Als water naar de zee stroomt
2004-10-15
Amersfoort-Noord, zondag 19 september 2004. Het gebruikelijke geroezemoes voor de dienst verhult niet dat er iets bijzonders aan de hand is vandaag. Op het scherm voor in de kerk prijkt een prachtige foto van een arend met daarbij in grote gele letters ‘Prijs de Heer, mijn ziel’.- Jaargang 48
- nummer 20
Deze regel, die psalm 104 omsluit, is het opstapje naar een thema-kinderdienst over de schepping, met als motto: verwondering.
Ademloos stil wordt het als de Schriftlezing blijkt te komen vanaf een cdrom.
Een vrouwenstem leest Psalm 104 in de Nieuwe Bijbel Vertaling, een vertaling met zoveel poëtische kracht dat zelfs een olifant er koude rillingen van zou krijgen. Een psalm over de schepping. Bij elk onderdeel komt een bijpassend plaatje voorbij en het geheel wordt met muziek omlijst. Een treffer, dat het bijbelgenootschap zo’n cd-rom beschikbaar heeft!
Wat een systeem!
Voorganger Freddy Gerkema verlaat na het gebed de kansel – lees: het podium – om dichtbij de mensen zijn preek te houden. En dan vooral voor de kinderen, die in vijf punten de boodschap van psalm 104 meekrijgen: tent (de hemelkoepel), dorst (rivier), naar bed (dag en nacht ritme), beestenboel (de dierenwereld; vandaar die adelaar) en kastanjes (over herfst en lente). Bij het tweede punt zag je bijvoorbeeld hoe het water, dat op de bergen als sneeuw neervalt, via de rivieren naar zee stroomt en ondertussen alles wat leeft te drinken geeft ! - en daar weer verdampt. Als je er over nadenkt kom je diep onder de indruk: ‘Wat een systeem!’ En toch, zo eindigt de preek, komt het voor dat mensen voorbij leven aan deze wonderbaarlijke wereld of met hun verwondering gesloten blijven voor de Maker van dat alles.
Na afloop wordt er geanimeerd nagepraat.
Zang, poëzie, de combinatie van woord en beeld, het heeft mensen geraakt. En mijn zoon zegt: ‘ik heb nog nooit eerder zo’n leuke gewone dienst meegemaakt’. Maar – waaròm eigenlijk, zo’n speciale dienst over de schepping?
Proefdienst
‘In de huidige ecologische crisis hebben christenen er alle reden toe om speciaal aandacht te schenken aan de schepping’, zei Hans Schravesande, theoloog uit de PKN, hierover laatst in het zaterdagavond-EO-programma Kerk in Beweging. Zo’n 25 gemeenten - onder wie Nederlands-gereformeerden, vrijgemaakt-gereformeerden, evangelischen en gereformeerde-bonders - nemen dit jaar deel aan de proef, die volgens planning volgend jaar breder wordt voortgezet.
Schravesande: ‘We beginnen het Apostolicum met de belijdenis van God, de Schepper. Is het in de huidige ecologische crisis dan niet zinnig om aan het begin van het kerkelijke seizoen een zondag extra aandacht te besteden aan de schepping?’
Schepping, Kerst ….
Bovendien, zou ik daaraan willen toevoegen, zou het toch precies passen als het kerkelijk jaar begint met het feest van de Schepping, om daarna verder te gaan met Kerst (Jezus zou niet geboren zijn als niet de wereld eerst geschapen was), Pasen, Hemelvaart en Pinksteren. Van zeer aards naar zeer hemels, zogezegd, en zo elk jaar weer. Waarom hebben we dit niet veel eerder verzonnen?
Het idee voor een scheppingszondag is niet nieuw. De oproep is oorspronkelijk afkomstig van een priester uit de Grieks-Orthodoxe Kerk. Zijn pleidooi is overgenomen door de patriarch van Constantinopel, die het op zijn beurt op de agenda zette van de Europese Kerken. In Nederland heeft de Raad van Kerken de lidkerken opgeroepen tot een dergelijke dag.
Om de bewustwording ook binnen de kleinere reformatorische kerken en de evangelische gemeenten te stimuleren, organiseerde het Christelijk Ecologisch Netwerk (CEN) dit jaar een eigen proef met zo’n ‘Scheppingszondag’ voor die kleinere kerken.
