Zoals regen of sneeuw ...
2004-11-12
Ze lachte een beetje op de vraag of ze ook lééfde volgens de bijbel.- Jaargang 48
- nummer 22
‘Maar de bijbel is wel mijn houvast’, zei ze vervolgens met overtuiging.
Actrice Esmée de la Bretonière - want zij was het - vertelde, dat ze elke dag wel een stukje uit de bijbel las, sinds een non haar tijdens een weekje klooster een bijbel in de hand had gedrukt. Wat voor weg gaat God met zo’n mens in de wereld van film en televisie, denk je dan...
Op 27 oktober kwam tijdens de presentatie van de Nieuwe Bijbelvertaling in de Doelen een viertal ‘bekende Nederlanders’ in een kort videoportret voorbij. Sprekend gevolgd door de ene Belg, die meteen de meest kerkelijke van alle sprekers was, kardinaal Danneels. Stuk voor stuk mensen, die dagelijks van woorden leven en iets prijsgaven over wat ze hadden met hét Woord. Politicus Ed van Thijn vertelde dat hij als joods kind had moeten onderduiken bij protestanten en katholieken - voor zijn gevoel waren dat een soort wisselbaden. De laatste jaren verdiepte Van Thijn zich in de Thora (de eerste vijf boeken van het Oude Testament) en als afsluiting las hij dan ook een stukje over Mozes, ‘het eerste joodse kind dat moest onderduiken.’
In de huid
De acteur Victor Löw zag de grote verhalen van de bijbel als een soort oer-theater voor mensen, die worstelen met de grote levensvragen.
Schrijfster Nelleke Noordervliet vertelde over haar jeugd en de verwarrende cocktail thuis van katholicisme, protestantisme en socialisme. Maar ze liet zich ook ontvallen dat ‘je in de bijbel de sleutels van het leven vindt’ en las vervolgens uit het boekje Hooglied.
Uit de boeken Spreuken, Prediker en Hooglied werd trouwens toch opvallend veel gelezen en gezongen. Echt verbazen deed me dat niet. De losse, praktische teksten van Spreuken, de messcherpe analyse van Prediker en de erotiek van Hooglied - het zijn de boeken waar je het sterkst merkt hoe het Woord in de huid van onze wereld is gekropen. Al hadden de meeste lezingen tijdens de bijeenkomst in de Doelen die diepe ondertoon niet, en bleef het wat hangen in de sfeer van ‘hier kun je nog wel wat mee’.
Cultuur-document
In de Rotterdamse concertzaal werd de bijbel nadrukkelijk gepresenteerd als een boek dat onze cultuur heeft gestempeld. Onwaar is dat niet, want kunst is zonder enige bijbelkennis onbegrijpelijk en in iets als een discussie over waarden en normen kun je ook niet om ‘het boek’ heen. De bijbel heeft onze cultuur dus breed en diepgaand beïnvloed en dat is voelbaar tot op vandaag. De bijbelse actieradius was ook herkenbaar in de muziek, die rond de presentatie gespeeld en gezongen werd. Händels Halleluja uit de Messiah, 'Turn, turn, turn' van The Byrds of ook het (in mijn ogen) tamelijk kleurloze ‘Inspiratie’ van componist Ad van Dijk, steeds had het wel wat met ‘die’ bijbel te maken. In deze bedding van bijbels geïnspireerde cultuur werd de bijbel aan koningin Beatrix (en het Nederlandse volk) aangereikt als een opnieuw vertaald document. De bijbel als document - een insteek, die past bij een theologisch klimaat, waarbij de omgang met de bijbel zich maar al te vaak beperkt tot de veilige laag van het literaire (denk aan ‘het verhaal gaat’ of ‘De bijbel literair’). De koningin las de eerste verzen van Genesis 1 dan ook uit de literaire editie van de NBV.
Liefde verdraagt geen afstand
Eigenlijk doorbrak maar één man dit culturele en literaire cordon, dat in de Doelen rond de NBV was gelegd, en dat was kardinaal Danneels. Hij zag in de komst van de nieuwe vertaling iets terug van het evangelie, dat ‘Gód ons eens temeer nabij is gekomen’. Met als achtergrond Psalm 19 konden de 1800 aanwezigen uit de mond van deze katholiek horen: ‘God liet het niet bij de woordloze openbaring van de schepping die Hem haar lof toezingt zonder woorden. God sprak en Hij verlangt van ons ook woorden van lofspraak en dank. En op het eind van de tijden heeft Hij ons gesproken door hét Woord, zijn eigen Zoon.
