dit rapport werd een vernietigende kritiek geleverd door ds J. Francke, ds J. van Raalte en nog enkele anderen.
Zij richtten zich met een vlijmscherpe circulaire tot de kiesverenigingen die bij het G.P.V. zijn aangesloten. Iedere samenwerking met het N.E.V. wezen zij radicaal af!
Het is voor het leren kennen van het "geestelijke klimaat" dat in het G.P.V. - en in de Vrijgemaakte Kerken (binnen het verband) - thans overheerst noodzakelijk de inhoud van deze circulaire zorgvuldig te overwegen.
Ik zal er daarom enkele passages van citeren.
Eerst deze: "Er is in het G.P.V. bij velen een diepe afkeer van de Wijsbegeerte der Wetsidee (zie het boekje van Dr Verbrugh over de Pol. Partijen bij de A.R.P.). Maar heden worden kopstukken, zoals Prof. Mekkes, geaccepteerd, terwille van het nationaal christelijke blok! Zij mogen in het confessieloze N.E.V. het Richtlijnen-program van het G.P.V. onthoofden door de Preambule met de Drie Formulieren weg te nemen. Want ze scheiden belijdenis en politiek. Daartegen verheft het meerderheidsrapport (dat is het zo Juist door mij genoemde rapport van Jongeling, Verbrugh, Kamphuis c.s. over de samenwerking met het N.E.V. - C.V.) zich niet! Het gevaar is levensgroot dat ook het G.P.V. terwille van de samenwerking met het N.E.V. e.a. de belijdenis in de ijskast zet om alleen met het "Richtlijnen-program" als een gewoon politiek program verder te gaan. Het woord "gereformeerd" wordt immers al vaker vervangen door "christelijk nationaal". In het verkiezingsmanifest van G.P.V. en N.E.V. "Balans van Nederland 1971" komt het woord "gereformeerd" niet meer voor! Een teken aan de wand!"
Ook de nu volgende uitspraak is van groot belang. Want zij maakt duidelijk dat het bederf dat naar het oordeel van de opstellers van de genoemde circulaire het G.P.V. had aangetast en dreigt te verwoesten reeds in heel de vrijgemaakte wereld was doorgedrongen!
Men leze: "In 1957 verscheen de brochure "Heroriëntering Noodzakelijk" (van Dr R. H. Bremmer en Ds J. P. van der Stoel). Het pleit daarin, voor o.m. open geref. organisaties en dus ook voor meer samenwerking met niet-vrijgemaakte gereformeerden, werd fel afgewezen, o.a. door het Geref. Gezinsblad. Maar nu komt er een dergelijke heroriëntering toch op gang! Lijstverbinding met S.G.P. wordt opengelaten (de heer Jongeling voor de t.v. met dhr. Bomans), De G.O.V. (de "vrijgemaakte" omroepvereniging - C.V.) (zie Klare Klanken van okt. 1971) wil gaan praten met de E.O. Het Ned. Dagblad stimuleert dat (hoofdartikel 11 okt.). Wij zijn in het tijdperk van de vrijgemaakt-geref. allianties met ... (vult u maar in!) ingetreden. Alles onder de leus: Samenwerking met behoud van zelfstandigheid. Hier opent zich inderdaad een wijd veld van mogelijkheden. Het G.P.V. heeft de eer de experimenterende koploper te zijn, gesteund door het Ned. Dagblad als propagandist, Om het aannemelijker te maken spreekt men in het meerderheidsrapport niet van principiële samenwerking met het N.E.V. (wat het echt is!) maar van burgerlijke. In dat vlak liggen er geen bezwaren voor het rapport om zelfs samen met N.E.V.-ers e.a. te bidden; (!!!) op de contactvergaderingen van G.P.V.-N.E.V. is de regel: de G.P.V.-voorzitter opent met gebed en een N.E.V.-er dankt!"
