Beamen, printen en dat ene Liedboek
2014-01-25
Aardig natuurlijk, die Opbouw van twee weken geleden. Op drie verschillende plekken in het nummer werd aandacht besteed aan het nieuwe Liedboek. Richard Vervoorn schreef over de cd vol liederen uit het Liedboek die de evangelisch georiënteerde Elise Mannah con amore opnam en Jan Luth besprak positief een alternatieve Psalm 4 uit datzelfde Liedboek. Maar op de laatste bladzijde stond opeens een andersoortig bericht: in de NGK Apeldoorn zingen ze na een korte proefperiode voorlopig niet meer uit het Liedboek. Dat roept de nodige vragen op en daar wil ik in dit artikel wat op ingaan.- Jaargang 58
- nummer 2
Het besluit van de NGK Apeldoorn had natuurlijk zijn redenen en die zijn door ds. Smouter helder op een rijtje gezet (www.tabernakelkerk.nl). Het besluit had een muzikale maar vooral een inhoudelijke achtergrond. Bij het overwegen vond men veel teksten te algemeen en te weinig expliciet over het geloof. ‘Dat brengt een andere spiritualiteit binnen dan wat wij zingend willen uitdragen’, aldus Smouter.
Desondanks stuitte men in Apeldoorn ook op tal van liederen die wel als verrijkend werden ervaren. Maar om die liederen te zingen via beamer of print zou de gemeente de projectierechten moeten kopen bij de BV Liedboek. En omdat de NGK Apeldoorn een kloeke gemeente is en men bij de BV (vooralsnog) rekent in ‘alles of niets’, zou dat de gemeente zo’n € 1000,- per jaar kosten. Dat vond de kerkenraad te veel voor misschien één lied per zondag en dat bracht de Apeldoorners tot bovengenoemde, transparante besluit: komt er geen andere licentieregeling, dan zingen we geen liederen uit het nieuwe Liedboek.
PKN-bundel
Het besluit haalde het Nederlands Dagblad en Opbouw en ongetwijfeld meer media. Het is natuurlijk ook een prikkelend besluit, want de NGK werkte zelf mee aan dit Liedboek.
Bij enkele leden van het bestuur van de Interkerkelijke Stichting voor het Kerklied (waar ik namens de NGK deel van uitmaak) wekte het zelfs enige bevreemding toen ik zei dat de meeste (en waarschijnlijk alle) NGK’s niet zullen kiezen voor het Liedboek als nieuwe standaard voor gemeentezang. Dat komt omdat we in het Liedboek te weinig terugvinden van de liederen die we inmiddels graag zingen in onze kerken.
Bovendien zal de inhoudelijke overweging van Apeldoorn door de meeste Nederlands-gereformeerden gedeeld worden. Want al is het zo dat de NGK en ook de GKv van harte hebben meegewerkt aan de totstandkoming van het nieuwe Liedboek, het resultaat is toch een Liedboek voor PKN-gemeenten, waar tot voor kort uit het Liedboek voor de Kerken en de bundel Tussentijds werd gezongen.
Voor die kerken is het Liedboek een prachtige compilatie van deze twee eerdere liedbundels, aangevuld met van alles en nog wat. Als je je thuis voelt in de teksten van Huub Oosterhuis en Sytse de Vries, die de hoofdmoot van Tussentijds vulden en met meer dan tweehonderd liederen vertegenwoordigd zijn in het Liedboek, dan is het Liedboek een logische keuze. Voor de NGK, maar ook voor de GKv en evangelisch getinte PKN-gemeenten, ligt die keuze minder voor de hand. En dat zal ongetwijfeld te maken hebben met die andere spiritualiteit waar NGK Apeldoorn het over heeft.
10 procent
Ik heb tot nu toe in de NGK Amersfoort-Noord vrijuit gezongen uit het nieuwe Liedboek. Ook een beetje voor de proef, want ik heb er niet op aangedrongen bij de kerkenraad om de licentie van BV Liedboek binnen te halen. Dat ook vanuit de verwachting dat de BV nog wel met een aanbieding voor kleingebruikers zal komen. We zingen dus voorlopig met alleen een afdracht aan de stichting Licentie, waardoor in ieder geval de rest van onze zang min of meer ‘witgewassen’ is.
