Met moslims in gesprek over Jezus
2003-03-14
In het programma 'Kaarten op tafel' van de EO wordt aan de populaire gasten altijd de vraag voorgelegd: ‘Wat heb je met Jezus?’ Het antwoord is bijna altijd iets heel vaags. Moslims weten er meer over te zeggen. - Jaargang 47
- nummer 6
Zij spreken me daarover ook heel gemakkelijk aan: ’Jij bent Christen? Nou, wij eren Jezus ook. Hij is voor ons een groot profeet. Alle eer aan Jezus. Een moslimgeleerde, Ali Merad, heeft op basis van koranstudie eerlijk vastgesteld, dat Jezus meer moet zijn dan de andere profeten.’
Hij heeft blijkbaar een unieke band met God. Waar bij andere profeten nog iets over zonde gezegd wordt, is Jezus op basis van de korantekst zonder zonde. Zover kan een moslim met ons meegaan.
Voor de gewone moslim speelt Jezus echter geen centrale rol in het dagelijks leven. In de omgang met christenen komt wel steevast naar voren welke moeite zij met ons Jezusbeeld hebben. Want dat krijgen moslims met de paplepel ingegoten: christenen zitten helemaal fout met een aantal ideeën over Jezus. Hij is niet de Zoon van God, niet één van drie goden en hij ook niet aan het kruis gestorven.
Soms ontmoet je moslims, die zich verdiept hebben in apologetische lectuur, bedoeld om de christenen te weerleggen (tegenwoordig uitvoerig te vinden op internet).
Liet God Jezus vallen?
Het komt wel eens voor dat een moslim zegt: ‘Wij houden meer van Jezus dan jullie’. Daar zit de gedachte achter, dat een waarlijk groot profeet door God niet wordt prijsgegeven aan een smadelijke dood. Het lijkt een beetje op wat de discipelen zeiden toen Jezus sprak over zijn lijden: ‘Dat verhoede God Here’. Moslims geloven, dat God heeft ingrepen toen de Joden Hem wilden doden. Hij heeft iemand op Jezus gelijkend gemaakt (vaak wordt gedacht aan Judas). En die persoon is uiteindelijk aan het kruis gestorven. In de kerkgeschiedenis zijn die bezwaren tegen de kruisdood niet onbekend.
Een ketterse Christen uit de 2e eeuw, Basilides, gebruikte ook de redenering, dat God heeft ingegrepen en iemand anders op Jezus gelijkend heeft gemaakt. Het onverteerbare voor moslims en vele anderen is dat Jezus moést sterven, dat de weg van incarnatie (menswording) lijden met zich meebracht, zelfs godverlatenheid (Jezus aan het kruis). Hier zien we dat de wegen van Mohammed en Jezus uiteen gaan. Mohammed heeft veel te verduren gehad, maar uiteindelijk behaalde hij de overwinning op zijn vijanden via de weg van het succes en niet via de weg van het kruis. En deze weg van Mohammed is op dat punt voor moslims het voorbeeld van de weg van alle profeten.
Waarom dat offer?
Het kan een behoorlijke verwarring geven als moslims in het geloofsgesprek zeggen: ‘Waarom zou je moeten geloven, dat Jezus voor de mensheid gestorven is? Wij moslims geloven dat een mens zelf verantwoordelijk is voor zijn daden. En God heeft Jezus ook helemaal niet nodig. Als Hij ons wil vergeven, dan staat hem dat vrij, dat kan Hij zondermeer uitspreken. ’Het lijkt wel of ook steeds meer christenen in verlegenheid raken bij de klassieke verzoeningsleer. Een bisschop zei dat eens als volgt: ‘Ik kan weinig met het idee, dat de zoon van der transcendente God moest sterven voor de zonden van de gelovigen. Ik zie meer in het klassieke Indiase idee van uiteindelijke eenheid van Brahman en Atman, van God en de menselijke ziel’ (Trouw 6/11 /99). Moslims, die de discussie met christenen aangaan gebruiken nogal eens uitspraken van moderne theologen om hun argumenten kracht bij te zetten.
De failliete wereld
Volgens de traditionele christelijke leer is de dood van Jezus onontkoombaar.
Maar hoe kunnen we dat zelf met hoofd en hart inzien en dat vervolgens ook nog geloofwaardig uitleggen aan de ander? We ontkomen er in de ontmoeting met moslims niet aan om de zondige natuur van de mensheid aan de orde te stellen. Wij kunnen niet met eigen inspanning onszelf van de last van de zonde bevrijden. De moslim heeft een optimistischer kijk op de menselijke natuur (geen erfzonde) en de menselijke mogelijkheden. Dat kan hij hebben, omdat de meetlat van wat God wil niet zo hoog ligt.
Natuurlijk, het is niet eenvoudig om een maand te vasten, maar het kan.
God vraagt van een moslim niet het onmogelijke. Volgens de Bijbel heeft Jezus in zijn leer en in zijn leven laten zien wat God werkelijk van een mens vraagt. Je kunt het afdoen als 'het idealisme van het christendom' tegenover 'het realisme van de Islam'. Maar als aan de wet van God (het liefdegebod) niet 100% voldaan is, kan er geen wereld komen zoals God bedoeld heeft of zoals wijzelf zouden wensen. In zijn grootste diepte, daar waar Jezus aan het kruis hangt, wordt ons het failliet van deze wereld duidelijk.
