Heilige liefdeskracht
2014-06-28
Om gemeenten en predikanten hun weg te laten vinden in het nieuwe Liedboek dat in 2013 gepresenteerd werd, belicht Opbouw iedere maand een lied. In deze editie lied 673: ‘Heilige liefdeskracht- Jaargang 58
- nummer 13
Tijdens een ‘evensong’ in de kathedraal van Wels, die mijn vrouw en ik tijdens een vakantie bezochten, werd deze hymne gezongen. Als ik eraan terugdenk, krijg ik weer kippenvel. Dat zal vast te maken hebben met de typisch Engelse uitvoering van het lied: een samenspel van jongenskoor, gemeente en orgel. Maar ik kwam al onder stroom te staan tijdens het eerste couplet, toen de vijfde regel inzette op een hoogte die ik niet verwacht had: een c in plaats van een cis. Eén verlaagde noot, die ervoor zorgt dat je zo’n lied op verhoogde toon gaat zingen.
Dat is de hand van de meester: Ralph Vaughan Williams.
Geen woorden
Na mijn liefde voor de melodie kwam mijn liefde voor de tekst. Ik ken bijna geen liederen over de Heilige Geest waarin de ‘harde’ en de ‘zachte’ kanten van zijn persoon en werk zo samenkomen als in deze hymne. Aan de ene kant is er de bede of geheime, onreine begeerten tot stof en as mogen vergaan in de vuurgloed van de Geest, aan de andere kant het verlangen om van buiten bekleed te mogen worden met vriendschap en van binnen met bescheidenheid. Beide kanten komen samen in het slotcouplet, waarin gezongen wordt van een vreugde waar eigenlijk geen woorden voor zijn: ‘For none can guess its grace, / till he become the place / wherein the Holy Spirit makes his dwelling.’ De beide helften van elke couplet bestaan uit twee korte regels van zes lettergrepen, gevolgd door een lange regel van elf lettergrepen. Dat maakt dit lied lastig te vertalen. Andries Govaarts vertaling voor het Liedboek is in elk geval niet zo strak als het origineel. Het rijm is nogal vrij en het enkelvoud ‘mij’ maakt in de verzen 2 en 3 plaats voor het meervoud ‘ons’.
Desondanks ademt zijn tekst de atmosfeer van het origineel, vooral in de typering van de Geest als ‘liefde die wondt en wint’, die zo in het Engels niet voorkomt.
Vrouwelijk
De grootste vrijheid die Govaart zich permitteert, is dat hij de Geest typeert als ‘hartsvriendin’. Op zichzelf vind ik dat een mooi beeld. Het probleem is alleen dat het gebruik van vrouwelijke beelden bijna niet meer los te zien valt van een theologie die zich verzet tegen mannelijke beelden. Je kunt je dan wel afvragen of het niet juist seksistisch is om voor ‘de zachte kant van God’ vrouwelijke beelden te kiezen. Het zou in elk geval te denken moeten geven dat men in de meteorologie ertoe neigt tropische stormen weer mannennamen te geven. Wellicht zal de theologie volgen bij haar keuze van beelden voor de ‘geestesstorm’.
Hoe het ook zij, voorgangers die moeite hebben met de regel ‘Kom Trooster, hartsvriendin’, zouden die kunnen vervangen door ‘Trooster, trek bij mij in’. Zolang de gemeente van de beamer meezingt.
David de Jong is predikant van de GKv Den Ham.