Ook de hoogleraren van de Theol. Hogeschool aan de Broederweg wandelen volgens ds Francke en de zijnen op dit hellende pad. Dit is het requisitoir dat tegen hen werd gericht: "Wat er op die wijze van onze gereformeerde zelfstandigheid zal overblijven heeft ons de politieke coalitie van Kuyper c.s. in de vorige en in het begin van deze eeuw wel geleerd! Maar heden draven Kuypers argumenten voor die coalitie-politiek met Hervormden en Rooms-Katholieken als 'n machtige stoet weer voor ons op! B.V. "Kerkelijk zijn wij helaas (nog!) niet één maar overigens stoelen wij op dezelfde wortel". De ene hoogleraar slijpt de scherpe kantjes af van het woord van wijlen Prof. Dr K. Schilder: "Kerkverrader? Landverrader!" Een andere hoogleraar houdt ons het spookbeeld voor van de doperse wereldmijding en waarschuwt daarom tegen groep egoïsme. Een derde hoogleraar betoogt: wij moeten geen enkele samenwerking, die tot zegen van ons Nederlandse volk kan zijn schuwen! - Zo wordt van verschillende kant de liefde aangewakkerd om N.EN.-ers tuti quanti politiek al steviger te omarmen. N.E.V.-ers die kerkelijk wel bezwaard zijn en hevig verontrust, maar voor het overgrote deel kerkelijk ongehoorzaam blijven. En de enige synodaal- geref. predikant die zich "vrijmaakt", (dr Arntzen-.V.) verdween onder de "buitenverbanders" !
Zo schreef de groep die zich om ds Franoke schaarde.
De gehele "top" van de vrijgemaakte "gemeenschap" werd door hen in staat van beschuldiging gesteld.
Met onverbiddelijke logica trokken de mannen van de circulaire alle consequenties uit de stelling dat de Vrijgemaakte Kerken (binnen verband) de enige ware kerken in Nederland zijn. Daarom geen enkele samenwerking met personen of verenigingen waarbij de Schrift en de Belijdenis IÎn geding komen. Geen geloofsgemeenschap, geen gemeenschap der heiligen, geen gemeenschappelijk gebed dan alleen met leden van de eigen kerken!
• de aanval geopend
De circulaire van ds Francke en zijn geestverwanten vond een enorme weerklank in de "vrijgemaakte" kringen. Ze zou ten slotte de gehele "vrijgemaakte" wereld gaan beheersen.
Dat was ook geen wonder.
Jarenlang was de "achterban" daarvan op suggestieve wijze geïndoctrineerd met de leuzen "Kerkverraad is landverraad". "Buiten de vrijgemaakte kerken is er rio 'Ons land geen ware kerk." "Samenwerking op politiek en maatschappelijk en welk ander terrein ook met nietvrijgemaakten ds niet mogelijk". Er is een "eenheid der levens” die voluit door de kerkelijke positiekeus wordt bepaald, enz.
Deze leuzen hebben voorts het voordeel dat men daarmee ook de ingewikkeldste problemen ten aanzien van de samenwerking met medechristenen baas kan. En ze hebben door het logicisme dat er in ingebouwd is een dwingende kracht. Wie in de greep ervan eenmaal A zegt wordt er onverbiddelijk door voortgejaagd tot hij tenslotte ook Z zegt.
In de dagen toen deze felle kritiek op de samenwerking tussen het G.P.V. en het N.E.V. onder de vrijgemaakten opgeld deed kreeg de kiesvereniging van Wezep een brief van de Provinciale Contactraad van het G.P.V.in Gelderland. Hij was gedateerd 18 mei 1972, gebruikte als aanspreektitel "Geachte Heren" en had de volgende inhoud: Op onze vergadering van 22 april jl. te Apeldoorn, is o.a. het volgende besluit genomen: "De kiesverenigingen van het Provinciaal Verband van Gereformeerde Kiesverenigingen in Gelderland, in jaarvergadering bijeen op 22 april 1972: - 'kennis genomen hebbende van het feit, dat in het Provinciaal Verband van, Gereformeerde Kiesverenigingen in Gelderland kiesverenigingen zijn, waarvan alle, of de overgrote meerderheid harer leden geen lid zijn van de Gereformeerde Kerk; - 'overwegende, dat artikel 4 sub 2 van het reglement van het Gereformeerd Politiek Verbond luidt: "Een vereniging wordt als lid van het Verbond geroyeerd, wanneer zij niet langer staat op de in artikel 2 van dit reglement genoemde grondslag (ril, van Schrift en Belijdenis - C.V.) en/of zich niet langer ten doel stelt hetgeen in lid a van dit artikel is aangegeven. Een vereniging verliest haar lidmaatschap wanneer zij weigerachtig is te voldoen aan hetgeen waartoe zij krachtens dit reglement is gehouden"; - constateert, dat samenwerking met eerder genoemde verenigingen niet mogelijk is op grond van artikel 2; - besluit het bestuur van de Provinciale Contactraad van het Gereformeerd Politiek Verbond in Gelderland op te dragen met deze verenigingen te spreken en indien zij van de ingeslagen weg niet terugkeren, de Algemene Vergadering van het Landelijk Verband namens de kiesverenigingen van het Provinciaal Verband van Gereformeerde Kiesverenigingen in Gelderland voor te stellen deze verenigingen te royeren."