God ‘geraakt’?
Maar toch: kan God niet vergeven met een knip van zijn vinger? Daar is Jezus toch niet voor nodig? Als ik dat uitleg zou ik het kunnen vergelijken met het verlenen van gratie door de koningin.
Het valt haar heel gemakkelijk gratie te geven aan een misdadiger ver van haar eigen bed. Maar stel, dat die persoon haar eigen kind heeft vermoord.
Hoe dieper de wond, die geslagen wordt, hoe minder gemakkelijk je kunt zeggen: ‘Zand erover’. Dan besef je: er moet plek zijn voor woede en voor vergelding. Welnu: christenen geloven, dat de mensheid God tot in zijn hart geraakt heeft. Voor een moslim is het onvoorstelbaar, dat God 'geraakt' kan worden. Ik kom tenminste nooit moslims tegen, die zo over God spreken.
Het beeld van God wordt veel meer gekleurd door die van een rechter, die een rechtvaardige uitspraak doet of als de Barmhartige, die de mensheid een weg ter verlossing heeft gewezen (door profeten en boeken).
Andere openingen?
In het voorgaande probeer ik toch weer rationeel in te gaan op bezwaren van moslims. Maar tegelijk denk je: als christenen zelf ogenschijnlijk zo weinig kunnen met de klassieke leer over Jezus, waarom zouden ze gemotiveerd zijn juist daarover met moslims te spreken?
Het lijkt me duidelijk, dat de kernboodschap van het Nieuwe Testament feitelijk is: Jezus en die gekruisigd.
Zonder die boodschap kunnen we het Christendom wel opdoeken. Dit is de boodschap waar de volgelingen van Jezus 2000 jaar lang door zijn geraakt.
Maar die kernbelijdenis heeft zoveel kanten. Ik vraag me soms af of we altijd de insteek van de 'verzoening door voldoening' moeten gebruiken in het gesprek met andersdenkenden.
Persoonlijk!
De communicatie van de christelijke boodschap kan vandaag eigenlijk alleen (zowel naar moslims als naar anderen) in de vorm van een persoonlijk getuigenis, hoe je zelf in Jezus 'Gods diepste woord' hebt gehoord en ervaren.
Vooral het getuigenis van ex-moslims kan zowel moslims als christenen helpen om te zien waar het nu werke lijk om gaat. Een voorbeeld. De Pakistaanse Prof. Daud Rahbar werd als moslim ooit overtuigd van het Evangelie toen hij door studie van Koran en Bijbel ontdekte hoe groot Jezus offerbereidheid voor de mensen was.
Maar als dat zo is, zo redeneerde hij, dan zou Jezus een grotere liefde voor de mensen tonen dan God. En dat kan niet bestaan. Daarom kwam Rahbar tot de conclusie, dat Jezus en God dezelfde Persoon moeten zijn.
Andere ex-moslims laten ons weer andere redenen zien waarom zij volgelingen van Jezus werden en bereid waren voor die 'ontdekking van hun leven' vervolging te verduren:
• Zekerheid van redding door Jezus in tegenstelling tot de islamitische visie, dat zelfs goede daden geen waterdichte garantie voor het paradijs zijn.
• Het karakter van Jezus: Hij vergeldt geen kwaad met kwaad, Hij is nederig, Hij neemt het op voor de outcasts, je kunt met Hem persoonlijk omgaan
• Het leven van christenen, wat lijkt op Jezus: onvoorwaardelijke inzet voor de verworpenen. (Hieraan zie je hoe het leven van de kerk in de praktijk laat zien wie Jezus werkelijk is door 'incarnatie' in de wereld)
• Het ingrijpen van God zelf door dromen, visioenen of wonderlijke ervaringen.
Dat gebeurt heel vaak en door de hele moslimwereld heen.
Levende relatie met Jezus
In de ontmoeting met moslims komt het unieke van Jezus heel gemakkelijk ter sprake. Dan is het niet verkeerd om uit te leggen wat de Bijbel erover zegt, zoals ik hierboven ook kort probeerde te doen. Daarnaast kun je zeggen, dat volgens de Bijbel het karakter van Jezus onnoemelijk verheven boven welk ander mens ook, is zijn leer uitzonderlijk en heeft gezag, toonde Hij zijn macht over ziekte en dood, was Hij gehoorzaam tot aan de dood en stond op uit de dood. Maar ons getuigenis dient dieper te gaan dan deze informatie doorgeven. Door onszelf met deze Jezus te verbinden in een levende relatie en door de navolging in praktijk te brengen, mag de kerk zelf (weer) beleven en naar buiten laten zien (en soms laten horen) wie Hij werkelijk is.
Jaap Beukema is docent missionaire vakken aan de Christelijke Hogeschool Ede en jarenlang als missionair werker betrokken geweest bij de ontmoeting van moslims en christenen in Rotterdam.
Daarover heeft hij onlangs een boekje geschreven met de titel 'Een kerk bekent kleur. Gemeente-zijn temidden van minima, moslims en migrantenchristenen' (Boekencentrum, 94 blz. , prijs€9.90)