Exclusief gereformeerd
2004-11-26
Onder dat opschrift schrijft drs. J. Maasland in Kontekstueel van oktober 2004. In de rechterflank van de Hervormde kerk, en met name bij dat deel dat niet is meegegaan met de PKN maar heeft gekozen voor de HHK (Hersteld Hervormde Kerk), is de uitdrukking ‘exclusief gereformeerd’ een soort banier geworden waaronder men zich schaart als de getrouwe rest die voluit wil blijven bij de klassiekgereformeerde belijdenis.- Jaargang 48
- nummer 23
Maasland, zelf Gereformeerde Bonder, stelt zich kritisch op:
Het gaat me om het bijvoeglijk naamwoord ‘exclusief’. Dat wil zeggen: niets, maar dan ook helemaal niets haalt het bij wat de gereformeerde belijdenis verwoordt. In principe is in die belijdenis alles gezegd, zo is onder hervormd-gereformeerden menig keer gesteld. Daar kan geen enkele andere traditie in de wereldkerk tegen op. Het is overal minder.
Minder bijbels, minder spiritueel, minder zuiver en noem maar op. Het summum van bijbels spreken en getuigen is alleen maar te vinden in de belijdenis van de gereformeerde traditie.
() We moeten wel eerlijk met elkaar omgaan, maar vooral ook eerlijk zijn naar wat zo ongelukkig heet onze ‘achterban’. Wat men nu van de Protestantse Kerk eist (een zuiver gereformeerde kerk), hebben we dat ooit van de Nederlandse Hervormde Kerk geëist? Toen ik als jonge jongen naar school ging waar hervormde en gereformeerde kinderen lager onderwijs volgden, zeiden gereformeerde kinderen al tegen ons: jullie zitten in een verkeerde kerk, want jullie laten vrijzinnige dominees hun gang gaan.
En we konden niet zoveel terug zeggen, want ja, wisten wij veel. Het zou wel want zo best was die Hervormde Kerk kennelijk niet. Exclusief gereformeerd in elk geval niet. Toch begrepen we van onze ouders dat er in die kerk nog volop schriftuurlijk gepreekt werd. Zolang dat het geval was, piekerden ze er niet over om weg te gaan, naar die Gereformeerde Kerken bijvoorbeeld. Want ja, die dwaalden weer op het punt van doop en verbond.
Ik begreep als kind dat dat zeker zo ernstig was. Die beeldden zich allemaal in dat ze kinderen van God waren en ze waren nog niet eens wedergeboren. Dat beeldden ze zich wel in, maar daar zouden ze wel achter komen welk een dodelijke vergissing dat was.
In die twee woorden ‘exclusief gereformeerd’ zit een ophoping van decennia lange onvrede verscholen. Laten we toch zo eerlijk zijn dat gewoon toe te geven en niet net te doen alsof wij toch zo buitengewoon geestelijk met de zaken van kerk en belijdenis om gaan. Wat bedoel ik met de ophoping van onvrede? Om te beginnen dit. In diverse gemeenten waar leden zijn gaan behoren tot de HHK, komen zij voort uit hen die soms al jarenlang tot de ontevredenen behoren. Kritiek op de prediking, op minimale liturgische stapjes, op het feit dat men zich gepasseerd of niet gehoord voelt, kortom: het gaat om mensen die al veel langer ‘bezwaard’ waren.
Iemand zei recent: er speelt meer psychologie dan theologie in vele kerkelijke twisten en ik vind dat hij gelijk heeft. Wie eerlijk naar gebeurtenissen op het kerkelijk erf kijkt, kan niet anders dan dat toegeven. Karakters van predikanten om te beginnen, want onderschat deze heren niet met hun vaak gezwollen superego’s. Ik hoor zelf tot deze beroepsgroep en daarom durf ik het ook te schrijven vanuit enige zelfkennis. Wat hebben we vaak te maken in de kerk en onze gemeenten met moeilijke mensen. Zo principieel met de mond maar zo weinig in de gestalte van de grote Meester (voetwassing, Johannes 13).
Hoe eng en benauwd is de sfeer als je niet meedoet met wat de vaak ‘grauwe meerderheid’ wil en denkt. En dan kun je je wel verschuilen achter woorden als ‘exclusief gereformeerd’, maar hoeveel ‘vlees en wereld’ zit daar niet achter verscholen?
Is ‘exclusief gereformeerd’ ook niet vaak ten dele een synoniem voor traditioneel, conservatief, burgerlijk?
Angst voor de moderne wereld, geen visie op de tijd waarin we leven, geen oog voor bijbels legitieme veelvormigheid binnen het lichaam van Christus.
En nu heb ik het echt niet alleen maar over hen die zich aan het verenigen zijn binnen de HHK, maar over ons die zich altijd als hervormd-gereformeerden hebben geprofileerd. We hebben ons vaak voorgedaan als een geslaagde groepering binnen een afkalvende Hervormde Kerk. Schrift en belijdenis, dat zouden de ankers zijn waarop onze gemeenten bleven drijven in het noodweer van de tijden.
Maar de realiteit is dat we nu als schipbreukelingen in schommelende bootjes zwalken over de woelige zee van de moderne tijd.
'Heer, ontferm U,' denk ik, als ik zoiets lees. En ook: wat ben ik diep dankbaar te mogen geloven dat het God zelf is die Zijn gemeente vergadert, beschermt en onderhoudt (Zondag 21 H.C.). Stel je toch even voor dat dat van óns zou afhangen...