Minder hebben en meer zijn
2006-09-15
Veel mensen vragen zich af hoe ze iets goeds, iets moois van hun leven kunnen maken. Levenskunstenaars willen we allemaal wel zijn. Maar hoe word je dat? Is levenskunst ‘alles uit het leven halen wat erin zit’ of bloeit het leven juist op als we maat houden en ook van ophouden weten?- Jaargang 50
- nummer 18
Over dit soort vragen zou het kunnen gaan op een dankdag of in een zondagse dienst.
Raar eigenlijk. Christenen wereldwijd vieren drie keer per jaar feest over Gods Zoon: Kerst, Pasen en Hemelvaart, een keer per jaar feest over de Geest – maar over God de Vader als Schepper weten we kennelijk geen feest te vieren. En dat terwijl zonder God de Schepper niets zou bestaan!
De vreugde, de verrukking spat er vanaf bij God en mensen, in de eerste bladzijden van de bijbel. Zouden we dat niet een keer per jaar speciaal kunnen vieren?
Kostbaar en kwetsbaar
Het leven van de meeste Nederlanders speelt zich tegenwoordig nauwelijks nog af in de natuur. Mede daardoor lijken we het besef kwijtgeraakt te zijn dat we God niet alleen kennen uit Zijn Woord maar ook uit Zijn schepping.
Een zomerse zonsondergang, een prachtige eik, het eerste krokusje – voor wie het zien wil is de schepping vol van Gods heerlijkheid (Psalm 19).
Maar daarnaast is er ook een probleemkant aan de schepping. De doornen en distels kwamen erin kwamen als gevolg van ons menselijke tekort. En in de loop van de laatste eeuw is het zo geworden dat de natuur meestal niet meer ons (althans in de westerse samenleving) bedreigt, maar dat wij mensen de natuur bedreigen door vervuiling, verspilling, klimaatverandering en het uitroeien van soorten.
Bij elkaar redenen genoeg om in de kerk tenminste eenmaal per jaar expliciet stil te staan bij de schepping - haar schoonheid, haar kwetsbaarheid, maar ook het uitzicht op haar uiteindelijke herstel. En wanneer kunnen we zo’n feest van de schepping beter vieren dan aan het begin van het werkseizoen (startzondag?) of op dankdag.
Echt leven
Het Christelijk Ecologisch Netwerk – een bundeling van 15 maatschappelijke organisaties die samen werken aan zorg voor de schepping – heeft in overleg met de projectgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken dit jaar ‘Levenskunst’ als thema gekozen.
Kerken, kringen en individuele christenen kunnen daarmee aan de slag met een themamap inclusief cd-rom. Een jaar eerder was het thema ‘Verwondering’. Dat het idee aanspreekt blijkt wel uit het feit dat er van dat pakket zo’n 300 exemplaren werden aangevraagd en dat het in tientallen kerken al gebruikt is.
Waarom ditmaal ‘Levenskunst’?
Omdat – schrijft filosoof Jan Hoogland in de themamap - het ‘goede leven’ een leven is waarin inspanning en ontspanning, soberheid en overvloed, ernst en plezier, gelatenheid en genot, aandacht voor jezelf en aandacht voor anderen in het juiste evenwicht staan. Dat betekent dus goed opletten en je erin oefenen. Levenskunst moet je leren.
Dat past goed bij het christelijk geloof, want daarin gaat het om bewuste keuzes te maken, om oefening en concentratie. Alle aspecten van het leven horen hun eigen plek te ontvangen; het ene moet niet ten koste gaan van het andere. Wie als christen zo leeft, behoort ook oog te hebben voor de wijze waarop hij omgaat met wat de schepping te bieden heeft. Is de manier waarop we gebruik maken van de schepping te verantwoorden tegenover Hem die alles geschapen heeft? Soberheid en genieten kunnen daarin heel goed samengaan!
Werken en…
Naast Jan Hoogland werkte ook Hans Schravesande, voorzitter van Kerk en Milieu, mee aan de themamap Levenskunst. Schravesande noemt sabbat en zondag het beste model om over levenskunst na te denken.
