‘Ik ben ook een theaterdier’
2006-03-31
Christenen zitten in de kerk. Maar ook in tal van andere organisaties. Wat is hun rol? Kortom: hoe zijn ze het ‘zout van de aarde’?- Jaargang 50
- nummer 7
Joke de Vin (52) is een internationaal beroemd oratorium- en operazangeres. Maar of ze nu een operarol zingt in een operahuis, een passion in een kerk, of - echt waar - het kerstlied 'Once in royal David's city' op tien kilometer hoogte in de pantry van een KLM-vliegtuig: altijd is er de herinnering aan professor Velema's telefoontje. Hij belde haar vlak vóór haar eerste optreden in de Mattheüs-passion, waar ze 'allerverschrikkelijkst' tegen opzag. 'Zing voor je Heiland, zei hij, en dat echoot nog steeds na.'
Joke de Vin was net twintig en zou voor het eerst de Mattheüs-passion zingen. Ze zag er enorm tegen op.
'Het is een moeilijk stuk en er werd enorm op me gelet. Velema was een vriend van mijn schoonouders. Hij wist dat ik het heel spannend vond. Hij belde me vlak vóór de uitvoering op. "Zing voor je Heiland!", zei hij. Ik wist onmiddellijk: oké, hier gaat het om. Zo eenvoudig is het. Mooi hè? En zo'n advies krijg je zomaar met een telefoontje. Het echoot nog steeds na.'
Maurits en Marilène
Joke woont in een moderne tweeonder-één-kapper in de weilanden tussen Langbroek en Wijk bij Duurstede.
Samen met haar man Gé heeft ze twee getrouwde zoons en sinds kort een kleinkind. Aan de muur van de studeer- annex leskamer hangen foto's van optredens in bekende opera's. Behalve zangeres is het muzikale gemeentelid van de NGK Doorn ook een begenadigd zangpedagoge.De Vins muzikale carrière is indrukwekkend.
Zo won ze nadat ze cum laude was afgestudeerd aan het Rotterdams conservatorium, achtereenvolgens de Prix d'Excellence en de Toonkunst Vocalistenprijs. Ze treedt op in diverse landen in Europa en in de VS, werkt met bekende dirigenten als Charles Dutoit, Jean Fournet, Edo de Waard en Valery Gergiev, en maakt regelmatig radio- en tv-opnamen. Vorig jaar kwam er een in Londen opgenomen soloalbum van haar uit op cd. Een van de hoogtepunten in haar carrière was het optreden tijdens de kerkelijke huwelijksinzegening van prins Maurits en prinses Marilène ('Zelden ben ik zo opgelucht geweest toen een optreden voorbij was'). Haar optreden wordt overigens nog regelmatig op televisie herhaald omdat het onder haar 'Ave Maria' was dat Juliana ter communie ging.
Verpleegster
De Vins loopbaan is onder andere bijzonder omdat er geen grootse en meeslepende ambities aan voorafgingen.
Sterker, vers van de Mulo wilde ze helemaal geen professionele zangcarrière. Verpleegster, dat wilde ze worden. Haar zanglerares stak daar een stokje voor. 'Aan mijn haren sleepte ze me bij wijze van spreken het conservatorium in. Natuurlijk, ik zong graag, was dol op podia. Maar ik kon amper noten lezen. Wel was ik muzikaal. En ik had die strot hè, daarvan ging iedereen plat.' Spijt heeft ze nooit van haar carrière gehad. 'Het is onbeschrijfelijk wat ik soms ervaar als alles samenvalt: als ik de deuren van mijn ziel wijd open kan zetten en mijn gevoel maximaal geïntegreerd wordt in mijn techniek en vocale mogelijkheden. Dan komt de schoonheid van mijn stem optimaal aan het licht. Want het opperste geluk is niet om die stem te hebben, maar om met mijn stem te laten horen wat ik bedoel.' Joke vertelt dat soms mensen na een concert na haar toe komen en zeggen: mevrouw, wat hebt u een mooie stem. 'Dan bedank ik voor het compliment - de mensen bedoelen het tenslotte goed - maar ik zeg altijd dat dat geen verdienste is. Het is net zoiets als een pianist complimenteren met zijn mooie vleugel. Mijn stem is een gave en het gaat erom wat ik ermee doe.'