Deze brief is wel een beetje vreemd.
De kiesvereniging van Wezep was reeds enkele jaren als vereniging van "buitenverbanders" bekend en was als zodanig in ieder geval "de facto" ook door de Verbondsraad van het G.P.V. erkend. Waarom was ze nu opeens niet meer acceptabel?
Verder wordt er in de brief gezegd dat er geen samenwerking met "Wezep" mogelijk was. Maar er was nooit van enige directe samenwerking tussen de Gelderse kiesverenigingen sprake geweest! En de samenwerking in het Provinciaal verband van de kiesverenigingen had nooit enige moeite opgeleverd!
Maar ja - die circulaire van Francke c.s.!
Spoedig vond het in deze brief in het uitzicht gestelde gesprek tussen een paar leden van de Provinciale Contactraad en de kiesvereniging van Wezep plaats. Maar die leverde geen resultaat op.
En toen kwam er een op 12 september 1972 gedateerde brief bij de kiesvereniging van Wezep binnen van de volgende inhoud: "Geachte Heren. (!!) In de vergadering van de provinciale contactraad van het provinciaal verband van Gereformeerde kiesverenigingen in Gelderland, welke aangesloten zijn bij het landelijk verband van het G.P.V., werd d.d. 4 september jl. verslag uitgebracht van het gesprek, dat vier onzer leden hadden met Uw bestuur op 25 augustus '72.
Immers op de provinciale jaarvergadering (22-4-'72) te Apeldoorn, werd door de kiesverenigingen op zulk een gesprek aangedrongen, en werd het dan ook uiteindelijk in opdracht van en namens de Gelderse kiesverenigingen gevoerd.
Zeer tot onze spijt hebben we moeten constateren, dat u zich, wat betreft het kerkverband van de Gereformeerde Kerken in Nederland, niet achter het besluit van de Generale Synode van Hoogeveen stelt.
Daarom hebben wij dan ook gemeend, het op bovengenoemde jaarvergadering (mede in tegenwoordigheid van uw afgevaardigden) genomen principiële besluit te moeten handhaven, en zulks aan de Generale Verbondsraad mede te delen."
Tot zover deze brief.
We maken weer een paar opmerkingen daarover.
Lil de eerste plaats: de gebruikelijke broedernaam wordt niet gehanteerd en de broedergroet niet gegeven. Het is consequent, griezelig consequent: de Wezepers waren ook geen broeders meer!
Voorts is het uiterst belangwekkend uit deze brief te vernemen dat het niet instemmen met een Synodebesluit van de vrijgemaakte kerken de grond is (daarom!) voor het uitstoten van een kiesvereniging uit een politieke partij!
Als dat geen verkerkelijking van politieke verhoudingen is wat is het dan?
• de slotacte
Zo was dan alles voorbereid voor het royement van- de kiesverenigingen van Wezep en Voorthuizen.
We willen weer de feiten memoreren.
In de "Beschrijvingsbrief" voor de 25e Jaarvergadering van het G.P.V. te houden op vrijdag 30 en zaterdag 31 maart leest men o.a. het volgende: "Voorstel kiesverenigingen te Arnhem e.a.
