Micha in Nairobi
2009-09-11
'Als het volgend jaar weer zo droog is? Dan zit er niets anders op dan onze spullen te verkopen en ermee stoppen'. Aan het woord is een boer uit Entiak, een dorpje van misschien 400 inwoners dat op de meeste kaarten niet te vinden is. Ik noem hem Joshua. Zijn toch al zwarte gezicht staat strak. Een jaar of tien geleden schakelde hij - net als vele van zijn stamgenoten in het Masai-gebied in Kenia - van veeteelt over op akkerbouw. De eerste jaren ging dat goed. Maar nu is het al de derde keer sinds 2003 dat de regen het laat afweten.- Jaargang 53
- nummer 18
De tarwe staat geel, zonder aar op het land. De maïs is niet veel hoger dan een meter en een kolf is nauwelijks te bekennen. Wat zal dat worden, volgend jaar, als Joshua en vele andere boeren ermee moeten ophouden, vraag ik me af. Zullen ze naar de stad trekken en in een sloppenwijk belanden? Wat gebeurt er met hun grond? En wie zorgt dan voor eten - in het land waar wij nu nog onze boontjes vandaan halen?
Het klimaat is van slag in Afrika onder de Sahara. In het westen van Kenia regende het sinds mensenheugenis van februari tot juni; maar dit jaar viel de laatste regen in april en veel was het niet. En vorig jaar was het niet anders. In buurland Oeganda is het net zo erg. Van de zestien miljoen inwoners dreigen twee miljoen van honger te sterven, horen wij - vier Nederlanders die in Nairobi zijn voor de Micha-conferentie van 13-18 juli. Hoe komt dat en wat hebben wij in ons natte Nederland daar mee te maken?
Boskap
De landbouwkundig ingenieur die ons als gids van Nairobi naar Entiak brengt - drie uur hobbelen over een kapotte asfaltweg, overnachten en de volgende morgen nog een uur door elkaar gerammeld worden over een zandweg - weet er alles van. Hij is in dienst van de Anglicaanse kerk als consulent voor de boerendorpen in het gebied. Hij praat met de boeren, maakt samen met hen plannen over hoe ze hun werk beter kunnen doen en dat evalueren ze naderhand ook weer samen. Zo komt de praktische wijsheid van de boeren tot z'n recht en worden de plannen ook echt uitgevoerd.
De Masai - bekend om hun rijzige gestalte en rode kleding - waren vanouds rondtrekkende nomaden, die van veeteelt leefden. Maar de laatste jaren schakelen ze over op akkerbouw. Daar is niet zoveel mis mee als de natuurlijke omgeving maar intact was gebleven.
Maar juist dat ging fout. Een compleet bos in dit gebied, het Mau Forest, is verdwenen. Boeren kapten bomen om voedsel te verbouwen; de overheid verkocht hele stukken bos en verdiende daar flink aan, en er werd gekapt voor de productie van houtskool ten behoeve van de steden. En dat blijkt nu ellende te veroorzaken. Want bomen houden vocht vast, voorkomen erosie en bevorderen regenval doordat ze vocht in de lucht brengen. Die kun je niet ongestraft kappen.
Klimaatverandering
Eén van Joshua's buurmannen is Joseph; zijn vrouw heet Mary. Ze zijn de rijkste boeren uit het dorp en we krijgen een rondleiding op hun land voordat we in gesprek gaan met zo'n 25 dorpsbewoners. Joseph is het goede voorbeeld. Hij heeft namelijk de helft van het bos op zijn land laten staan. En het effect is te zien: er zit meer vocht in de bodem en Josephs aardappelveld staat er goed bij, zie ik als veenkoloniale Groninger, opgegroeid tussen de aardappels. Het hele dorp weet inmiddels dat er nieuwe bomen aangeplant moeten worden. Maar ook al zou dat massaal gebeuren, dan nog zal dat niet automatisch de regen terug brengen. Want er is nog een andere oorzaak van deze droogte: de klimaatverandering. De temperatuur op aarde stijgt - ook in Afrika. En terwijl dat in Nederland vrij milde effecten heeft - zachtere winters en nog meer regen 's zomers - heeft het in Afrika nu al desastreuze gevolgen. De regentijd blijft uit. Oeganda was altijd vruchtbaar en nat genoeg voor twee oogsten per jaar - maar ook daar is het al twee jaar droog en groeit er niets. Wetenschappers hadden voorspeld dat dit zou gebeuren en over de oorzaak van deze ellende zijn ze duidelijk: dat is de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, vooral kooldioxide, CO2, dat vrijkomt bij de verbranding van kolen, olie en gas.
Dus wij, westerlingen, met onze welvaart, gebouwd op een hoog energiegebruik, zijn er de oorzaak van dat boeren in een dorp als Entiak voor hun toekomst moeten vrezen, besef ik aangeslagen. Soms, heel soms, vraag ik me wel eens af waarom God niet direct straft. Dit is zo'n moment.
