Een begin van geluk
1973-06-15
De vreze des Heren is het begin der wijsheid.- Jaargang 17
- nummer 24
Psalm 111: 10
Voor wie mocht menen dat dit woord eerder in de studeerkamer dan in de huiskamer past is het goed te bedenken dat de psalmen 111 en 112 bij elkaar horen. En in psalm 112 worden juist in verband met die vreze des Heren (vers 1) prachtige dingen gezegd over het gezinsleven. Je zou kunnen zeggen dat psalm 112 die spreuk uit psalm 111 opneemt en de huiskamer binnendraagt en daar aan de muur hangt.
En dat is ook geen wonder. Want wijsheid, - dat is voor de bijbel geen abstracte, theoretische kennis, maar veel eerder iets wat je levenskunst zou kunnen noemen.
Als je wijs bent, dan neem je in al die verschillende situaties die zich dagelijks aan je voordoen de juiste beslissingen, Dan weet je in netelige kwesties een gelukkige oplossing te bewerken. Dan weet je door de praktische problemen waarmee je te maken krijgt op een gezonde manier heen te komen.
Want - en dát vooral - wie wijs is kan met de mensen overweg.
Met gemakkelijke mensen en met moeilijke mensen. Hij vindt altijd wegen naar de ander toe.
Omdat hij voor die ander openstaat.
Omdat hij die ander werkelijk ziet, met zijn zwakke kanten en zijn sterke punten, - die ander met zijn behoefte aan licht en warmte, met zijn hunkering naar leven en bloei. Omdat hij luisteren kan. Omdat hij aandacht heeft. Daarom weet hij de ander ook altijd goed te doen. Hij neemt obstakels weg. Hij geeft de verwijdering geen kans. Hij maakt vrede.
Voor wie bij die uitdrukking "vreze des Heren" God direct als een soort boeman mocht zien is het goed héél psalm 111 te lezen.
Want die psalm staat immers vol van Gods heilbrengend ingrijpen.
Vol van de uittocht uit Egypte, de intocht in Kanaän, vol van Gods genade en Gods barmhartigheid (vers 4).
En dat God zo is, dat mogen wij nu helemaal in rekening brengen.
Dat mogen we van a tot z verdisconteren, wanneer we in onze omgang met de buren, bij gezinsplanning en beroepskeus zijn stem horen: doe dat, en je zult leven. Zo mogen we ons laten meenemen door Hem, die ons achter zich aan roept en ons de weg wijst, dwars door de verwarring en de chaos, dwars door de problemen die wij geschapen hebben, en dwars door de bende die wij er van gemaakt hebben.
Op weg naar het heil dat komt, en naar Gods vrede, naar een lachende wereld vol mensen, die geleerd hebben wat het is: sámen te leven, samen met God, en samen met elkaar.
Als je zo God vreest,
vol vertrouwen op Hem, vol hoop op Hem, vol aandacht voor Hem, dan heb je het begin, het geheim van de wijsheid.
Het gaat dus om wijsheid voor gewone mensen. Om de wijsheid die iedere vader, iedere moeder, ieder kind nodig heeft om te leven en gelukkig te zijn. In de huiskamer waar het gezin bezig is. En in de kleine kring van familie en kennissen. En in de wijde wereld, vol met mensen.
En het gaat om wijsheid in al de problemen, waarin we vandaag geworpen worden. Zodat je een weg vindt, Gods weg met jou, in het jong-zijn en het volwassen worden, in het heen-groeien naar je pensioen en naar een bejaardenwoning en naar het graf.
We hoeven elkaar echt niet wijs te maken dat de moderne levensvragen wel door de wetenschap worden bekeken en opgelost. Die problemen worden langs vele wegen op onze huiskamer-tafels gedeponeerd.
En we moeten onszelf er ook maar niet aan wennen, dergelijke vraagstukken als theoretische kwesties te behandelen, - kwesties, waarover we weliswaar heftig, maar dan toch vrijblijvend met elkaar kunnen discussiëren.