Vuilniszakken
Zingen met gevoel, het is een onderwerp dat steeds terugkeert tijdens het gesprek. Zo is ze meer dan geërgerd, 'ja, gewoon heel erg verdrietig' als ze een gladde en emotieloze vertolking hoort van het 'Erbarme dich' uit de Mattheüs. Diep verontwaardigd: 'Petrus zingt daarin zijn im-mén-se verdriet uit nadat hij geconfronteerd is met zijn eigen verraad. En dan hoor je dat het de zanger alleen maar om het mooie toontje gaat. Verschrikkelijk.' Ze rilt er letterlijk van. Onlangs nog gaf ze een collegazanger aan wie ze lesgeeft, als huiswerk het bijbelboek Koningen op. 'Hij zong heel pierig de eerste regel van de Elias van Mendelssohn. Dat begint met "Zowaar de Heer Zebaoth leeft..."
Hij zong het alsof hij beleefd vroeg: zal ik nu de vuilniszakken buiten zetten of liever maandag? Ik zei: "Weet je wel wie Elia wàs?" Jokes stem vult de woonkamer en haar lichaam lijkt te groeien als ze zegt: 'Hij was een heel groot en
gezaghebbend profeet!'
Theaterdier
Ook in de internationale operawereld werken weinig christenen, is Jokes ervaring. Toch komt ze er soms een tegen. Joke herinnert zich een tournee met Monteverdi's L'Incoronazione di Poppea waarbij zij samen met een Finse collega een kleedkamer deelde. Zij bleek luthers en samen hebben ze een heel bijzondere tijd gehad. 'We zongen soms psalmen vlak voor een optreden. Samen of om de beurt. En onze kleedkamer werd een soort retraiteplek voor collega's met allerlei frustraties en verdrietjes. Uit de theaterwereld stappen omdat er maar weinig christenen zijn, heeft Joke nooit overwogen. 'Ik ben ook een theaterdier dat enorm van drama geniet. Bovendien zijn de contacten tussen collega's veel intenser dan bij een gewoon concert, omdat je vaak wekenlang intensief met elkaar optrekt.'
Spagaat
Als een van de weinige praktiserende christenen in de theaterwereld stoort het Joke de Vin bijzonder dat de cultuur in Nederland rond christelijke uitvoerend kunstenaars vaak ronduit vijandig is. 'In andere landen gebeurt dat veel minder, maar hier krijg je al heel snel een stempel opgedrukt. Toen ik op mijn dertigste opera ging zingen, was ik in die glamourwereld die gereformeerde juf die zondags naar de kerk ging. Ik had heel erg het gevoel dat ik niet echt meetelde. Andersom zeiden christenen: operarollen, hoe kún je? Terwijl ook kunst een gave van God is en die absolute schoonheid kent. De kortzichtigheid van beide kanten, ik kan me daar erg over opwinden. Echt jarenlang heb ik het gevoel gehad dat ik me in een spagaat bevond tussen die twee uitersten.
Nog steeds probeer ik trouwens te bewijzen dat ik op alle gebieden een vakvrouw ben die juist iets extra's te bieden heeft door mijn geloof.' Stellig: 'Een zanger die gelooft wat hij zingt en er iets bij voelt, heeft een enorm surplus boven een zanger die geen diepere beleving aan zijn tekst verbindt. Want juist dat gevoel geeft diepte aan de tekst en daarin
onderscheidt een zanger zich ook van een instrumentalist.'
Zondagszeiler Calvijn
Joke de Vin is tegenover collega-zangers open over haar gereformeerde wortels. Als collega-zangers smalen over calvinisten, zeg ik: "Ho ho, Calvijn zeilde op zondagmiddag op het meer van Génève." En als er grapjes gemaakt worden over het verhaal van de Mattheüs-passion, zeg ik er wat van. Dat dat verhaal voor mij echt gebeurd is en dat ik er iets mee heb. En het publiek hoort het ook. "Jij meent wel heel erg wat je zingt, hè?", zeggen ze wel eens na een optreden. "Fijn dat u dat hoort", zeg ik dan. Want dat is wat ik wil. Laten horen wat ik bedoel.'
www.jokedevin.nl