‘Blijf jezelf, dan blijf je uniek!'
2006-03-31
HILVERSUM - Wat vinden ‘de collega’s’ van Zendtijd voor Kerken (ZvK)? Is er toekomst? Ad de Boer’, tot voor kort EO-directeur, vindt van wel: volgens hem heeft ZvK een geheel eigen taak die met verve moet blijven worden vervuld. IKON-directeur Martin Fröberg daarentegen vindt dat het uitzenden van kerkdiensten op televisie niet bij het medium past. Wat hem betreft mag ZvK nog wel wat kritischer in de spiegel kijken.- Jaargang 50
- nummer 7
De Boer herinnert zich een ZvK-instructiedag van een aantal jaren geleden waar hij predikanten die een tvof radiodienst gingen leiden, de kneepjes van het vak moest uitleggen als het gaat over communicatie via media als radio en televisie.
‘Ik benadrukte hoe belangrijk het is om van te voren in één regel je boodschap samen te vatten: Wat wil ik communiceren? Wat wil ik dat de mensen meenemen van de dienst of van de preek? Dat moet op een bankpasje kunnen! Ik vertelde dat je alle middelen die je kunt bedenken in de dienst om die boodschap, die ene zin, te communiceren kon gebruiken.
Alle kerkdiensten
’Na afloop sprak De Boer een dominee die hem vroeg: ‘Maar als dat voor een tvdienst geldt, waarom geldt dat dan niet voor alle kerkdiensten?’ Die vraag ben ik nooit vergeten. Bingo! zei ik, dat geldt inderdaad voor alle kerkdiensten. Ik vind dat voorgangers voor elke dienst dat als uitgangspunt moeten nemen: de kern van de bijbelse boodschap voor die dienst kernachtig samenvatten. En daarbij alle zijwegen die afleiden van die hoofdweg, vermijden. Al die andere belangrijke en waardevolle dingen die ze bij de bestudering en overdenking van dat bijbelgedeelte op het spoor zijn gekomen, terzijde laten, omdat ze afleiden van de communicatie van de centrale boodschap van die dienst.’ De Boer heeft dat uitgangspunt in de loop der jaren in een aantal ZvK-diensten zien terugkomen. ‘Ik zie hoe veel onderdelen van de dienst – bijdragen van andere gemeenteleden, zang en muziek, maar ook meer visuele elementen – ingezet worden om dat te onderstrepen wat God in die dienst aan boodschap wil brengen.’Volgens de EO-directeur zijn de ZvKdiensten op hun beurt weer voorbeelden geweest voor dominees thuis voor de buis zaten te kijken met een gevoel van: ‘Hé, zo kan het ook’. Om dat vervolgens in hun eigen diensten in praktijk te gaan brengen. ‘Die voorbeeldwerking van de ZvK-diensten naar plaatselijke gemeenten is weliswaar niet het eerste doel van ZvK, maar ik geloof, hoor en ervaar dat ze soms wel zo werken en daarin her en der tot zegen zijn.’
Waarom de EO niet?
Waarom zendt de EO geen kerkdiensten uit? ‘In het Nederlandse omroepbestel hebben we de afspraak dat omroepverenigingen in principe geen kerkdiensten uitzenden, maar dat overlaten aan kerkelijke zendgemachtigden zoals ZvK. Dat vind ik een goede afspraak. Je voorkomt er door dat een omroep als de EO wordt aangesproken op het altijd gevoelige onderwerp van verdeling van diensten over de diverse kerkgenootschappen en daarbinnen over individuele gemeenten: met alle liggingsverschillen tussen kerken en voorgangers een onderwerp dat tot heel wat discussies kan leiden. Het is prima dat we dat mogen overlaten aan ZvK, waar verantwoordelijke kerkelijke deputaten over die verdelingsvragen kunnen meespreken en beslissen.’
Missie vasthouden
ZvK moet aan zijn missie blijven vasthouden, vindt De Boer. ‘Het lijkt me goed dat ZvK het uitzenden van kerkdiensten als de kern van zijn opdracht blijft zien: zijn bediening, waarin men ook forse expertise heeft opgebouwd.
Dat maakt ZvK tot een unieke zendgemachtigde. De verleiding kan groot zijn om vooral voor tv allerlei andersoortige programma’s te gaan uitzenden. Maar al spoedig is dan het onderscheid met de programmering van omroepverenigingen zo minimaal, zoals bij de IKON, dat de buitenwereld en de politiek zich hardop gaan afvragen waarom daarvoor eigenlijk aparte kerkelijke zendgemachtigden nodig zijn. En die discussie, met alle risico’s van dien in het geseculariseerde politieke klimaat van vandaag, is de laatste die ik ZvK toewens. Blijf jezelf, dan blijf je uniek, roep ik ZvK toe.’
Niet passen
Directeur Martin Fröberg van de Interkerkelijke Omroep Nederland (IKON) vindt het uitzenden van een registratie van een kerkdienst niet passen bij het medium televisie, zo vertelt hij desgevraagd. ‘Een kerkdienst ervaar je alleen echt als je er middenin zit. Een toneelstuk op televisie werkt ook niet echt. Zoals Paulus zegt: ‘Het geloof is uit het horen. Radio is daarom een veel beter medium om kerkdiensten uit te zenden. Daarom heeft de IKON deze dan ook wel behouden op de radio.’De IKON heeft een alternatief bedacht voor de kerkdiensten op televisie, betoogt Fröberg. ‘We hebben vooral de zappende kijker op zondagmorgen als uitgangspunt genomen, voor wie een kerkdienst van een uur een hele zit is. We hebben ons verder gericht op een iets jongere doelgroep van mensen, die niet direct een affiniteit met het geloof hebben, maar voor wie onze gasten een geloofwaardige identificatie kunnen opleveren. Aanvankelijk kregen we protesten van vooral oudere kijkers die de kerkdienst misten, maar toen we uitlegden dat we ook graag hun kinderen en kleinkinderen wilden bereiken, bleek deze overstap goed uit te leggen. Nu heeft dit programma echte fans gekregen er zijn zelfs mensen die de programma's groepsgewijs bekijken en nabespreken.’Als Fröberg ZvK een tip zou mogen geven over de verbetering van de programmering, is dat: ‘Het zoeken naar wat meer eenheid, nu is de verscheidenheid van types kerkdiensten wel erg groot.’Een sterk punt van ZvK vindt hij de stevige achterban. ‘Die gaat ongeveer gelijk op met de achterban van de Evangelische Omroep. Deze bestaat uit bevlogen mensen die sterk missionair gericht zijn. Wat ik ook sterk vind, is dat ook De Wilde Ganzen, een eigen plek in de ZvKprogrammering heeft gekregen.’