Kerstmuziek uit revolutionaire tijden
2006-12-22
Bij zulke regels denk je niet direct aan het Oekraïne van de twintiger jaren van de vorige eeuw. Het waren barre tijden van revolutie, oorlog en epidemieën. En dan toch de mooiste kerstmuziek van voor mij onbekende componisten uit Oekraïne, Rusland en Estland.- Jaargang 50
- nummer 25
In de verhalen hoor je het wel terug, zoals in het verhaal van Kyrylo Stetsenko, die de zetting schreef op het kerstlied ‘A New Joy’, waarmee ik opende. Stetsenko werd in 1882 geboren in een artistiek Oekraïens gezin en maakte in zijn jonge jaren mee dat de Russische tsaar zijn macht ging verliezen (zo rond 1905). Dat riep heel sterke nationale gevoelens op bij de vele volken van dat immense tsarenlandook in de Oekraïne. Veel kans kreeg het nationalisme niet, want even na de grote Revolutie van 1917/18 lijfden Lenin en zijn communisten de Oekraïne in bij de Sovjet-Unie. Stetsenko stierf in datzelfde jaar (1922) aan tyfus, veertig jaar oud.
Vreugde
Bijzonder om te bedenken dat in die turbulente wereld van Russen, Esten en Oekraïners het kerstevangelie is gelezen en gezongen, in en buiten de Oosters-Orthodoxe kerk. Kerstliederen met de boodschap van vrede en vreugde in de Heer, ondanks alles. ‘Met ons is God’ is zo’n lied, waarbij het koor deze refreinregel steeds weer herhaalt, terwijl een eenling met toespelingen op Psalm 2 de dreigende machten bezingt. Met halverwege de doorsteek naar Jesaja 9 en ‘Een kind is ons geboren’.
Dit lied werd gezongen in de Byzantijnse liturgie, tijdens de kerstnachtwake - vanuit de diepte en het donker naar het licht!
Getuigen
Luisterend naar de cd viel me ook weer op, hoe missionair het kerstevangelie is. Je hoort de verkondiging uit de mond van de engel, gevolgd door een veelstemmig ‘Ere zij God’. Op de cd vind je het engelenlied terug in een versie, die op 25 december gezongen wordt ter opening van een zestal psalmen van het Byzantijnse morgengebed.
De herders hoor je bij een ander (Russisch) kerstlied, na het bezoek aan de geboortegrot. ‘Verheugt u, volken: de Heiland is geboren! Hij is het zelf, de ware God, de Verlosser van de wereld’. De sonore klok uit de kathedraal van Talinn, waarmee de cd begint, heeft dezelfde boodschap: het evangelie is er om gehoord te worden!
Curieus
Maria heeft bij de Oosters-Orthodoxen een grotere plaats dan bij ons gereformeerden.
Opvallend is het motief, dat haar ongereptheid niet heeft geleden onder de geboorte van de Heer. En curieus het Schriftbewijs: zoals Jona ongerept uit de zeevis kwam (en ook de vis onaangedaan bleef) en zoals de drie vrienden van Daniël niet leden in de gloed de vurige oven, zo Maria.
Ook apart (maar een stuk dichterbij) vond ik de vergelijking tussen Jezus en keizer Augustus. Zoals Augustus de verschillende koninkrijken hun macht ontnam, zo maakte Jezus een eind aan het meergodendom. En zoals de keizer de namen van de mensen liet optekenen, zo worden de gelovigen met de naam van Jezus genoemd.
Geheimenis
Op de cd vind je kerstliederen met een volkse en liturgische achtergrond. Bij het volkse trof me de vreugde en in de liederen uit de Byzantijnse liturgie hoorde ik vooral het geheimenis doorklinken van de menswording van onze Heer, God en Heiland Jezus Christus. Er wordt heel mooi gezongen door een Estlands koor onder leiding van een Engelse dirigent. Alleen de opening al, met een prachtig ‘Onze Vader’ van Nicolas Kedrov.
Naar aanleiding van: A New Joy, Kerstmuziek uit Estland, Rusland en Oekraïne; Estonian Philharmonic Chamber Choir o.l.v. Paul Hillier.