Micha in Nairobi
Diezelfde middag nog begint de conferentie van het Micha Netwerk, een wereldwijd samenwerkingsverband van protestantse en evangelische christenen uit rijke en arme landen dat zich inzet voor de zogenaamde Millenniumdoelen: halvering van de armoede tussen 2000 en 2015. We gaan met 140 deelnemers uit 32 landen van alle werelddelen vijf dagen aan de studie over armoede en klimaatverandering. Eén van de meest begenadigde sprekers blijkt Ruth Padilla-DeBorst, een theologe uit Costa Rica. Zij trekt lessen uit het verhaal van Noach. God sloot hem op in de ark, waardoor hij wel móést leren met de dieren samen te leven en voor hen te zorgen. En hij moest maar afwachten wanneer God hem er weer uit liet. Het was een les in rust én verantwoordelijkheid: 'restful responsibility'. Daarna sloot God een verbond met alle levende wezens, inclusief de dieren, en beloofde dat er nooit meer zo'n vloed zou komen. Zodra Hij de regenboog ziet, herinnert Hij zich zijn belofte en zo moeten ook Noachs nakomelingen zich dit verbond herinneren als zij de boog zien, aldus Padilla. Met schrik bedenk ik dat ik mijn drie kinderen wel verteld heb hoe de regenboog wetenschappelijk verklaard kan worden, maar heb ik ze ook verteld waar God aan denkt als Hij de boog ziet? En dan bedenk ik nog iets: als elk verbond een belofte en een eis inhoudt - zoals ik het heb meegekregen - dan kan dit verbond maar één eis aan ons stellen: ‘Mens, zorg ervoor dat ook jij niet de oorzaak bent dat de aarde overstroomt. Als je de regenboog ziet, denk dan aan dit verbond en doe wat tegen de klimaatverandering voordat het helemaal uit de hand loopt!’
Wij als conferentiegangers werden vanaf dag één in groepjes aan het werk gezet om een Verklaring over Rentmeesterschap en Klimaatverandering op te stellen. En die kwam er, na dagen van schrijven, schaven en schrappen. Het is een verklaring die er niet om liegt: de christenen van het Micha Netwerk belijden schuld en roepen christenen wereldwijd op tot een levensstijl, die hebzucht achter zich laat. ‘We hebben niet gezorgd voor de aarde met de zelfopofferende liefde van God. In plaats daarvan hebben we de aarde uitgebuit, opgebruikt en misbruikt voor eigen voordeel. We zijn te vaak bezweken voor de afgodendienst die hebzucht heet. We hebben valse tegenstellingen gecreëerd tussen theologie en praktijk, we hebben het geestelijke en het materiële, het eeuwige en het tijdelijke, het hemelse en het aardse uit elkaar getrokken. In al deze dingen zijn we niet rechtvaardig omgegaan met elkaar en met de schepping en hebben we God niet geëerd’.
Naar zo'n verklaring heb ik diep in mijn hart jaren verlangd en nu is die er. Vanaf nu zijn armoedebestrijding en milieubescherming geen gescheiden werelden meer. Vanaf nu kan geen kerk milieuzorg als onzin afdoen. Vanaf nu kan geen dominee meer preken dat de aarde zal vergaan en natuurherstel dus nutteloos is. Vanaf nu zullen christenen inzien dat God niet alleen met mensen een plan heeft, maar ook met de natuur. Vanaf nu zal het stof van de Bijbelteksten geblazen worden die hier over gaan. Hoop ik.
Nog eenmaal terug naar de dorpsvergadering in Entiak. De dorpelingen zijn bereidwillig en vriendelijk. We mogen alles vragen en krijgen na het groepsgesprek in het gras koffie met oliebol (zo vind ik het namelijk smaken) na.
'Kunnen jullie er nog iets aan doen, als er ook volgend jaar zo weinig regen valt?' vraagt een van mijn medelanders. Er wordt gedacht aan het opvangen van regenwater in vijvers, aan het slaan van putten naar het grondwater - wat al geprobeerd is maar zonder succes - en aan irrigatie. Maar kan Entiak die investeringen nog opbrengen?
Als ik weer thuis ben, regent het en verschijnt de regenboog. Hij klaagt mij aan: ‘Mens, wat ben je aan het doen?’ Ik heb er niet van terug.
De (Engelstalige) Verklaring over Rentmeesterschap en Klimaatverandering is te vinden op:
http://www.micahnetwork.org/en/events/past-events/global/triennial-global-consultation.
Drs. Peter H. Siebe is lid van de NGK Amersfoort-Noord en voorzitter van het Christelijk Ecologisch Netwerk.
| Scheppingsperiode 2009: ‘Hart voor de schepping’ Kerken en gezinnen die met de zorg voor de natuur en klimaatverandering aan het werk willen, kunnen dat doen in de Scheppingsperiode, die in de meeste landen duurt van 1 september tot 4 oktober. Zij kunnen gebruik maken van een themapakket van het Christelijk Ecologisch Netwerk: ‘Hart voor de schepping’. Het full colour magazine bevat meditaties en natuurinformatie bij de zeven scheppingsdagen, preekschetsen, verwerkingsmateriaal voor kinderen, jongeren en gezinnen en praktische milieutips. Bestellingen via www.cenet.nl of m.gaastra@kerkinactie.nl. Tevens verkrijgbaar via de christelijke boekhandel. Het magazine telt 64 pagina’s en kost € 5,- (excl. verzendkosten). |
| Micha Zondag: 18 oktober Wereldwijd besteden kerken in arme en rijke landen op deze zondag aandacht aan de bijbelse boodschap over gerechtigheid. Dit jaar staat Micha Zondag in het teken van klimaatverandering. Half december dit jaar vindt in Kopenhagen de VN-klimaatconferentie plaats. Micha Zondag wil christenen ervan doordringen dat juist de allerarmsten in Afrika en Azië nu al het hardst door de klimaatcrisis worden getroffen en dat een krachtig klimaatakkoord en een andere levensstijl nodig zijn. De Evangelische Alliantie stelt vanaf half september materiaal beschikbaar voor gebruik op Micha Zondag op www.michacampagne.nl. |