Over vrouwelijke impact, mannen en macht
2004-04-30
Hoewel er nog geen landelijk besluit is genomen over openstelling van het ouderlingenambt voor vrouwen, deden ruim tien jaar geleden de eerste vrouwelijke ouderlingen hun intrede in kerkenraden.- Jaargang 48
- nummer 9
Hoe belangrijk vinden vrouwen de openstelling van het ambt voor zichzelf? En hoe ervaren ambtsdragende vrouwen hun taak in een omgeving waarin mannen vaak domineren?
Een aantal vrouwen vertelt.
'Te zot voor woorden', vindt Ellen van Oord-Vos (44) het als ze een vergadering binnenstapt waar alleen mannen zitten. 'Ik voel me steeds wereldvreemder in zo'n situatie. Waar maak je dit behalve in een moskee nog mee? Bijna alle commissies, besturen en raden zijn tegenwoordig gemengd.' Van Oord-Vos begon anderhalf jaar geleden aan haar tweede termijn als ouderling in Jeruzalemkerk in Utrecht. In haar eigen gemeente zijn al ruim tien jaar vrouwelijke ambtsdragers en is een gemengde kerkenraad inmiddels 'de gewoonste zaak van de wereld'. Dat dat in veel gemeenten niet zo is, dringt pas het laatste jaar echt bij haar door, vindt Van Oord-Vos. Als lid van het moderamen bezoekt ze nu ook regiovergaderingen en bijeenkomsten met samen werkende
kerken over bijvoorbeeld projecten als Leidsche Rijn. Daar ziet ze de consequenties van nietgemengde kerkenraden. 'De vrouwelijke impact ontbreekt volledig.
Je kunt het natuurlijk niet heel boud stellen, maar vrouwen zijn vaak meer gericht op de boel met elkaar verbinden. Op het zoeken naar overeenkomsten, naar samenwerking.
Mannen zijn meer gericht op invloed uitoefenen. Op macht. Zij gebruiken in het gesprek meer rationele argumenten en vrouwen meer emotionele argumenten. In grote lijnen denk ik dat het zo werkt.
Daarom denk ik dat het heel goed is als er ook in een kerkelijke omgeving gebruik wordt gemaakt van mannelijke èn vrouwelijke
competenties.'
Hartelijk
De afwezigheid van andere vrouwelijke ambtsdragers belemmert Van Oord-Vos tijdens een vergadering met alleen mannen in haar optreden.
'Natuurlijk denk ik bij mezelf: het moet niets uitmaken en ik zit hier ergens voor. Maar het is toch lastig. Ik merk dat ik voorzichtiger ben.
Zoekender. Ik kan dat niemand verwijten.
De mannen ontvangen me hartelijk.
Zeggen echt geen rare dingen.
Maar je gaat je vanzelf anders gedragen als je een uitzondering bent.' Van Oord-Vos werd vooral ambtsdrager uit plichtsbesef. 'Mijn vader was ouderling en als je er de capaciteiten voor hebt, dan doe je dat dus als je wordt gevraagd. Natuurlijk kun je in een gemeente van alles doen zonder ambtsdrager te zijn. Maar het heeft te maken met meedenken met het beleid. Ik vind het belangrijk dat vrouwen dat ook doen. Er zijn verschillen tussen mannen en vrouwen.
Ze hebben vaak beide een andere invalshoek en het is goed om die allebei in het team te hebben. Vooral ook
omdat steeds meer vrouwen door hun achtergrond bestuurlijk goed ingezet kunnen worden.'
IJskast
Niet iedereen vindt het belangrijk dat vrouwen ook ambten vervullen.
Iemand die niet zo gauw in actie zal komen voor vrouwelijke ambtsdragers is Addie de Jonge (52), een ambtloos en zeer actief zuster uit Deventer. Haar gemeente heeft positief besloten over vrouwelijke diakenen, maar omwille van de samensprekingen met CGK en GKV is dat besluit in de ijskast gezet. Helemaal niet erg, vindt De Jonge, 'want ook buiten het ambt kan ik mijn plaats vinden.' Zo neemt De Jonge deel aan een voorbedegroep, is ze leidster van een kring, trekt zij samen met haar man een 'Ontmoetingsronde voor ouders', werkt zij mee aan de kindernevendiensten, zit zij in de denktank 'Kerk en jeugd' en bezoekt zij regelmatig gemeenteleden. 'Ik vind het belangrijk om met mijn gaven mee te werken aan de opbouw van haar gemeente.
