Kijken bij de buren
2004-04-16
Onlangs verscheen het Handboek 2004 van de (vrijgemaakt-) Gereformeerde Kerken in Nederland.- Jaargang 48
- nummer 8
Eindredacteur is ds. J.H. Kuiper, emeritus-predikant van de kerk van Haulerwijk. Wat vooral opvalt is de enorme hoeveelheid informatie. Het Handboek telt maar liefst 528 pagina’s, waarvan ruim de helft gegevens van plaatselijke kerken.
Het Handboek van de vrijgemaakt-Gereformeerde kerken (GKV) verschijnt altijd eerder dan de jaarboekjes van de ‘genabuurde’ Christelijke Gereformeerde kerken (CGK) en de Nederlands Gereformeerde kerken (NGK). Dat heeft te maken met de datum waarop de statistiek wordt opgemaakt. Bij het Handboek is dat per 1 oktober. Bij de andere jaarboekjes loopt de statistiek parallel aan het kalenderjaar: de gegevens worden pas per 1 januari bij de kerken opgevraagd.
Internet
Nieuw is dat de gegevens uit het Handboek (inclusief het Jaaroverzicht) ook via internet beschikbaar zijn. Op internet vindt men de plaatselijke gegevens, inclusief een foto van het kerkgebouw. Ook wordt verwezen naar preekroosters. Een snelle steekproef laat zien dat deze vermelding (nog?) uitzondering is. De uitgever meldt dat het Handboek in gedrukte vorm bedoeld is ‘om steeds bij de hand te hebben’. Op de website vindt men de meest actuele gegevens en nog een aantal handige servicemogelijkheden.
Ds. Kuiper verwijst aan het eind van zijn jaaroverzicht naar het Informatieboekje van de NGK. De plaatselijke kerken krijgen daar een enquête met vragen en de antwoorden worden gebruikt in het jaaroverzicht. Hij wil deze manier van schrijven in 2005 toe gaan passen voor ‘zijn’ Handboek, zodat er sprake is van meer tweerichtingsverkeer.
Nederlands Gereformeerde kerken
Uiteraard is het voor onze kerken van belang wat er geschreven wordt over de ontwikkelingen binnen de NGK. In de tijd dat dr. W.G. de Vries de scepter over het Handboek zwaaide was dat regelmatig kommer en kwel. Ds. Kuiper heeft een mildere toonzetting. Hij schrijft (o.a.): 'In 1967 kwam een aantal kerken en kerkleden buiten het verband van de vrijgemaakte kerken te staan. We voelen ons nauw met hen verwant, we kennen velen van hen en toch is er dat verschil, dat vooral tot uiting komt om een minder strakke binding
aan de belijdenis en in een vrijere omgang met de bijbel.'
Synode
Daarna gaat ds. Kuiper in op twee zaken die in 2003 speelden in verband met de verhouding tot de NGK. In de eerste plaats noemt hij de extra zittingsdag die de Synode van Zuidhorn heeft gehouden naar aanleiding van het verzoek uit de kerken om de geschiedenis van 1967 in studie te nemen. Ds. Kuiper vermeldt dat de Synode van mening was dat het verzoek niet voldoende was onderbouwd, maar dat dit niet wil zeggen dat men niet kritisch mag zijn ten aanzien van het eigen kerkelijk verleden.
Er wordt melding gemaakt van de ruimte die er is om met elkaar in gesprek te gaan. 'De uitspraak van de Synode maakt het niet onmogelijk.
Het is wél voorstelbaar dat het enthousiasme wat minder is dan voor die uitspraak. Gesprekken gaan vooral nog over het opruimen van misverstanden.
Plaatselijk en classicaal lopen die gesprekken vaak goed, vermelden de deputaten voor kerkelijke eenheid, maar ten opzichte van het landelijk beleid wordt er wél een spanning gevoeld.'
De vrouw in het ambt
Het tweede aandachtspunt dat ds. Kuiper noemt is het rapport binnen de NGK waarin de ambten worden opengesteld voor vrouwen. Hij merkt op dat deze ontwikkeling de gesprekken met de CGK en de GKV bemoeilijkt, temeer daar de opvattingen uit het rapport ook al in de praktijk worden gebracht. 'Een vrouwelijke ouderling heeft zelfs het Avondmaal bediend.' Elders in het Jaaroverzicht schrijft ds. Kuiper dat de discussie over de vrouw in het ambt veel breder ligt dan alleen binnen de NGK. Hoewel het rapport de samenwerking bemoeilijkt betekent de inhoud ook een stimulans om over dit onderwerp te spreken. 'Bij ons proberen velen deze zaak bespreekbaar te krijgen' en: 'Vroeg of laat zullen ook onze kerken zich met dit onderwerp moeten confronteren op de meerdere vergaderingen.'
Plaatselijke ontwikkelingen
Onder de plaatselijke kerken wordt genoemd dat in Deventer de eerste kanselruil plaatsvond tussen vrijgemaakten en Nederlands Gereformeerden.