Want vroeg of laat worden van ons allemaal de praktische beslissingen gevraagd over kindertal
tal en sterilisatie, over euthanasie en het gebruik van oude of nieuwe, verboden of op artsen-recept voorgeschreven drugs, over de nivellering van jouw hoge inkomen, over bedrijfsfusies en over dingen, waaraan we vandaag nog niet eens denken.
Wat is in dat alles wijsheid? Wat is in dat alles de weg vooruit, de weg naar het leven?
Is dat soms wat de dames-bladen verkondigen? Of de wijsheid van het televisie-forum? Of wat iedereen zegt? Of wat de wetenschap decreteert. Is dat een wijsheid die je krijgt door zo breed mogelijk geïnformeerd te zijn? Of is het soms een wijsheid die je opdoet in de nieuwste spelletjes: van lichamelijke expressie tot sensitivity-training?
Natuurlijk, al die dingen zijn op hun eigen plaats en in hun eigen functie goed, en ze maken wijs en verstandig. Dames-bladen zijn goed. Waarom niet? En een brede informatie is zeker goed. En de wetenschap ook. En de sentivitytraining ook. Al hebben ze allemaal hun eigen (soms grote) gevaren, - daar niet van. Maar ze zijn goed en ze zijn nuttig en ze maken wijs. Zeker.
Maar is dat de wijsheid. waarmee we er komen?
Als dat onze wijsheid is, dat we niet méér nodig hebben, dat we onze weg wel vinden dank zij wetenschap en techniek en psychologie en sociale vaardigheid, - dan zegt de bijbel: ja maar, de vreze des Heren is het begin van de wijsheid.
Onze wijsheid? Maar God heeft in Christus onze wijsheid juist tot dwaasheid gemaakt. Onze wijsheid, - dat is de wijsheid die Christus aan het kruis bracht.
Dat is de wijsheid waarmee wij altijd weer struikelen over dat woord van Christus: wie zijn leven zal willen verliezen, - die zal het behouden.
Want wij willen ons leven niet verliezen. En we willen helemaal niet geloven dat we het zo behouden zullen. En dus zijn we wijs, en we gaan vechten voor onszelf. Als het moet - en hoe gauw moet het niet? - tégen de ander.
Tegen de mensen om je heen. Tegen je man of je vouw, omdat zij anders te kort komt. Tegen je ongeboren kind, omdat jij anders geen leven meer hebt. En tegen de kinderen die je wel wenste, maar die later zo lastig bleken.
En tegen iedereen die een bedreiging voor je is. Tegen harde rijken en tegen gewelddadige armen.
Tegen lastige bejaarden en tegen verminkte, geschonden mensen, die te veel plaats innemen, en te veel aandacht en energie vragen.
We vechten. En we vechten ons dood. Maar de wijsheid die van boven is (Jakobus 3 : 13-18) begint daar, waar de Here God gevreesd wordt. Waar de verwondering is over zijn ontferming. De vreugde over zijn verlossend ingrijpen.
Waar we, ondanks alle autoritaire wijsheden die op ons worden afgevuurd, als het moet tégen jan-en-alleman in, Gods lof in stand houden. Niet geleerd. In veel opzichten - hoe kan het ook anders?
- slecht onderlegd en onvolledig geïnformeerd. Maar wel wijs. En daarom levend en gelukkig.
Als Salomo aan het begin staat van zijn regering, zegt God tegen hem: vraag me maar wat je wilt hebben. En dan zegt Salomo: geef me alstublieft wijsheid. Dat vooral.
En dan komt Gods antwoord: omdat je niet gevraagd hebt om voorspoed en om een lang leven, maar om wijsheid, - daarom zal ik je wijsheid geven, meer dan iemand anders. Maar daarom krijg je ook voorspoed. Daarom zal het je welgaan. Daarom zul je leven.
En als wij deze tekst uit psalm 111 dan misschien wel niet aan de muur hangen, maar laten schrijven op de "tafelen van ons hart", als we God vrezen en Jezus Christus volgen, dan is dat het begin van onze wijsheid. En: een begin van geluk.