Mijn huidige werkzaamheden passen bij mij. Ik vind ze leuk om te doen.' Een ambt kan een erkenning zijn van je gaven, maar dat De Jonge voor haar zelf niet belangrijk.
Het gaat er voor mij om dat ik met mijn gaven mee kan werken aan de opbouw van onze gemeente.'
Completer
'Liefdevol en bescheiden', zo noemt Martine Bremmer-van Veelen (54) de reactie van vrouwen als zij zelf zeggen dat zij zich ook wel als ambteloos gemeentelid nuttig kunnen maken.
'Mijns inziens is er echter geen enkele reden te vinden waarom vrouwen geen gelijkwaardige plaats naast de man mogen hebben. Hierin heb ik veel mogen leren van mijn schoonmoeder, mr. L.G.A. Bremmer-Lindeboom, die binnen de vrijgemaakte kerken haar tijd ver vooruit was door haar bijbels gefundeerde pleidooi voor de vrouw in het ambt.' Bremmer vindt dat het gaat om de gaven en talenten van ambtsdragers.
Als er capabele mannen en vrouwen zijn en ze kunnen in harmonie naast elkaar werken, dan mogen beide in de kerkenraad. 'Een gemengde kerkenraad is completer en vollediger dan een kerkenraad die alleen uit mannen of alleen uit vrouwen bestaat.
Je kunt geen van beiden missen.' Bremmer-van Veelen is pastoraal medewerker van de gemeente Zaanstreek-
Centrum en mag daar ook regelmatig voorgaan, net als af en toe in Oegstgeest (van welke gemeente zij lid is) en in Groningen. Verder leidt ze in haar werk-gemeente zo nodig begrafenissen en heeft ze wel een eens een huwelijksdienst gedaan.'
'Mag het ook zuster zijn?'
Margriet Bal (56), al vijf jaar ambtsdrager in de gemeente Zaanstreek-
Centrum: 'Als ambtsdrager word je meer voor vol aangezien. Daardoor kun je in bestuurlijk en organisatorisch opzicht meer doen. En ja, dat vind ik wel heel belangrijk. Mannen denken sneller: 'ach, dat zullen we nog wel zien' als ze iets minder belangrijk vinden. Ik vind dat vrouwen meer oog hebben voor dagelijkse dingen, alerter zijn op wat er speelt in de gemeente. En ze zijn - in het algemeen - vaak veel praktischer.' Als een heel praktisch voordeel van het toestaan van vrouwelijke ambtsdragers noemt Margriet Bal dat het tekort aan ambtsdragers kan worden teruggedrongen.
Als in een kleine gemeente als Zaanstreek-Centrum alleen mannen ambtsdragers mogen zijn, dan blijft een aantal vacatures niet ingevuld en loopt de werkdruk erg op. Omdat er nu geput kan worden uit een groter aantal belijdende leden, kan die werkdruk beter worden gespreid.
Margriet Bal vindt het evenals Van Oord-Vos wel 'heel apart' om als enige vrouwelijke ambtsdrager op bijvoorbeeld een regiovergadering te zijn. Bij het oplezen van de aanwezigen gebeurde het dat er 'broeder Bal' werd gezegd. 'Dan vroeg ik: mag het ook zuster zijn? Dan werd er niet zoveel gezegd, maar niet iedereen is natuurlijk even blij met de komst van vrouwelijke
ambtsdragers.'
