Durf te denken
2014-06-28
Over vragen rond geloof en wetenschap zijn veel boeken in omloop.- Jaargang 58
- nummer 13
Vaak gaat het om vertalingen van Engelstalige lectuur. Het boek Durf te denken is van Nederlands bodem en biedt vooral aan studenten een compacte en overzichtelijke inleiding over vragen rond geloof, wetenschap en cultuur. Het boek is een initiatief van ForumC, een online podium dat het christelijk geloof wil verbinden met dit soort vragen. De titel van het boek wil de lezers oproepen deze uitdaging niet uit de weg te gaan, maar met goed nadenken en geloofsvertrouwen tegemoet te treden.
Christenstudenten
Uitgangspunt van het boek is de overtuiging dat het geloof in Jezus Christus ons hele bestaan raakt, ook onze bijdrage aan de samenleving en het wetenschappelijke werk.
Het blijkt dat studenten niet makkelijk een verbinding kunnen leggen tussen wat er in hun hart leeft en de kennis die ze bij hun studie opdoen.
De schrijvers zeggen dat ‘voor christenstudenten die werk willen maken van christelijk denken er vrijwel geen toegankelijk en inleidend materiaal beschikbaar is’. In die leemte wil het boek voorzien en daarmee heeft het ook veel te bieden voor mensen die geen academische studie volgen, omdat allerlei vragen op een boeiende manier besproken worden.
Dit gebeurt in tien hoofdstukken, die steeds afgesloten worden met een portret van een christelijke denker en/of wetenschapper. Onderwerpen die aan de orde komen zijn: een christelijke levensoriëntatie, de moderniteit, het perspectief van het Koninkrijk Gods, waar is God?, wie is de mens?, de wereld als schepping?, wetenschap en geloof, christelijke ethiek, de goede samenleving en de christelijke hoop.
Blootgelegd
Eén van de belangrijke thema’s die besproken worden, is het zogenoemde funderingsdenken. Het gaat daarbij om de vraag: wat is betrouwbare kennis?
Volgens dit funderingsdenken rust zulke kennis uitsluitend op waarnemingen en logisch denken. Het heeft niets te maken met enig voorafgaand geloof. Het fundament van betrouwbaar geachte kennis wordt zo versmald tot rationeel verifieerbare bewijzen.
Sommige atheïstische denkers gaan nog een stapje verder en stellen dat alleen met behulp van de wetenschappelijke methode betrouwbare kennis verworven kan worden. Dat wordt ‘sciëntisme’ genoemd.
In navolging van Alvin Plantinga wordt in dit boek het dogmatische karakter van het funderingsdenken blootgelegd en stellig afgewezen. Iedereen kan zelf nagaan dat we in heel veel dingen geloven zonder dat daarvoor bewijzen bestaan. We geloven, bijvoorbeeld, dat er een verleden is, zonder dat we dat kunnen waarnemen of beredeneren.
God zien
Natuurlijk is de vraag van belang of we in de werkelijkheid iets van God kunnen zien. Maar dat vraagt een geoefend oog. De schrijvers van het boek zien sporen van Gods werk in de wetmatige orde die Hij in alle dingen heeft gelegd.
Bij alles wat ik de laatste jaren gelezen heb over wetenschappelijke ontdekkingen dringt zich steeds meer de vraag op: hoe bestaat het dat er mensen zijn die Gods wijsheid en grootheid níet zien in de natuur? Als het gaat om het meest fundamentele van de natuur, dan staat een atheïst met de mond vol tanden. Hoe komt ons heelal aan die wonderlijke wetmatige structuur die wetenschappers met pijn en moeite in kaart brengen? Past ons niet de kinderlijke verwondering waarmee Einstein sprak over de natuurwetten?
‘Wij zijn als een kind dat een bibliotheek betreedt vol met boeken in allerlei talen. Het kind weet dat iemand de boeken geschreven moet hebben. Het weet niet hoe. Het kent de talen niet waarin ze geschreven zijn. Het kind vermoedt ergens wel een mysterieuze orde in de opstelling van de boeken, maar weet niet wat die is. Zo, stel ik me voor, staat zelfs de meest intelligente mens ten opzichte van God.’ Behalve deze bescheidenheid is er iets wat nog belangrijker is, waarop Augustinus gewezen heeft in zijn Belijdenissen: ons hart is onrustig, totdat het rust vindt bij God.
Alles bij elkaar een interessant boek, hoewel af en toe een beetje taai.
Natuurlijk zijn er ook wel kritische opmerkingen te maken, zeker als het gaat om de bigbangtheorie en de biologische evolutie. En het belangrijkste gemis van het boek is het ontbreken van een register. Niettemin een boek dat beslist de moeite waard is om te lezen voor ieder die zich interesseert in de vragen rond geloof en wetenschap.
Kuiper, R. e.a. (red.) (2014), Durf te denken. Oriëntatie in geloof, wetenschap en cultuur. Forumc Amersfoort/ Buijten & Schipperheijn Amsterdam. 230p. € 19,50.
Dr. ing. Rolie Barth is sinds 2004 predikant in de NGK na een loopbaan van dertig jaar in het kernfusieonderzoek.