NBG presenteert de Bijbel in Gewone Taal

Waarom een bijbel in gewone taal?
Er zijn al veel goede bijbelvertalingen in het Nederlands, maar er is geen vertaling waarin de begrijpelijkheid van de tekst vooropstaat en waarin steeds gewone, bekende taal gebruikt wordt. Toch zijn er steeds meer lezers die moeite hebben om de taal van de Bijbel te begrijpen. En mensen die bestaande vertalingen wel begrijpen, vinden het soms gewoon prettig om de Bijbel te lezen in taal die direct en duidelijk is. Er is dan ook behoefte aan een bijbel waarin de taal echt het begrip van de tekst dient. Daarom besloot het Nederlands Bijbelgenootschap in 2006 om zo’n vertaling te maken.

Wat houdt 'gewone taal' in?
Taal die iedereen dagelijks gebruikt. Dat betekent om te beginnen dat er gewone, algemeen bekende woorden gebruikt zijn: 'werk' is een gewoner woord dan 'arbeid', het woord 'verdriet' is gewoner dan droefenis, en 'woede' of 'boosheid' is gewoner dan 'toorn'.
De woordenschat van de Bijbel in Gewone Taal (BGT) is kleiner dan die van alle andere vertalingen: minder dan 4.000 verschillende woorden volstaan om de inhoud van de Bijbel weer te geven. Typisch bijbelse termen (profeet, offer, dopen) zijn opgenomen in een verklarende woordenlijst. En traditionele termen (gerechtigheid, genade, barmhartigheid) zijn meestal vermeden en ingeruild voor een formulering die duidelijker is.

Zijn gewone, algemeen bekende woorden genoeg om de Bijbel leesbaar te maken voor een groot publiek?
De zinnen moeten ook helder zijn en er moet samenhang zijn in de hele tekst. De zinnen in de BGT zijn gemiddeld een stuk korter dan in andere bijbelvertalingen. Bovendien zijn ze altijd helder opgebouwd. Een voorbeeld is Matteüs 6:25. In de BGT staan eerst de zinnen over eten en drinken bij elkaar, en dan de zinnen over de kleding: 'Maak je geen zorgen over eten en drinken. Want je leven is veel belangrijker dan eten en drinken. En maak je geen zorgen over kleren. Want je lichaam is veel belangrijker dan kleren.'
Er is gezorgd voor goede verbanden in de tekst. Het is dus duidelijk wat de zinnen met elkaar te maken hebben, vaak door verbindingswoorden als 'maar', 'want' en 'daarom'. Er wordt ook duidelijk gemaakt over wie of wat een tekst gaat. Als het lastig is om te bepalen wie of wat er met 'hij' of 'daar' bedoeld is, wordt een naam herhaald. In Exodus 2:13 gaat het over Mozes, een Israëliet en een Egyptenaar. Als er dan staat: 'De volgende morgen zag hij twee Israëlieten met elkaar vechten', zegt de BGT: 'De volgende dag zag Mozes…' Zo is er geen misverstand mogelijk.
Ten slotte is de tekst van de BGT overzichtelijk ingedeeld in korte stukken, met een samenvattend kopje erboven. Zo zijn teksten makkelijk te vinden en ziet de lezer snel waar een passage over gaat. Boven Exodus 1 staat bijvoorbeeld: 'De Israëlieten worden onderdrukt'. Vervolgens is het hoofdstuk in drie kortere stukjes ingedeeld, die elk een kopje hebben: 'Het aantal Israëlieten groeit' (vers 1-7), 'Het volk moet voor de farao werken' (vers 8-14) en 'De farao laat de jongetjes doden' (vers 15-22).

Hoe trouw is de BGT aan de grondtekst?
De BGT is een volwaardige en betrouwbare vertaling uit de Hebreeuwse en Griekse bronteksten. Vertalers van het Nederlands Bijbelgenootschap hebben er ruim zeven jaar aan gewerkt. Alle elementen uit de brontekst zijn in de vertaling verwerkt, maar vaak op een andere manier dan in andere vertalingen.
Daardoor verschilt de BGT soms sterk van andere vertalingen. Het doel van deze vertaling was: de Bijbel zo vertalen dat hij leesbaar en begrijpelijk is voor zo veel mogelijk mensen. Daaruit volgde een bepaalde vertaalaanpak, die anders is dan bij andere vertalingen. Het doel was niet om elk woord of elke zin precies om te zetten in een Nederlands woord of een Nederlandse zin. Het ging erom dat de tekst als geheel duidelijk en begrijpelijk zou worden, en daarom is er geschoven met woorden en soms met zinnen.