Lofprijzing
De initiatiefnemers hebben een themapakket samengesteld met preekschetsen en liturgiesuggesties. Het thema was, zoals gezegd, ‘verwondering’.
Dat is volgens Schravesande één van de onderscheidende elementen met het Conciliair Proces, het grootschalige bezinningsproject uit de jaren tachtig. ‘Toen was het nogal actiegericht; tegen kernenergie, bijvoorbeeld.
Er zat ook een heel dwingende redenering achter: als je je vóór het één uitsprak, dan ook vóór het ander. Nu hebben we
gezegd: we beginnen niet met actie, maar met de lofprijzing.’
Als rechtvaardige leven
Eén van de preekschetsen is geschreven door ds. K.T. de Jonge, predikant in de CG/NG samenwerkingsgemeente Nieuwegein. Hij constateert dat het milieubewustzijn in de kerk nog veel te wensen overlaat. ‘In de kleinere reformatorische kerken is - terechtde eerste vraag: Hoe word ik rechtvaardig voor God? Dat de zorg voor het milieu belangrijk is, zal niemand hardop ontkennen. Maar in de praktijk heeft het geen prioriteit. Terwijl daar toch veel voor te zeggen is.
Want als een christen zich ergens kan onderscheiden, dan juist dáár.’ De Jonge bepleit een onderzoek naar het milieubewustzijn binnen de kerken.
Of zo’n scheppingszondag dienstbaar kan zijn aan de bewustwording?
De Jonge, eveneens voor de EO-microfoon: ‘Voor een keer vind ik het wel zinnig. Op de lange termijn zouden thema-zondagen contraproductief kunnen werken, omdat je het gevaar loopt dat ze blijven hangen in de sfeer van hobbyisme. Het is beter om er het hele jaar door, als de Schriftlezing er aanleiding toe geeft, aandacht aan te besteden. Maar dan moet je er ook wel alert op zijn.’
Dankdag
Terug naar Amersfoort-Noord. Freddy Gerkema had eerst wat aarzelingen over zo’n themadienst. Er wordt in het dienstenrooster vaak al zoveel vastgelegd, dat de vrijheid om te preken over wat nodig is toch al niet groot is. Hij ging overstag toen het om Psalm 104 bleek te gaan. ‘Daar had ik nog nooit over gepreekt, terwijl ik toch werkelijk wel wat heb met de Psalmen’.
Achteraf is het hem heel goed bevallen.
‘De stap naar het visuele vond ik heel boeiend. Op deze zondag was er geen kinderkring, dus waren de kinderen de hele dienst in de kerk. Ik heb daarom heel Internet afgestruind om bijpassende foto’s te vinden’.
Op de combinatie van woord, muziek en beeld heeft hij veel positieve reacties gekregen. Diverse ouders gaven aan dat hun kinderen het echt meemaakten.
Of hij volgend jaar weer meedoet? ‘Ik vind het een goed idee als de schepping jaarlijks op een speciaal moment aandacht krijgt. Het zou overigens een prima invulling zijn voor Dankdag. ‘ Waarom hij zich liet overhalen om mee te doen? ‘De zorg voor de schepping gaat mij aan het hart’. Waarvan acte.
| Christelijk Ecologisch Netwerk Het Christelijk Ecologisch Netwerk (CEN) telt 18 organisaties, variërend van het Instituut voor Cultuurethiek, de Evangelische Alliantie, de werkgroep Kerk en Milieu van de Raad van Kerken, de Stichting Aardewerk, de wetenschappelijke bureaus van Christen-Unie, SGP en CDA, tot en met het Deputaatschap van de Christelijke Gereformeerde Kerken. Verbindende factor is dat ze zich vanuit christelijk perspectief oproepen tot zorg voor de schepping. Wilt u ook de thema-map bestellen om in uw gemeente scheppingszondag te vieren (of bv. op Dankdag hier aandacht aan besteden), vraag dan het themapakket aan bij Maja Postma of Gerard van der Schee, Evangelische Alliantie, tel. 0343-513693 of majapostma@hetnet.nl |