Vrij om te kiezen
2009-09-11
Als iets kenmerkend is voor het leven in onze samenleving, is het wel dat we voortdurend moeten kiezen. Timon Ramaker, docent media-ethiek, filosofie en religie aan de CHE (Christelijke Hogeschool Ede), heeft een boekje geschreven voor studenten en anderen die verdwalen in deze keuzecultuur.- Jaargang 53
- nummer 18
Keuzecultuur en keuzestress
Typerend voor deze generatie is dat zij ontzettend veel mogelijkheden heeft, maar de keerzijde van die medaille is dat hoe meer er kán, hoe meer er ook móet. Dat levert veel zogenaamde keuzestress op. Ramaker wil met zijn lezers op zoek naar christelijke levenskunst als antwoord op onze keuzecultuur.
Eerst stelt hij de vraag hoe kritisch je eigenlijk bent op je eigen cultuur, bijvoorbeeld op de ‘belevingsdruk’ (alles wat je doet moet goed voelen) en op de invloed die de media op ons hebben. Laat je je daardoor bepalen, of…? Vervolgens schetst hij hoe het maken van keuzes in de loop van de tijd is veranderd: van kiezen op basis van wat er van je verwacht wordt, via kiezen met je verstand naar kiezen op basis van je gevoel. Alle drie zijn ze beperkt: eigenlijk moet je ze combineren.
Veel mensen durven niet goed te kiezen omdat ze zich daarmee vastleggen en mogelijkheden uitsluiten, je levert dus ook een stukje vrijheid in. Maar is dat zo erg? Ramaker reikt enkele helpende gedachten aan: God draagt en Hij wil je leiden (je bent niet alleen), vrijheid is niet hetzelfde als vrijblijvendheid, besef dat kiezen ‘ja zeggen’ is en dat je daarmee mogelijkheden creëert in plaats van afsluit.
Richtingwijzer en ethiek
Om goede keuzes te maken, hebben we een weg nodig die we kunnen gaan, een richtingwijzer. Die vinden we in de Tora en in Christus (de nieuwe Tora). Daar zou je het als postmoderne mens in eerste instantie eigenlijk niet zoeken: staat de Wet niet vol beklemmende regels? Ramaker legt uitgebreid uit dat het niet gaat om beperkingen, maar om Leven. God vraagt geen blinde gehoorzaamheid, maar wil ons juist vrij maken en die vrijheid bereiken we door lief te hebben.
Vervolgens werkt hij dit vrij uitgebreid uit door in te gaan op verschillende kanten van ethiek (plichten, gevolgen en deugden) en op de karikatuur die we vaak van de wet gemaakt hebben: het gaat God niet om plichten, maar om leven; niet om het individu, maar om de hele samenleving en niet om een aantal beperkte terreinen (zoals seks en zondagsrust), maar om het hele leven.
Adviezen
In de laatste hoofdstukjes geeft Ramaker adviezen voor het maken van goede keuzes. Daarbij gaat het erom dat je ‘mens uit één stuk bent’. Je moet jezelf dus leren kennen: een goed zelfbeeld ontwikkelen, je normen en waarden, de motieven die daaronder liggen en je spiritualiteit die daar weer onder ligt ontdekken. (volgens het ijsbergmodel van McClelland). Als je je prioriteiten kent, dan helpt dat je om keuzes te maken. Ook vrienden en gebed kunnen je hulpen.
In een bijlage werkt Ramaker de tien geboden verder uit met oog op het leven in de mediacultuur.
Evaluatie
Na het lezen van dit boekje blijft er een wat onbestemd gevoel bij mij hangen. Ramaker schetst herkenbare vragen en dilemma’s. Ook wat hij zegt over hoe God zijn wet bedoeld heeft kan ik volledig beamen evenals zijn adviezen voor keuzes. Maar biedt hij nu écht de antwoorden waar de jongeren op zitten te wachten? Misschien heeft hij wel antwoorden voor de jongeren die gebukt gaan onder de wet, al had voor hen dat gedeelte dan wel uitgebreider mogen zijn. Voor jongeren die het keuzedilemma willen oplossen door te zoeken naar wat God rechtstreeks tot hen te zeggen heeft en dat zijn er volgens mijn waarneming ook heel wat, heeft hij weinig te zeggen. Bovendien blijft deze uitgave voor mijn gevoel een beetje op twee benen hinken: een inleiding in de christelijke ethiek én een handleiding voor jongeren in de keuzesamenleving.
Ramaker, T. (2009). Vrij om te kiezen, keuzes maken in een mediacultuur. CHE Reeks, Boekencentrum, 115 pag., € 11,90.
Sabine van der Heijden is docent jeugdwerk aan de CHE en jeugdoudste in de NGK Houten.