Open houding tegenover de NBV
2004-11-26
Het leek de redactie boeiend om de weg van de Nieuwe Bijbelvertaling in onze kerken een beetje te volgen. Daartoe is een enquête gestuurd aan de 92 kerken binnen ons verband. Vanuit 57 kerken kwam reactie. De vragen, de uitkomsten, vergelijking van de cijfers op een enkel punt en hier en daar een overweging vindt u in dit artikel.- Jaargang 48
- nummer 23
‘Het was in 1951 wel anders’, zo hoorden we uit de mond van 75-plusser Jan Been, toen hij op 31 oktober tijdens de ochtenddienst in Amersfoortnoord de NBV overhandigde aan kerkenraadsvoorzitter Teun Petrusma. ‘Toen was een nieuwe bijbel een hele aanschaf en haalde je niet zomaar een stapeltje voor het hele gezin.’
Na 1951 heeft het ook nog een aantal jaren geduurd, voordat de NBG-vertaling werkelijk ingang vond in de kerken, zodat Been en zijn vrouw bij hun huwelijk (in 1951!) gewoon nog de Statenvertaling hadden gekregen.
Met de invoering van de NBV mocht het wat hem betreft wel wat vlotter gaan.
Kanselbijbel?
De verschillen met 1951 zijn ook heel groot. Hoeveel er in Nederland in vijf decennia is veranderd, leert één voorpagina van een willekeurige krant uit de afgelopen weken. In die multiculturele samenleving, met soms een bizarre gelijktijdigheid van het radicaal religieuze en geseculariseerde, zoeken we ook kerkelijk onze weg.
Tot op de vraag welke bijbel er in onze gemeentelijke samenkomsten gelezen zal worden. In 1951 lag die vraag er ook, maar toen was het een keuze tussen de eeuwenlange standaard en zijn opvolger. Want een standaard was de Statenvertaling gedurende meer dan driehonderd jaar in kerk, school en gezin! Nu in 2004 moet de NBV-vertaling zich waarmaken temidden van zeker vijf vertalingen, die zich in de loop van de jaren rond de NBG hebben genesteld.
Die vertalingen zijn al lang in gebruik - thuis, op bijbelkringen en in het jeugdwerk. In de jaren negentig werd ook in de kerkdiensten steeds vaker gelezen uit een andere dan de NBGvertaling.
Uit de enquête blijkt dat dat gebruik is geworden in ruim 4/5 van onze kerken, met de Groot Nieuws Bijbel als de meest geliefde.
Al bleef de NBG voor het besef van de mensen wel de kanselbijbel (ruim 90%).
Soepeler
Bij deze soepele omgang met de verschillende vertalingen komt het feit, dat de NBG geen generaties lang heeft kunnen wortelen, zoals de Statenvertaling. Je ziet dan ook dat er gemeentes zijn, die de komst van de NBV laconiek tegemoet treden en er geen gemeentevergadering aan zullen wijden. Er wordt vanaf nu gewoon (ook!) uit de NBV gelezen, zo is daar de benadering. Zoveel verandering geeft dat niet en een monopoliepositie zal de NBV niet krijgen.
Toch is wel weer de verwachting dat met de komst van de NBV de behoefte aan andere vertalingen een stuk minder groot zal worden. Na de invoering van de NBV zal het percentage kerken, dat in de zondagse diensten niet of nauwelijks meer gebruik zal maken van Groot Nieuws, Willibrord of Het Boek, stijgen van 14 naar 46 procent!
Eenheid en vrijheid
Achter de cijfers proefde ik aan de ene kant het verlangen naar een zo breed mogelijk te gebruiken vertaling.
‘In de diensten lees ik het liefst één vertaling’, zo schreef ds.
Westerkamp uit Houten, ‘zodat de mensen kunnen meelezen’. Anderen zouden zelfs de NBV willen gebruiken in de volle breedte van het kerkelijke.
En het hééft ook iets om met één vertaling te kunnen werken in de diensten, de catechese en het pastoraat!
En dan nog op school en in het gezin.
Maar aan de andere kant proef je in de enquêtes, dat de vrijheid in het gebruik van bijbelvertalingen een groot goed is - met het oog op mensen en omstandigheden. ‘Degenen die bezig zijn in jongerenwerk of pastoraat moet je niet willen binden aan een bepaalde vertaling’, zo schreef iemand. En dat wordt in bijna alle gemeentes meegevoeld, zo blijkt uit de cijfers. En dat verklaart weer dat het plaatje in catechese, jeugdwerk en pastoraat met de invoering van de NBV niet veel uniformer zal worden (vergelijk vraag 2 en 5).
Meerderheid richting NBV
Op grond van de gegevens die uit de enquête rolden, mag je verwachten dat binnen nu en een jaar de meeste van onze kerken in de zondagse kerkdiensten min of meer standaard uit de NBV-vertaling zullen gaan lezen. In ruim 20 van de 56 kerken is in principe al ‘ja’ gezegd, ook al volgt er in veel gevallen nog een gemeentevergadering, waarin de zaak definitief beklonken wordt. Verder mag je er van uitgaan dat de kerken, die hebben aangegeven dat ze ‘waarschijnlijk’ zullen overgaan op de NBV, dat ook daadwerkelijk zullen doen.
Alleen hebben deze kerken de periode van beproeven en wennen nog een beetje voor de boeg. Het tijdspad ligt dan ook per gemeente verschillend.
Twaalf (van de 57) gemeentes zijn per 31 oktober overgegaan tot lezing uit de NBV, 5 gemeentes nemen die stap met ingang van het nieuwe jaar en in de loop van 2005 volgen nog eens tien gemeentes.