Sinds die dag is het geluid van Gods stem nooit meer gedoofd noch te doven. Hij is ons al sprekend helemaal nabij gekomen (…) Als wij hier samen zijn, dan is het omdat God ons nog eens dichter nabij is gekomen in zijn woord. Want God is een God van liefde en liefde verdraagt geen afstand: ze wil heel dicht en nabij zijn.’
Einde of nieuw begin
Wat was dit nu voor een bijeenkomst, dacht ik ‘s avonds, nadat ik ook nog eens de TV-uitzending had gezien.
Was dit nu de vrucht van een cultuur, die de christelijke motor al lang heeft uitgezet en de laatste meters op de vluchtstrook uitrijdt. Einde dus, waarbij Danneels en Löw in een geseculariseerd klimaat hun zegje over de bijbel konden doen, als was er geen verschil in soortelijk gewicht tussen die twee.
En dat opgeluisterd door een potpourri aan muziek, die boodschappelijk onmogelijk op één noemer was te brengen? Einde dus!
Of misschien toch iets, waarbij je hoop kan houden op een doorstart voor sommigen. Die vroeg of laat samen met kardinaal Danneels de stem van God horen in de woorden, die ze lezen. En misschien wel in Spreuken, Prediker of Hooglied de Heer zelf ontmoeten.
Betrokken
Ik moet erbij zeggen, dat ik blij was dat aan de bijeenkomst in de Doelen een viering in de Laurenskerk was voorafgegaan.
Jammer, dat daar ‘s avond op de televisie niets van doorkwam. Want bijzonder vond ik het: zo ‘n oude kerkmet rijk en bitter verleden - die zich vulde met 1800 mensen onder orgelimprovisaties over ‘soms groet een licht van vreugde’ (Gezang 448). Hartverwarmend vond ik het kerkgrens-overschrijdende van deze dienst, zodat je binnenlopend kardinaal Simonis in gesprek zag met PKN voorman Bert Plaisier.
En later staken ze op rij af de kaarsen aan, terwijl er gezongen werd ‘Dat uw woorden, in ons branden als een vuur voor hart en handen, als een licht voor ons uit.’ Goed ook dat we daar als kleine kerkgemeenschap via ds. Willem Smouter bij betrokken konden zijn. En belangrijker is nog, dat het breed oecumenische die middag het goede woord van het evangelie niet in de weg stond.
Haaije Feenstra, directeur van het Nederlands Bijbelgenootschap, zette de toon met de woorden ‘Het is een feest vandaag, maar dat kan het niet zijn zonder de zegen van God', gevolgd door het treffende lied ‘God heeft het eerste Woord’.
God zelf
Ook ds. H.G. van de Graaf, voorzitter van het NBG, bracht de volle kerk bij de diepste lagen van het evangelie, teruggrijpend op de gelijkenis van de zaaier. ‘God zelf maakt het zaad van zijn woord werkzaam en productief.
Het wonder van de vruchtbaarheid van het zaad schuilt in het geheim van de zaaier (...). Er komt iets van terecht! Veel zelfs! God zegt: Het keert niet vruchteloos naar Mij terug.
En Jezus spreekt van ‘honderdvoudige vrucht'. God zelf maakt het zaad van zijn woord werkzaam en productief.
Het wonder van de vruchtbaarheid van het zaad schuilt in het geheim van de zaaier. Als Jezus vertelt over ‘iemand die naar zijn land ging om te zaaien' dan heeft Hij het over Zichzelf, zoals Hij op dat moment door het land trok om het goede nieuws over het Koninkrijk van God te verkondigen. Jezus is de Zaaier.’
Niet vruchteloos
Misschien trilden die woorden later op de middag in de Doelen nog wel wat bij me na. Toen Esmée de la Bretonière vrijuit vertelde dat de bijbel haar houvast was. ‘In een wereld waarin de dood heer en meester lijkt, is er in het woord van God kracht tot nieuw leven’, had Van de Graaf gezegd.
Misschien waren er in de Doelen toch meer van zulke momenten, dan je op het eerste gezicht zou denken.
Wie weet als een voorbode van dat wat God nog geeft. Via de NBV of welke vertaling dan ook. Zoals regen of sneeuw van de hemel neerdaalt ...
| Addy Verbokkem maakt in de kerk van Alkmaar wekelijks een bloemstuk in het kader van het liturgisch bloemschikken. Deze keer had ze iets anders bedacht: in verband met het verschijnen van de Nieuwe Bijbelvertaling lag er een keur aan bijbels op de tafel. |