Psalm 22: de ENE en de VELEN
2013-11-01
Je kunt er niet omheen: als je Psalm 22 hoort, moet je wel aan Jezus denken. De doorboorde handen en voeten, de verdobbelde kleren, de vreselijke dorst, het ontwricht beendergestel, de religieuze spot van voorbijgangers... En natuurlijk het begin van de psalm: ‘Mijn God, mijn God, waarom hebt u me verlaten?’ Maar Psalm 22 gaat ook over mensen, over ons.- Jaargang 57
- nummer 21
Ik heb geprobeerd me iets voor te stellen bij de mensen die Jezus die onvoorstelbare pijn van het kruis aandeden. Want mensen doorboorden zijn handen en voeten, lieten Hem uitdrogen en dreven de spot met Hem.
Beestachtig om een ander mens zo te laten lijden.
De psalm bepaalt je bij dat beestachtige van mensen. Honden, leeuwen, buffels, stieren; je komt ze allemaal tegen. Maar als mensen beestachtig worden, dan is het meteen zo uitgekiend en uitgekookt!
Eeuwen vol mensen hebben moeten ervaren hoe een ander mens als een beest tekeerging. Kijk eens naar een man door de ogen van zijn mishandelde vrouw. Of naar een vader door de ogen van zijn misbruikte dochter. Zie een leerling door de ogen van een kapot getreiterde leraar. Een dronkaard door de ogen van een verkeersslachtoffer. Een bewaker door de ogen van een gemartelde gevangene. Een dictator door de ogen van zijn uitgehongerde volk. En ga zo maar door...
Je ziet ineens niet alleen meer Jezus in deze psalm, maar een eindeloos lange rij van lijdende mannen, vrouwen en kinderen. Velen gingen aan Jezus vooraf en onafzienbaar velen volgden Hem. Wat de bange vraag oproept: waar is God in al dit onmenselijk lijden?
Herken je jezelf als iemand die om een of andere reden in die lange rij van gekleineerde, misbruikte, getreiterde, geslagen mensen terecht is gekomen? Of ben je misschien oorzaak van leed?
Als man, vader, leerling, autobestuurder?
Zo raak je dus betrokken bij deze psalm. Als slachtoffer, maar ook als dader.
Weerwoord
Jezus staat dus ook in die rij van slachtoffers. Toch is Hij anders, want Hij kóós ervoor. Hij werd ons gelijk, zo lees je.
Wat betekent dat nu als je bitter lijdt onder menselijke beestachtigheid en vertwijfeld kreunt waar God is? Dat betekent in ieder geval dat Jezus naast je staat in je trauma’s, onrecht, pijn en bittere teleurstelling. Jezus wil als medeslachtoffer van menselijk geweld de nood met je delen. En Hij zegt: ‘Ik wil je rust geven.’ En: ‘Ik ben met je alle dagen.’
Daarin is Jezus Gods weerwoord op de bange vraag van alle tijden: mijn God, mijn God waarom hebt U me verlaten? Jezus staat aan je deur en klopt, om zijn leven met je te delen, als naaste, met de krachten van de nieuwe wereld van God. Hij de gekruisigde, meer nog: de opgestane. Die ENE is echt anders dan de VELEN!
Cirkel
Omdat Jezus zo anders is, zie ik in gedachten iets van een hergroepering. De lange rij van slachtoffers voor en na Jezus wordt een wijde cirkel, die zich rond Hem vormt, omdat Hij als zondeloze ervoor koos om in die rij te gaan staan. Om onze zonden werd Hij doorboord, om onze wandaden gebroken, zegt de profeet Jesaja. Daardoor krijgt de rij meer en meer de trekken van een cirkel, met Hem in het middelpunt.
Dat geeft onverwachte ruimte. In de rij zag je alleen maar slachtoffers, maar in de cirkel rond Jezus is ook ruimte voor schuldigen en daders. Vanaf het kruis hoor je dat al. Jezus bad voor degenen die Hem beestachtig behandelden. ‘Vader vergeef het hun want ze weten niet wat ze doen,’ zei Hij. Daarin maakte Hij ruimte voor daders in hun zonde.
Het is waar dat je, als je let op de pijnkant, Jezus in een rij van mensen ontmoet. Maar als je let op de zonde, vervormt de rij tot een cirkel.
Herstelruimte
Wat is dat complex! Het gaat veel verder dan de eenvoudige tweedeling van dader en slachtoffer.
Zit er in het leven van een verduisterd mens ook niet vaak onnoemelijk veel pijn en teleurstelling, eigen traumatische ervaringen die om genezing vragen? En is er bij slachtoffers niet meer te doen dan wonden verbinden en trauma’s genezen?
Vanuit die ENE krijg je steeds meer oog voor de VELEN. Is er een mens bij wie niks rechtgezet hoeft te worden, met de goddelijke kracht die in Jezus’ kruisiging werd aangeboord en in zijn opstanding zichtbaar werd?
Dankzij Jezus, de ENE, ga je steeds meer oog krijgen voor de VELEN. De rij wordt een cirkel, met Jezus als middelpunt. Juist dat geeft een onverwachte herstelruimte voor slachtoffers en daders.
Jezus, niet gekomen voor gezonden, maar voor zieken.
Jezus, niet gekomen om rechtvaardigen te roepen, maar om zondaren te bekeren.
Jezus, de ENE, die kwam voor de VELEN.
Schilderij: Ferlitten (Verlaten), door Henk Pietersma (1944).
Pietersma maakte in de afgelopen jaren bij alle 150 psalmen een schilderij. Ferlitten hoort bij Psalm 22. In 2011 verscheen van zijn hand een psalter met de titel De goedheid op mijn tong gelegd (Uitgeverij Royal Jongbloed, Heerenveen), waarin de schilderijen, de tekst van de betreffende psalmen en gedichten van de hand van de schilder gecombineerd worden. Momenteel is Pietersma bezig met een reeks van veertig schilderijen rond het lijden en sterven van Jezus. Ook deze werken zullen gebundeld worden in een boek.