'De gesprekken daarover waren al zó ver gevorderd dat het terugdraaien van de uitzonderingspositie die de Synode van Leusden voor deze situaties gemaakt had, dit niet hoefde te stoppen.' Andere plaatselijk groeiende contacten (zoals in Zaandam) vermeldt het Handboek 2004 niet. Opmerkelijk is dat de federatie tussen de CGK van Groningen en de NGK van Haren in het jaaroverzicht genoemd wordt.
Christelijke Gereformeerde kerken
Uiteraard gaat de eindredacteur van het Handboek ook uitgebreid in op de verhouding tot tussen de GKV en de CGK. Hij begint met de vermelding dat veertig predikanten zich nadrukkelijk tégen vereniging met de vrijgemaakten verklaarden. 'Ondanks de overeenstemming over de toe-eigening van het heil is dit een steeds terugkerend thema.' We kennen deze lastige discussie ook in de geschiedenis van de gesprekken met de Nederlands gereformeerden. Ondanks een gemeenschappelijke verklaring bleven er toch bezwaren bestaan tegen de prediking van NGK-predikanten.
Gelukkig zijn er ook veel gemeenten waar dit verschil van inzicht (of van gevoel?) inmiddels verbleekt is.
Plaatselijk zijn er intensieve contacten gegroeid tussen de GKV en de CGK, waarbij men o.a. alle kerkdiensten gezamenlijk houdt (Enkhuizen).
Statistiek
In tegenstelling tot het NGK-Informatieboekje zijn de statistische gegevens per regio (classis) summier. Er wordt niet vermeld of er spake is van groei danwel van terugloop van ledental. Evenmin valt af te lezen waar de nieuwe leden binnen die classis kerkelijk vandaan kwamen of waar vertrekkende leden heen zijn gegaan.
In totaal tellen de GKV in Nederland 127.000 leden. Er zijn 273 plaatselijke kerken met 298 dienstdoende predikanten.
In Overijssel, Groningen en Utrecht wonen de meeste gemeenteleden.
In Noord-Holland, Noord-Brabant en Limburg zijn de kerken vaak klein en dun gezaaid. Opvallend is dat enkele kleine gemeenten toch een eigen predikant hebben.
Daarnaast valt de positie op van predikanten die een speciale opdracht hebben om de plaatselijke groei van de kerken te stimuleren, een vorm van zending in eigen land (zo is er in Amsterdam het Amstelproject en zijn er in het Rijnmondgebied predikanten die als speciaal aandachtsgebied evangelisatie onder hindoes en moslims hebben).
Het kerkelijk grensverkeer tussen NGK en GKV was beperkt. Er kwamen 25 leden over uit de NGK, terwijl 44 leden van de GKV zich aansloten bij de NGK.
Verdrietig is het aantal leden dat ‘naar geen kerk’ is gegaan óf waarvan men niet weet waar dat gemeentelid naar toe is vertrokken: 571 leden. Het grote aantal ‘Overige kerken’ roept vragen op (236 leden). Het is mogelijk dat onder dit cijfer leden vallen die zich uit onvrede met (o.a.) de synodebesluiten hebben afgescheiden.
De GKV zijn in het afgelopen jaar nauwelijks in ledental gegroeid.
Deels heeft dit te maken met de zojuist genoemde kerkelijke ontwikkelingen.
Toch lijken ook de GKV niet te ontkomen aan andere ‘seculariserende’ ontwikkelingen die in onze samenleving een rol spelen.
Organisatie
De GKV kenmerken zich (mede) door een hoge graad van organisatie. Maar liefst 150 bladzijden zijn gevuld met namen en adressen van commissies, deputaten, schoolbesturen en verenigingen.
Een aantal verenigingen is interkerkelijk (geworden). Opmerkelijk is de vermelding van een Gereformeerde Toer-en Caravanclub. Ook ‘bijzondere’ verenigingen (zoals Choochem, de verenging ter ondersteuning van Hoogbegaafde christenen) vinden hier vermelding. Handig is een overzicht van hulpverleningsadressen.
Jammer is dat deze lijst zo weggestopt is in het boekje. Die gegevens zouden direct te vinden moeten zijn.
Tenslotte
Een blik in het Handboek is eigenlijk een beetje kijken bij de buren. Veel namen en adressen en erg veel organisaties.
Een genabuurde kerk gaat pas echt voor je leven als je daar ook gezichten bij ziet, in de werkelijke ontmoeting met elkaar. Gezien de grote opdracht waar we als christenen in Nederland voor komen te staan in de 21e eeuw zullen we elkaar steeds harder nodig hebben. Daarom is het te hopen dat we elkaar als goede buren zullen zien en elkaar ook steeds meer als broeders en zusters zullen herkennen.
Naar aanleiding van: Handboek 2004 van de Gereformeerde Kerken in Nederland. Redactie: ds. J.H. Kuiper.
Internet: www.handboekgkv.nl.
Uitgave: Scholma Druk, Bedum, 528 bladzijden, prijs: € 10