De kiesverenigingen te Arnhem, Nijmegen, Ermelo, Wapenveld, Hattem, (deze naam was in het stuk dat ik nu citeer weer doorgestreept), Apeldoorn, Nijkerk, Ede, Neede en Harderwijk: - namen kennis van het feit, dat bij het G.P.V. aangesloten kiesverenigingen te Wezep en Voorthuizen, gelegen binnen het ressort van het Provinciaal Verband van Gereformeerde kiesverenigingen in Gelderland, verenigingen zijn, waarvan alle, of de overgrote meerderheid harer leden geen lid zijn van de Gereformeerde Kerk; - overwogen, dat artikel 4 sub c van het reglement van het Gereformeerd Politiek Verbond luidt: (hierna volgt het reeds boven afgedrukte artikel - C.V.); - constateerden, dat samenwerking met eerder genoemde verenigingen niet mogelijk is op grond van artikel 2 (de grondslag-formule van het G.P.V.: Schrift en belijdenis - C.V.); - constateren thans dat deze verenigingen ook na een gesprek met hen niet van de ingeslagen weg terugkeerden; - besluiten de Algemene Vergadering van het landelijk Verbond voor te stellen deze verenigingen te royeren."
Dit was dan een formeel voorstel tot uitstoting.
Vreemd - om het zacht te zeggen - is wat onder dat voorstel te lezen stond. Het is dit: Advies G(enerale) V(erbonds) R(aad).
Dit voorstel tot royement aanvaarden en de secretaris opdragen dit op christelijke wijze aan de verenigingen ter kennis te brengen.
Vreemd ja, want de G.V.R. wist al een jaar of vier hoe het met die twee kiesverenigingen stond! Ze had er officieel bericht van gekregen.
Waarom moesten "Wezep" en "Voorthuizen" er nu opeens uit?
De actie van ds Francke c.s. had succes gehad. De Verbondsraad van het G.P.V. was daardoor volledig door de knieën gegaan!
Op de Algemene Vergadering - de jubileumvergadering - werd, conform het advies van de Verbondsraad. toen het vonnis over de kiesverenigingen van Wezep en Voorthuizen voltrokken.
In de discussies werden de bekende slogans kwistig gehanteerd!
"Niemand kan de Statuten van het G.P.V. onderschrijven als hij niet kerkelijk met ons één is."
"Iemand die lid is van het G.P.V. moet zich ook aan de Kerkorde houden want belijdenis en kerkorde zijn één."
"Door het lid laten zijn van deze "buitenverbanders" wordt de afwijking van de belijdenis door ons goedgekeurd."
"De garantie dat men aan de grondslag ook metterdaad vasthoudt is weg als men kerkelijk niet één is.
"Pas het Kerklidmaatschap garandeert de juiste waarde van het instemmen met de grondslag van het G.P.V." Enz., enz., enz.
Nadat het vonnis over "Wezep" en "Voorthuizen" was geveld verlieten, zoals we hoorden, de afgevaardigden van de uitgestoten kiesverenigingen de vergadering.
Kort daarna, op 2 april vervulde de secretaris van het G.P.V., dr Verbrugh, zijn opdracht om de beide kiesverenigingen "op christelijke wijze" in kennis te stellen van het royement.
Uit zijn brief citeer ik het volgende: "De kiesverenigingen betreuren het dat uw bestuur en leden een weg kozen die kerkelijk van ons geschiedenis en volgens hen neerkomt op of leidt tot een confessionele vervaging, Zij hopen oprecht en hartelijk dat zo veel mogelijk van uw leden - liefst allemaal natuurlijk zich van deze confessionele en/of kerkelijke vaagheid en soms zelfs ongebondenheid kunnen bevrijden (waarvoor de genade van Christus onontbeerlijk is). Er zou dan geen kerkelijke scheidsmuur meer tussen deze leden en de kiesverenigingen van het G.P.V. zijn. De alg(emenel vergadering (van het G.P.V. namelijk - C.V.) zou deze leden van u dan adviseren voor uw vereniging te bedanken en zich aan te melden bij de meest nabij gelegen vereniging die wel bij het G.P.V. is aangesloten. Zouden alle leden of praktisch alle leden van uw vereniging, inclusief uw bestuur, het zachte juk van de christelijke vrijheid in de belijdenis- en verband-getrouwe gereformeerde kerken weer aanvaarden en dus in kerkelijke eenheid met de overige verenigingen van het G.P.V. leven, dan zal het natuurlijk het eenvoudigste zijn, dat uw gehele vereniging zich weer aanmeldt bij het landelijk secretariaat, waarna zij zeker met hartelijke vreugde zal worden aangenomen."
Met dit schrijven viel het gordijn van het in Rotterdam opgevoerde drama.
Quis non fleret?
Wie zou niet wenen?