En ook de kerken die ‘voorlopig niet’ invulden, geven in de meeste gevallen groen licht voor de lezing uit de NBV in de kerkdiensten - vaak in afwisseling met NBG en met een niet vastgelegd vervolgtraject.
Al doende
De grote meerderheid van onze kerken
ziet dus de Nieuwe Vertaling als een (waarschijnlijke) opvolger van de NBG. Zo is de NBV in de campagne van het Nederlands Bjibelgenootschap ook steeds gepresenteerd en dat is in Nederlands gereformeerde kring blijkbaar ook zo opgepakt. Al doende wordt de vertaling in de diensten en in de andere segmenten van het gemeentelijk beproefd. Soms wordt een aanbeveling tot aanschaf gegeven, vaak wordt tijdens de diensten de NBV-tekst geprojecteerd of afgedrukt.
Mooi vond ik het initiatief in Enschede om een heel jaarthema aan de omgang met de bijbel te wijden (met onder andere: ‘de bijbel vernieuwd/ t?’). In Nijmegen vindt de gedachtewisseling over de NBV per email plaats. In Almere wordt een leerhuis besteed om de NBV op waarde te schatten. En Heemstede adviseerde al vóór 31 oktober om artikelen uit o.a. Opbouw, stukken van de Landelijke vergadering en brochures van het Nederlands Bijbelgenootschap te lezen. Zeer gangbaar is het kanaal van het kerkblad en de uiteindelijke beslissing loopt in bijna alle gemeentes via een gemeentevergadering.
De buren
In weinig enquêtes merk ik iets van overwegingen richting de kerkelijke buren. Blijkbaar verwacht men niet dat de invoering van de NBV de contacten met NGK en CGK zal bemoeilijken.
Zaandam maakt melding van een gezamenlijke gemeentevergadering met de vrijgemaakten (en gaat voorlopig nog niet over tot invoering van de NBV). De samenwerkingsgemeentes hebben natuurlijk te maken met het christelijke gereformeerde kerkverband.
Arnhem, Nieuwegein en Almere zetten waarschijnlijk hun Nederlands gereformeerde beentje voor en zullen de overstap wel nemen, zo schat ik in. Andere zoals Rotterdam-Alexander en Lelystad zijn meer afwachtend. Maar ook die houding kan getuigen van souplesse in de omgang met een aanpak, die wat meer centraal geregeld is dan bij ons.
En het geeft bovendien nog wat extra tijd om eens rustig wat in de NBV te lezen, voordat de knoop wordt doorgehakt.
| Enquêtevragen: 1. Was de laatste jaren de NBG-vertaling de standaardvertaling in de kerkdiensten? 2. Was dat ook het geval in catechese, jeugdwerk en pastoraat? 3. Werd er in de kerkdiensten de laatste jaren ook wel uit andere dan de NBG vertaling gelezen? (Groot Nieuws Bijbel, Willibrordvertaling, Het Boek, Werk in uitvoering) 4. Wordt de NBV de nieuwe standaard voor de kerkdiensten? 5. Gebeurt dat ook (of: wel) in catechese, jeugdwerk, pastoraat? 6. Verwacht u dat er (naast de NBV) in de kerkdiensten ook uit andere vertalingen zal worden gelezen? (Groot Nieuws Bijbel, Willibrordvertaling, Het Boek ,NBG) 7. Als in de kerkdiensten de NBV de nieuwe standaard wordt * per wanneer gaat dat gebeuren? * is/wordt de gemeente op deze verandering voorbereid? * zo ja, hoe? |
| Uitkomsten enquete (ingevuld door 57 van de 92 kerken) 1/2 NBG Standaard 1. kerkdienst, ja: 52 / nee: 5 2a. catechese, ja: 26 / nee: 31 2b. jeugdwerk, ja: 24 / nee: 30 / ?: 3 2c. pastoraat, ja: 48 / nee: 8 / ?: 1 3. Andere vertalingen eredienst Groot Nieuws Bijbel, ja: 46/ nee: 11 Willibrord vertaling, ja: 24 / nee: 33 Het Boek, ja: 26 / nee: 31 Werk in uitvoering (NBV), ja: 33 / nee: 24 4/5 NBV standaard 1. kerkdienst, ja: 23 / ja (?): 16 / nee: 10 / ?: 8 2a. catechese, ja: 25 / nee: 18 / ?: 14 2b. jeugdwerk, ja: 19 / nee: 19 / ?: 19 2c. pastoraat, ja: 30 / nee: 17 / ?: 10 6. Andere vertalingen eredienst Groot Nieuws Bijbel, ja: 27 / nee: 30 Willibrord vertaling, ja: 21 / nee: 36 Het Boek, ja: 17 / nee: 40 Werk in uitvoering (NBV), ja: 25 / nee: 32 Vertalingen in eredienst (in %) Groot Nieuws Bijbel, naast NBG: 81 / Naast NBV: 47 Willibrord vertaling, naast NBG: 42 / Naast NBV: 37 Het Boek, naast NBG: 46 / Naast NBV: 30 Vergelijking van het gebruik van andere vertalingen naast NBG, respectievelijk NBV. Het percentage kerken dat alleen de standaard vertaling gebruikt stijgt bij de overstap van NBG naar NBV van 18 naar 46%. Standaard (in %) * kerkdienst, NBG: 91 / NBV: 68 * catechese, NBG: 46 / NBV: 44 * jeugdwerk, NBG: 42 / NBV: 33 * pastoraat, NBG: 84 / NBV: 53 De NBG, respectievelijk de NBV als standaard. De cijfers van de tweede kolom zijn zeer voorlopig. |