Wie hebben de BGT gemaakt?
Een team van bijbelwetenschappers en neerlandici. De bijbelwetenschappers zijn gespecialiseerd in het Hebreeuws of het Grieks. De neerlandici zijn deskundig op het terrein van het Nederlands, en van gewone taal in het bijzonder. De vertalers werkten steeds in tweetallen van een brontekstkenner en een neerlandicus. Het vertaalwerk van het ene tweetal werd beoordeeld door een ander tweetal. Zo hebben er aan ieder bijbelboek vier vertalers intensief gewerkt.
Alle bijbelboeken zijn meegelezen door de Stichting Makkelijk Lezen. Deze stichting is gespecialiseerd in begrijpelijk schrijven. Deskundigen van deze stichting hebben alle teksten van commentaar voorzien, en meegedacht over mogelijkheden om alles nog toegankelijker te maken.
Er is ook meegewerkt door gewone lezers. Tijdens het vertaalproject is een aantal keer een selectie van vertaalde teksten voorgelegd aan een vast aantal leesgroepen. Er deden groepen mee in het godsdienstonderwijs, het dovenpastoraat, het justitiepastoraat, in diaconale centra en inloophuizen en in een aantal kerken. De reacties van deze leesgroepen hielpen om de vertaling te verbeteren. Bovendien lieten ze zien dat de BGT in een behoefte voorziet.
Dominee Hittjo Hummelen las teksten met gevangenen in het Huis van Bewaring. Zijn reactie: ‘De tekst roept goede vragen op. Iedereen is overserieus bezig en vraagt wanneer het de volgende keer is. Het blijkt dat zo met de Bijbel bezig te zijn een heel goede methode is om het christelijk geloof aan de orde te stellen.'
Dominee Peter Strating besprak proefteksten met een groep in de Schilderswijk in Den Haag. Ook zijn ervaring was positief: 'Deze bijbelvertaling maakt de deelnemers echt enthousiast om de Bijbel te lezen. We hebben in elk geval het gevoel dat we grip op de tekst hebben.'
En godsdienstleraar Egbert Lamberink zegt: 'Voor mijn leerlingen is de BGT een aanwinst. Maar stiekem ook voor mij, omdat zelfs voor een geoefend bijbellezer je ogen soms opengaan voor iets wat je eerder nooit was opgevallen. Je leest de Bijbel weer met andere ogen.'

Hoe kan de BGT gebruikt worden?
De Bijbel in Gewone Taal is bedoeld voor een breed lezerspubliek: iedereen kan iets aan deze nieuwe vertaling hebben. Voor sommigen zal het precies de vertaling zijn die ze nodig hebben en die ze altijd gebruiken. Voor anderen zal het een waardevolle aanvulling zijn naast andere vertalingen.
De BGT biedt duidelijkheid van begin tot eind. Dat betekent dat ook de moeilijke teksten veel toegankelijker zijn dan in andere vertalingen. Daardoor is de vertaling niet alleen geschikt voor lezers die kennis willen maken met de bijbelse verhalen. Ook ervaren lezers die zich willen verdiepen in de moeilijke gedeelten van de Bijbel kunnen iets aan de vertaling hebben. Teksten als de brieven van Paulus zullen nooit makkelijk worden, ook niet in deze vertaling. Maar de BGT helpt de lezer wel om er grip op te krijgen en er dieper in door te dringen.
Omdat de BGT zo toegankelijk is, is hij heel geschikt voor gespreksgroepen, de catechese en het godsdienstonderwijs. Maar ook in pastorale situaties kan hij goed bruikbaar zijn, omdat de gewone taal herkenbaar is en vertrouwd klinkt. Door de gewone taal komt de tekst dichtbij.

Drs. Clazien Verheul is als neerlandicus werkzaam bij het Nederlands Bijbelgenootschap en is één van de vertalers van de Bijbel in Gewone Taal. Zie voor meer informatie www.bijbelingewonetaal.nl.