Nieuwe en oude dingen
2014-06-14
Om meteen maar op de slotzin van het boek in te haken: al lezend proef je de vreugde waarmee hier ‘nieuwe en oude dingen’ worden opgediept uit de Schrift.- Jaargang 58
- nummer 12
Het boek bevat dertien artikelen van twaalf auteurs, gevat tussen een introductie en een epiloog, waarvoor universitair docent Van Bekkum en de hoogleraren Van Houwelingen en Peels tekenen. Verheugend dat bijbelwetenschappers uit de kring van de GKv, CGK en NGK de handen ineenslaan om de Schrift te onderzoeken op het snijvlak van openbaring en geschiedenis. Want de verhouding tussen die twee vormt het thema van deze bundel.
Foutloosheidsdenken
Het boek Nieuwe en oude dingen wil bijbeluitleg van gereformeerde signatuur bieden. De schrijvers treden daarbij in de voetsporen van de vaderen.
Alleen: die vaderen vormden geen gesloten front.
Dat komt duidelijk naar voren in het openingsartikel, waarin Van Driel de geschiedenis van de gereformeerde bijbelwetenschap tussen 1890 en 1950 schetst. De meerderheid van de gereformeerde exegeten zat destijds op het spoor van een ‘foutloosheidsdenken’, dat steeds meer door de feiten in het defensief werd gedrongen. Maar er waren ook geleerden als Van Gelderen en Noordtzij, die betoogden dat de oudtestamentische geschiedschrijving niet gemeten mag worden aan de maatstaven van de Verlichting. De Schrift plaatst de historie in het licht van Gods grote daden. Het is daarom niet geëigend om van de Bijbel wetenschappelijke accuratesse te verwachten: het Woord moet naar eigen aard gelezen worden.
Verderop in de bundel zie je de schrijvers een weg zoeken die ligt in de lijn van die laatste opvatting. Lees de Schrift voor zover mogelijk met de ogen van de eerste lezers. En: vlucht niet in het fundamentalisme, dat tegen wil en dank aan de Verlichting schatplichtig is.
Bescheidener
Ondertussen moet u niet de indruk krijgen dat dit boek enkel over problemen in verband met de Bijbel handelt.
De vreugde van het schatgraven voert de boventoon. Zo krijgen we een verrassende kijk op de rol die de profetie van Ezechiël speelt in Openbaring 18, wordt er een evenwichtig pleidooi gevoerd om het boek Jesaja als een eenheid te lezen (ook al is het niet het werk van één auteur) en ontvangen we nieuw zicht op de verhouding tussen boodschap, geografie en historie van het boek Jozua. En dat is dan nog maar een greep uit het vele dat geboden wordt.
In de epiloog wordt gesteld dat de gereformeerde bijbelwetenschap een eigen koers moet varen, zij het bescheidener dan voorheen. Wellicht door te overwegen wat Van Ruler ooit zo formuleerde: ‘Men kan zijn eigen kerk alleen willen als openbaring van de ene heilige katholieke kerk. De gereformeerde kerk wil de katholieke kerk zijn, in een gereformeerde gestalte.’ De eigen identiteit van de gereformeerde bijbeluitleg kan enkel zegenrijk werken als ze dienend wil zijn ten opzichte van de algemene christelijke kerk. Hoe vaak heeft een pedante houding er niet toe bijgedragen dat goede vruchten van gereformeerde bodem voor andere christenen onverteerbaar werden?
Terminologie
Volgens de samenstellers van de bundel dient de gereformeerde exegese te formuleren wat God in de tekst over Zichzelf openbaart. Als dat zo is, zijn er twee dingen die ik niet goed begrijp.
Waarom wordt er in een aantal artikelen zo makkelijk gesproken over het beeld dat in het Oude en Nieuwe Testament van God gegeven wordt of over ‘de God van het boek Jozua’? Wij mogen geen beeld van God maken.
Doet de Schrift dat dan wel?
Verder wordt er in het laatste artikel gesproken over ‘de theologie’, ‘het theologiseren’ en het ‘theosysteem’ van de apostel Paulus. Is deze terminologie bruikbaar als je op zoek bent naar de wijze waarop Gód zich te kennen geeft in de brieven van de apostel?
En nu ik toch bezig ben: van ds. Henk de Jong, in het boek bestempeld als de meest vrijgemaakte onder de bijbelgeleerden van zijn generatie, wordt gemeld dat hij ‘in 1968 buiten verband raakte’. Alsof het een eenzijdig ongeval betrof, eind jaren zestig van de vorige eeuw. Wordt het geen tijd om dergelijke, de historie scheeftrekkende uitdrukkingen achter ons te laten?
Dit gezegd hebbende sluit ik af met een hartelijke aanbeveling: lees deze bundel! Laat u verrassen door de vreugde waarmee nieuwe en oude dingen worden opgegraven uit de Schrift.
Bekkum, K van (red.) (2013), Nieuwe en oude dingen. Schatgraven in de Schrift. De Vuurbaak Barneveld.
256p. € 19,90.
Drs. A.M. van Leeuwen is predikant van de NGK Dronten.