‘Laat uit Sion redding komen’
2005-12-23
Ik denk niet dat er één Opbouwlezer zal zijn, die de kerstdienst van aanstaande zondag beginnen zal met de 14e psalm. Op dinsdag 25 december 1736 in Gotha was dat wel het geval. Gottfried Heinrich Stölzel opende zijn cyclus van 10 cantates met het 7e vers uit deze psalm: ‘Ach, laat uit Sion redding komen voor Israël. Als de Heer het lot van zijn volk ten goede keert, zal Jakob juichen, Israël zich verheugen’.- Jaargang 49
- nummer 24
Stölzel (1690-1749) werkte 30 jaar als kapelmeester bij de hertog van Gotha, niet zo ver van Leipzig. Hij was een gewaardeerd musicus, die veel geestelijke muziek heeft geschreven, grotendeels in aansluiting bij de teksten van het kerkelijk jaar, zoals dat gevolgd werd in de Lutherse kerk. Stölzel componeerde meerdere jaargangen met cantates.
Vreugde!
Daartussen is dus ook de kerstcantate te vinden met die verrassende openingsregel uit psalm 14. Het is boeiend om te zien hoe zo’n componist het evangelie verder uitwerkt. Zeker bij Stölzel, die behalve musicus ook theoloog was en waarschijnlijk zelf de teksten schreef. Op die 25e december werd na de psalm de vreugde over Jezus geboorte bezongen.
Waar andere kinderen kwetsbaar en hulpbehoevend zijn, was dit kind bij machte om mensen uit zonde en dood te redden. De afsluiting is - zoals steeds in de cantates - een koraal, een meerstemmig gezongen couplet van een toen bekend gezang - heel mooi aansluitend bij het thema van vreugde en verlossing, waarmee psalm 14 opende.
Een rijk palet
In zo’n feestelijke dienst werden meestal twee cantates uitgevoerd, één voor en één na de preek. Op deze eerste kerstdag volgde na de preek de cantate ‘Ere zij God’, waarbij de kerkgangers alle gelegenheid kregen om zich te identificeren met de herders: ‘Kom mee naar Bethlehem, waar ons kerstgeschenk ligt.’ Op tweede en derde kerstdag volgden in totaal nog drie cantates. Voor de laatste zondag van het jaar zette Stölzel de prachtige tekst ‘het oude is voorbijgegaan, het nieuwe is gekomen’ (2 Korintiërs 5:17) op muziek.
Indringend moet ook de oudjaarsdienst van 1736 zijn geweest met de Prediker en zijn ‘einde van een zaak is beter dan het begin’, terwijl nieuwjaarsdag in het teken stond van ‘alles wat u doet in woord of werk’ (Kolossenzen 3:17).
Bijzonder zo’n rijk en soms onverwacht palet aan teksten. Een beetje jaloers op die tiendaagse in Gotha ben ik wel, moet ik bekennen.
Onbekende muziek
De muziek van deze kerstcantates is te vinden op een tweetal cd’s, uitgevoerd door een Barockensemble uit Weimar.
Prachtig gespeeld en gezongen - alleen al vanwege de koralen zou je deze cd’s aanschaffen. Maar ook de aria’s en recitatieven zijn levendig en met een ingetogen expressie. Kortom voluit muziek in de traditie van de Duitse barok rond 1700. Het label CPO deed in totaal acht zilveren schijfjes met kerstmuziek in de aanbieding voor € 8,90 per cd. Behalve Stölzel zijn dat Gebel, Graun, Eybler, Rolle en Telemann. Voor mij was Stölzel de grote ontdekking.