Zijn beeld
Of een gemeente onder zowel mannelijke
als vrouwelijke leiding mag worden gesteld, daar is Addie de Jonge uit Deventer nog niet uit. 'Het rapport over de vrouw in het ambt heeft mij weer aan het nadenken gezet over de man-vrouw-verhouding in het licht van de bijbel. Maar ik heb er te weinig over nagedacht om een antwoord te kunnen geven. Ik ben nog niet verder gekomen dan het begin: en God schiep de mens naar Zijn beeld, man en vrouw schiep Hij hen.'
| Vrouwen in een mannenbolwerk Voegen vrouwelijke ambtsdragers iets toe aan een kerkenraad? Een aantal toeschouwers vertelt. Zoals H.G. Lakerveld, oud-preses van de kerkenraad van Eindhoven, en ervaringsdeskundige van 'mannelijke kerkenraden' en 'gemengde kerkenraden'. Eindhoven kent sinds begin jaren '90 vrouwelijke diakenen, en sinds 1999 vrouwelijke ouderlingen. Momenteel telt de kerkenraad 15 ouderlingen, waarvan 6 dames. Bij de diakenen is 1 op de 5 een vrouw. 'Natuurlijk voegen vrouwelijke ambtsdragers iets toe. Ik weet natuurlijk niet hoe zij hun gesprekken op huisbezoeken voeren, maar de sfeer op de vergaderingen van de kerkenraad is met de komst van vrouwen veranderd. Hoe? Tja, dat kan ik niet zo goed zeggen. Ik zou bijna zeggen 'menselijker', maar dat moet dan tussen heel veel aanhalingstekens, anders lijkt het of het vroeger allemaal zo slecht was. En dat is natuurlijk niet zo. Dan doe ik mannen zo snel tekort. Maar het was wel iets zakelijker. Harder misschien. Vrouwen zijn meer geneigd om tot compromissen te komen, terwijl mannen sneller overgaan tot stemmen. Er wordt met vrouwen langer doorgesproken. Hetgeen vermoedelijk bij een aantal ook tot irritatie leidt.' niet hoe zij hun gesprekken op huisbezoeken voeren, maar de sfeer op de vergaderingen van de kerkenraad is met de komst van vrouwen veranderd. Hoe? Tja, dat kan ik niet zo goed zeggen. Ik zou bijna zeggen 'menselijker', maar dat moet dan tussen heel veel aanhalingstekens, anders lijkt het of het vroeger allemaal zo slecht was. En dat is natuurlijk niet zo. Dan doe ik mannen zo snel tekort. Maar het was wel iets zakelijker. Harder misschien. Vrouwen zijn meer geneigd om tot compromissen te komen, terwijl mannen sneller overgaan tot stemmen. Er wordt met vrouwen langer doorgesproken. Hetgeen vermoedelijk bij een aantal ook tot irritatie leidt.' Lakerveld: 'Dat vond ik een mooie.' De openstelling van het ambt voor vrouwen helpt trouwens 'geen bal' bij het oplossen van de vacatures, aldus Lakerveld. Van de capabele vrouwen hebben veel een baan of om andere redenen geen tijd of mogelijkheid. Overigens moet Lakerveld er niet aan denken dat een kerkenraad helemaal uit vrouwen bestaat. 'Alsjeblieft zeg. Dan zijn we echt in de aap gelogeerd.' Meer dan als een kerkenraad uit alleen maar mannen bestaat? 'Dat weet ik wel zeker, ja. Alleen maar mannen is niet goed, niet evenwichtig. Maar alleen vrouwen zou echt niet goed zijn.' |
| 'Heb je hààr weer' Zwanny de Lange-Bos is tien jaar scriba van de gemeente Steenwijk. Zij is geen ambtsdrager maar maakt inmiddels ook deel uit van het moderamen van Steenwijk. Naast scriba van haar gemeente verzorgt zij ook het scribaat van de regio Kampen waartoe Steenwijk behoort. Halverwege de jaren '90 maakte zij de komst van vrouwelijke diakenen mee. 