Nederlands Gereformeerden op de Veluwezoom
2005-08-26
Van 1970 tot en met 1986 heeft de NGK van Oosterbeek/Wolfheze een plek gehad op onze kerkelijke kaart.- Jaargang 49
- nummer 16
In die periode had men in samenwerking met de kerk van Doesburg/Velp tweemaal een eigen predikant. In 1985 besloot de kerkenraad de gemeente op te heffen. De gemeente was qua ledenaantal te klein geworden.
Een terugblik op 16 jaar Nederlands Gereformeerden op de Veluwezoom.
Voorgeschiedenis
In 1888 ontstond in Oosterbeekvoortkomend uit de Doleantie - een Nederduitsch Gereformeerde Kerk (vanaf 1892 Gereformeerde Kerk). Gereformeerden uit Wolfheze vielen onder Oosterbeek en gingen daar naar de kerk. In 1925 werd door gemeenteleden uit Wolfheze (ruim 300) begonnen met de bouw van een eigen kerk. In 1928 was deze klaar en de zelfstandige gemeente van Wolfheze was een feit. De vrijmaking vond in Wolfheze en Oosterbeek pas in 1946 plaats. De oorlogssituatie - de Slag om Arnhem in september 1944 - zal daar waarschijnlijk debet aan zijn geweest. Beide gemeenten bleven qua ledenaantal klein en waren vacant. Het aantal leden bedroeg per gemeente tussen de 50 en 70. Al snel gingen beide kerken samenwerken; onder andere in het beroepen van predikanten. Tien keer werd een predikant beroepen, echter zonder resultaat. Uiteindelijk werd de samenwerking verbroken. Oosterbeek ging vervolgens met Velp een samenwerkingsverband aan en Wolfheze met Ede en Wageningen.
Opnieuw samen
De breuk in de vrijgemaakte kerken in 1969 bracht beide gemeenten weer tot elkaar. Leden uit beide kerken, die buiten het verband van de vrijgemaakte kerken kwamen te staan, verenigden zich in 1970 tot de kerk van Oosterbeek/Wolfheze. Men beriep samen met Doesburg/Velp (later Doetinchem/Velp geheten) ds. J.C. Janse, die sinds 1968 predikant was van de kerk van Oosterbeek en Velp. De kerkenraad bestond uit de predikant, drie ouderlingen en één diaken. De zondagse kerkdiensten vonden plaats in Wolfheze in het kleine gebouw aan de Wildforsterlaan 1.
Predikanten
Ds. Janse werkte vier jaar in de gemeente. In 1974 nam hij het beroep van de kerk van Zaandam aan. Op 23 juni 1974 nam hij afscheid. Over zijn periode in Oosterbeek/Wolfheze schreef hij een korte terugblik in het herinneringsboekje, dat verscheen bij de opheffing van de gemeente. Hij beschreef het trouwe meeleven in de gemeente en de hartelijkheid, die de kleine gemeente kenmerkte. Van haast kerkhistorisch belang is het door Janse gememoreerde feit over de naamgeving van onze kerken. De naam Nederlands Gereformeerde Kerken vindt zijn oorsprong in de kerkenraadsvergadering van Wolfheze/ Oosterbeek. Janse zelf had deze naam voorgesteld. Toen ook de kerk van Doesburg/Velp met deze naam instemde, werd dit voorstel doorgegeven aan de commissie, die zich hiermee bezig hield. Uiteindelijk besloot de Landelijke Vergadering in 1979 deze naam als officiële naam te gebruiken. Na een vacante periode van een jaar, waarin ds. H. van Ommen van Arnhem consulent was, nam in juli 1975 ds. E. Zwarteveen van Voorthuizen het op hem gebrachte beroep aan. Zwarteveen bleef eveneens vier jaar. In 1979 vertrok hij naar Kampen. Aan de samenwerking met Doetinchem/ Velp kwam hiermee ook een einde. Van 1979 tot en met 1985 werkten student J.D. Smit (1979-1981) en ds. C.P. Plooy (1982-1985) in de gemeente als pastoraal medewerker. Ds. K.B. Holwerda van Arnhem was in die periode consulent.