Sabbat en zondag staan voor vieren, ontspannen en genieten. De sabbat is een dag die ons ‘van ophouden doet weten’, ophouden met werken en consumeren, en wel helemaal van overwerken en overconsumptie. De moderne westerse maatschappij die de wereld verovert, wordt daarmee fundamenteel onder kritiek gesteld.
Aan de andere kant heeft het vieren van sabbat en zondag ook iets in zich van genieten van de natuur als Gods schepping en het recht van de dieren en de natuur op rust en herstel. Als wij heilig mogen zijn zoals God heilig is, laten we dan God navolgen in zijn genieten van zijn goede schepping!
Twee componenten
Bij het moderne begrip ‘duurzame ontwikkeling’ gaat het om een zodanige verdeling van voedsel en wat we verder nodig hebben voor ons dagelijks leven, dat iedereen ook in de toekomst ervan kan leven. En dat zal niet gaan zonder aandacht voor de belangen van de natuurlijke omgeving van de mens, die hij nodig heeft om te leven. Er zit in duurzaamheid dus zowel een sociale - als een milieucomponent.
Het is boeiend om te zien dat in de bijbelse motivering voor de sabbat ook die beide componenten zitten.
In Exodus 20 wordt verwezen naar het rusten van God in relatie tot zijn gehele schepping. In Deuteronomium 5 wordt niet verwezen naar God als schepper, maar naar God als bevrijder. Heren, knechten, mannen, vrouwen, kinderen en de dieren mocht samen delen in de rust die God zijn volk wilde geven.
Meer met minder
Christelijke levenskunst is natuurlijk meer dan het vinden van een ritme van werk en rust. Maar als er een crisis is, zoals de ecologische crisis die we meemaken, worden we uitgedaagd om opnieuw naar de bijbel en onze tradities te kijken. Dan blijkt dat we de viering van sabbat en zondag een nieuwe, actuele invulling kunnen geven: als protest tegen de vierentwintiguurs economie, maar ook als viering van Gods verbond met heel zijn schepping. Zodat we (weer) maat weten te houden. En we - met Arnold van Heusden van de Evangelische Alliantie - ontdekken dat het minder gaat om hebben maar meer om zijn.
Zo zullen we – zoals bisschop Muskens van Breda het zegt - vrij worden van onszelf en vrij voor de ander.
Reageren?
redactie.opbouw@ngk.nl
| Scheppingszondag 2005 in de Tuindorpkerk ‘Bij een flitsende startzondag hoort een dynamische viering. Dat begon meteen al met de muziek bij binnenkomst. Het thema van de viering was “Verwondering over de schepping”. Dat klonk door in de liederen, die we zongen in afwisseling met een muziekgroep en wel speciaal in het lied JHWH van U2, gezongen en begeleid door leden van onze gemeente. Na een indringende preek over Psalm 19 volgde een prangende presentatie over de “Grondbeginselen van de duurzaamheid”. Er waren workshops poëzie, consumeren, tips voor thuis en mobiliteit; er was een natuurwandeling, er werden prachtige schilderingen gemaakt, een Afrikaanse dans ingestudeerd en uitgevoerd, er is nagedacht over technische oplossingen – alles kwam aan bod. U kunt er meer over lezen en foto's bekijken op www.nktk.nl’. Kees Kwant, lid van de Tuindorpkerk (PKN, Utrecht) |
| Het themapakket Levenskunst, met een bijbelse analyse van ds. Hans Schravesande, 5 praktische lessen in levenskunst van prof.dr. Jan Hoogland, liturgiesuggesties, een cd-rom met levenslessen van bekende christenen en verwerkingsmateriaal voor de kindernevendienst is voor 7 euro (incl. verzendkosten) te bestellen bij de Evangelische Alliantie via www.ea.nl, info@ea.nl of (0343) 524 272. De EA is medeoprichter van het CEN, waarvan de schrijver van dit artikel voorzitter is. |