'Toen de kerkenraad nog uit alleen mannen bestond, heb ik eerlijk gezegd nooit iets gemist. Ik voelde me er ook zeer op mijn gemak. Maar terugkijkend kan ik wel zeggen dat de mannelijke nuchterheid soms wel erg naar voren kwam. Dan dacht ik: kan hier wat liefdevoller worden gepraat. Maar dat zeg ik nadrukkelijk met de ervaring van nu. Ik had geen andere ervaring. In het begin zette ik mijn kiezen dan wel eens op elkaar maar later gaf ik wel mijn mening als ik vond dat ik iets toe te voegen had of als de mannen iets niet wisten. Ik ben natuurlijk geen ambtsdrager en soms had ik wel het gevoel dat een aantal mannen dacht: heb je hààr weer. Maar als ik vond dat het moest dan deed ik dat wel. Nu er meer vrouwen zijn, maar vooral nu ik meer ervaring en kennis heb dan in die eerste tijd, voelt het wel prettiger om af en toe mijn mening te geven. En soms hoeft het niet eens, dan heeft een van de andere vrouwen dat al gedaan.' 'Ik vind dat met de komst van vrouwen de sfeer in de kerkenraad is veranderd, maar ook weer niet heel erg. Vrouwen kijken toch anders tegen dingen aan, betrekken meer hun gevoel bij onderwerpen. En natuurlijk voegt de aanwezigheid van vrouwelijke ambtsdragers - bij ons tot nu toe alleen diakenen - de mogelijkheid toe dat je een vrouw een bezoek kunt laten brengen. Voor de komst van vrouwen werd wel eens geopperd in de kerkenraad: 'daar zou eigenlijk eens een vrouw langs moeten.' Nu kan dat wat makkelijker, ook als is het dan (nog) geen ouderling'. |
| Merkwaardige manoeuvre Bert Holsappel, lid van het moderamen van de kerkenraad van de Jeruzalemkerk in Utrecht, mocht in zijn eerste jaar als ambtsdrager de eerste vrouwelijke ouderlingen toespreken die afscheid namen van de kerkenraad. Een kerkenraad zonder vrouwelijke ouderlingen heeft hij nooit meegemaakt. Utrecht kent sinds 1993 vrouwelijke ouderlingen en al langer vrouwelijke diakenen. 'Ik vind het heel fijn dat iedereen in onze gemeente naar eigen gaven en talenten ingezet kan worden. Dat je niet hoeft te denken: die persoon zou heel geschikt zijn, wat jammer dat zij een vrouw is. Of er nu veel vrouwen ambtsdrager zijn of weinig, dat maakt mij niet uit. Het gaat erom of het capabele personen zijn.' 'Ik herinner me een discussie dat een vrouw zou moeten worden toegevoegd aan het moderamen. Dat vond ik een merkwaardige manoeuvre. Een vrouw toevoegen omdat ze vrouw is. Of het moderamen nu bestaat uit alleen maar mannen of alleen maar vrouwen, dat maakt mij niet uit. Het is geen afspiegelingscollege. Net zomin als de kerkenraad. Het gaat om gaven en talenten van personen en waar je die inzet. In onze gemeente is dat gelukkig vanzelfsprekend.' |
| Het hoofd koel, het hart warm Mark Janssens, dominee in de Jeruzalemkerk in Utrecht, veranderde van een tegenstander van vrouwelijke ambtsdragers in een groot voorstander. Hij heeft gewerkt in gemeenten zonder vrouwelijke ambtsdragers en in gemeente mèt, zoals Baarn en momenteel Utrecht: 'Vrouwen voegen iets toe als ik kijk naar de vergaderingen. In grote lijnen kan ik zeggen dat zij het besprokene vaak veel persoonlijker maken; zij bekijken iets minder puur zakelijk. Zij hebben in het algemeen meer aandacht voor het feit dat het om mensen gaat. Zij vullen mannen vaak heel goed aan.' 'Lezend in een bundel Paasoverdenkingen van de overleden hervormde theoloog A.A. van Ruler kwam ik een mooie uitspraak tegen. Hij schrijft naar aanleiding van Marcus 16: 1-2: 'Daarom is het ook zo'n prachtig trekje in dit verhaal, dat zij helemaal als vrouwen bezig zijn. De vrouw pleegt het hoofd koel en het hart warm te houden. Ook als het leven door verbijsterende dingen heen gaan'. Het hoofd koel, het hart warm; zo proef ik het ook vaak in de praktijk.' |