Gebouw
Het kerkgebouw werd in 1935 door een particulier gebouwd en kreeg de naam ‘Ons Huis’. Een toepasselijke naam, omdat het gebouw er uit zag als een woonhuis. Gereformeerd predikant F.H. van Loon opende het op 12 maart 1935 officieel. Vele activiteiten hebben er sindsdien plaatsgevonden. Het fanfarekorps en een zangvereniging repeteerden er. Jongelings- en meisjesverenigingen hielden er hun vergaderingen. De Hervormde Kerk belegde er de zondagse erediensten en zelfs de Bijzondere Vrijwillige Landstorm hield er schietoefeningen. In 1941 kocht de Gereformeerde Kerk het pand. Vanaf 1944 herbergde het eerst een winkel en later een kapperszaak. Begin jaren vijftig nam de vrijgemaakt-gereformeerde kerk het gebouwtje over. In september 1951 vond de officiële opening plaats. Het gebouw bleef na de scheuring in 1970 in handen van de buitenverbanders, de latere Nederlands gereformeerden. Zij gebruikten het gebouw toch voornamelijk op de zondag. Het geringe aantal kerkgangers betekende onder andere dat het gebouw verstoken bleef van aansluiting op de gemeentelijke riolering, zo vertelde mij oudgemeentelid J.F. Blokhuis uit Oosterbeek. ‘Gezien de geringe afvoer die vanuit het gebouw pleegt plaats te vinden’, aldus de gemeente Renkum in 1982. Na 1986 kwam het gebouw weer in particuliere handen.
Huisgemeente
De kleine gemeente kenmerkte zich door een sterke onderlinge band, als één grote familie. Ds. K.B. Holwerda beschrijft in het reeds genoemde herinneringsboekje treffend de sfeer: een echte huisgemeente zonder lange lijnen, waar iedereen elkaar goed kende. Hij memoreert het directe contact tussen voorganger en kerkgangers in de diensten en een avondmaalstafel, die niet groter was dan een flinke huiskamertafel.
De jeugd
De jeugd is de toekomst van de kerk. Dat geldt eens te meer voor kleine gemeenten. De gemeente van Oosterbeek/Wolfheze werd door vertrek en overlijden steeds kleiner. Ook gezinnen met (opgroeiende) kinderen vertrokken naar grotere gemeenten in de buurt. Deze gemeenten met veel jeugd in alle leeftijdscategorieën zijn vaak voor gezinnen aantrekkelijker. Hun vertrek was begrijpelijk, maar voor de gemeente een flinke aderlating. In het herinneringsboekje staan ook een aantal bijdragen van kinderen uit de gemeente. Van een aantal kinderen zijn tekeningen van het kerkgebouw opgenomen. Ook de jeugd denkt met veel plezier terug aan kerkdiensten en catechisatie. Zo schrijft een jong gemeentelid (14): ‘Al waren de preken niet altijd goed te begrijpen, [toch] denk ik met plezier aan deze kerk terug’.
Het doek valt
Begin jaren tachtig sprak men al over een mogelijke opheffing. Het werd steeds moeilijker om ambtsdragers te vinden. Toch wist men opheffing nog enkele jaren uit te stellen. Geprobeerd werd samenwerking met Wageningen te zoeken, maar dat mislukte. Vanaf juni 1984 kwam de gemeente nog maar éénmaal per zondag samen. Het ledental was begin 1985 gedaald tot 33 (23 belijdende en 10 doopleden). Uiteindelijk viel het doek: opheffing. Op 29 september 1985 vond de laatste kerkdienst plaats. Ds. C.P. Plooy hield een toepasselijke preek over 1 Samuël 7:12. De laatste kerkenraadsvergadering vond plaats op 7 april 1986. De overgebleven leden vonden veelal kerkelijk onderdak in NGK-gemeenten in de omgeving, zoals Arnhem, Wageningen en Velp. Zo kwam een eind aan de zelfstandige gemeente van Oosterbeek/Wolfheze.
| Notulen Lectuurcommissie 1948 Het kerkelijk archief is na de opheffing ondergebracht bij het Landelijk Archief. Het bevat niet alleen de kerkelijke stukken uit de periode 1970-1986. Correspondentie en attestaties zijn vanaf 1946 aanwezig. Bijzonder is een notulenboek van de Lectuurcommissie uit 1948. Een door de kerkenraad vastgestelde instructie geeft de doelstelling aan. Daarin lezen we, dat het nodig is dat de gemeente actief meeleeft en een roeping heeft tegenover hen, die niet met hen kerkelijk samenleven. De commissie dient hiertoe lectuur aan te schaffen zowel voor de eigen leden als voor niet-leden. Bij de laatste groep had men ‘synodaal’ gereformeerden op het oog. Dat blijkt ook uit de notulen en het jaarverslag over 1947, waarin diverse keren melding gemaakt wordt van het ter lezing geven van brochures aan ‘synodalen’. Vanzelfsprekend ging de aangeboden lectuur over de kerkstrijd van 1944, waarin het ‘vrijgemaakte’ standpunt werd verdedigd. Van een brochure van prof. C. Veenhof werden bijvoorbeeld 50 exemplaren aangeschaft en verspreid. |