Ik heb voor de aardigheid geteld wat ik vanaf 25 mei in Amersfoort uit het nieuwe Liedboek heb laten zingen.
Daarbij stuit je al direct op een probleem. Want moet je Psalm 91, die ook in het Liedboek voor de Kerken staat, nu meetellen of niet? Is de projectie van deze psalm al niet gedekt door St. Licentie of anders wel door het ruime bezit aan rode Liedboeken van al die Nederlands-gereformeerden in Amersfoort?
Zingen uit het nieuwe Liedboek kun je dus bruto tellen (dan neem je alle liederen mee die ook in andere bundels staan) of netto. In dat laatste geval tel je de liederen die alleen in het Liedboek te vinden zijn. Dat maakt wel verschil. In 20 diensten liet ik 179 liederen zingen, waarvan er 68 in het nieuwe Liedboek te vinden zijn, dus ruim een derde. Maar als ik van die 68 liederen alleen de liederen neem die exclusief in het nieuwe Liedboek staan, dan kom ik op 22. Dat is dus slechts iets meer dan 10 procent van het totale aantal liederen. En dan liet ik ook nog 2 liederen (nummers 425 en 939) 3 keer zingen en 4 liederen (216, 426, 833, 970) 2 keer. Echt netto zongen we in Amersfoort dus maar 13 liederen uit het nieuwe Liedboek (behalve de genoemde ook: 150a, 218, 268, 310, 370, 386, 466).
Ik verwacht niet dat dat aandeel ingrijpend zal veranderen, daarvoor is ons liedgebruik te veelkleurig. Ik heb naar aanleiding van wat Willem Smouter schreef besloten om tot 25 mei op deze voet voort te gaan. Is er dan nog geen regeling voor beperkt gebruik van het Liedboek, dan geef ik in Amersfoort-Noord ook geen liederen meer op die exclusief in het nieuwe Liedboek staan.
All-you-can-sing
Wie wat rondsnuffelt op internet merkt dat er met name op het punt van de digitale versie van het Liedboek en de betaling daarvan in de volle breedte van de kerken gediscussieerd wordt.
PKN-predikant Berensen heeft er instructief over geschreven (www.aqsw2berensen.nl/liedboekonline). Hij zet de stevige prijs ook nog eens af tegen de kwaliteit van Liedboek-online (de digitale versie). Die laat wel wat te wensen over, vindt Berensen. Hij typeert het als een onrijpe vrucht voor een te hoge prijs. Ook Berensen pleit voor een verband tussen gebruik en prijs.
Het is best mogelijk dat de BV Liedboek daar tegen 25 mei 2014 wat op gevonden heeft. Maar nog beter lijkt het mij dat de kerken – van evangelisch tot katholiek – de handen oecumenisch ineenslaan en samen de verantwoordelijkheid nemen voor die licentiegelden. Zodat uitgeverijen, musici en tekstschrijvers aan vergoeding ontvangen waar ze recht op hebben en elke (zich respecterende en daarom participerende) kerk vrijuit beamen en printen kan. Een ‘all-you-can-singabonnement’, zoals Smouter dat smeuïg typeert.
Heerlijk als er een eind komt aan de ongelofelijke onduidelijkheid op dit terrein. En de bureaucratie! Onlangs moest ik voor de BV Liedboek twee A4’tjes invullen vanwege de publicatie van het Lied van de maand van december in Opbouw. Dat leverde de BV € 12,- op. Waar ben je mee bezig, denk ik dan...
Nee, zo’n alomvattende regeling is zeer welkom. En laat de Stichting Licentie dat maar doen. Die hebben al ervaring opgebouwd in dat oerwoud van uitgeverijen, liedschrijvers, componisten en andere kunstenaars.
Komt er geen algehele regeling, dan zal ook het nieuwe Liedboek binnen afzienbare tijd integraal op internet te vinden zijn. Ik had nu al – nauwelijks een halfjaar na de verschijning van het Liedboek – geen enkele moeite om de teksten van de dertien liederen die ik sinds 25 mei heb laten zingen te vinden op internet. Daar is maar één ding tegen te doen: de liederen als BV Liedboek zelf (en dan goed!) publiek toegankelijk maken.
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de NGK Amersfoort-Noord, lid van de redactie van Opbouw en vertegenwoordiger van de NGK in het bestuur van de ISK.