De paus, de politiek en wij
2003-08-29
De paus is de leider van de Rooms Katholieke Kerk. Hij woont ook niet toevallig in Rome in Vaticaanstad.- Jaargang 47
- nummer 17
Een paar weken geleden viel hij op door zijn bemoeienis met de politiek.
De paus gaf te kennen dat hij tegen het homohuwelijk was. Op de tv verscheen een opgewonden politicus die meldde dat ‘de paus zich niet moest bemoeien met de politiek. Hij zou daar zijn eigen invulling wel aan geven al was hij honderd keer katholiek’.
Je vraagt je af waarom de paus ook zoiets doet. Kent hij het onderscheid niet tussen kerk en staat? Ieder zijn vak, toch? Ieder die de paus een beetje kent, weet dat hij geen voorstander is van de vrije sex, maar dat moet hij dan maar in zijn eigen parochie regelen, zou je denken.
Politiek
Toch begrijp ik wel een beetje waarom de paus zich ertegenaan bemoeit.
Ten eerste is hij zelf ook een politiek man. Hij is het hoofd van Vaticaanstad, dus niet alleen hoofd van de kerk maar ook van een staat; een klein staatje ok, maar toch een staat. De paus ontvangt ook de groten der aarde. Dus die man weet waar hij het over heeft en hij spreekt tot collega politici over het leiding geven aan een staat. Nou ja goed, en wat het huwelijk betreft; dat is volgens de paus geschapen als een verbintenis voor een man en vrouw en niet bedoeld voor andere invulling. Wat Nederland betreft komt deze boodschap te laat, maar er zijn landen waar dit verhaal nog wel degelijk invloed kan hebben.
Kerk
Er is mogelijk nog een reden waarom de paus zich als kerkelijk leider met de politiek bemoeit. En die reden is ook heel plausibel. De paus heeft in dit geval wel degelijk gesproken als kerkelijk leider, die een bepaalde ontwikkeling in de kerk wil tegen gaan.
Wat is het geval? Ontwikkelingen in de kerk staan niet los van de samenleving.
De wetgeving in een land volgthoewel op afstand - toch de ontwikkeling van het denken en handelen van de mensen. Op nog grotere afstand volgt de kerk. Kerkmensen zijn gewone mensen. Ze willen de bijbel volgen, maar ze zijn ook mensen van hun tijd.
Niets is meer beïnvloedbaar dan een mens. In materieel, maar ook in geestelijk opzicht hebben we de neiging met de tijd mee te gaan. Het is dus niet zo onzinnig en ongepast als het wel lijkt. De paus moet gedacht hebben: als ik landelijk het homohuwelijk hier en daar kan tegenhouden of vertragen, dan is dat heilzaam voor de kuisheid van de kerkganger en de mogelijkheid om de bijbelse norm in de kerk te handhaven.
Omheining
De paus doet iets wat velen in de kerk - of misschien moet ik zeggen in Gods volk - hem hebben voorgedaan. In het oude Israël hebben ze het in dit verband dan over ‘de omheining van de wet’. De wet is van God en de wet is heilig. Daar moeten we niet aankomen.
De wet moet onveranderd gehouden worden door de mensen die bij God horen. Om die reden maakte men een omheining om de wet. Zo noemen ze dat. Net als bij de koeien in de wei. Soms komt een koe op straat.
Dat kan levensgevaarlijke toestanden oproepen. Daarom laat de boer een sloot om de wei heen graven. Maar een sloot kan droogvallen. Daarom zet hij er ook nog eens en omheining van prikkeldraad omheen en als het even kan maakt hij er schrikdraad van door er een stroompje op te zetten. Ik begrijp dat wel van die boer en ik kan de paus ook wel volgen. Eigenlijk wel slim van die man. Hij weet wel een beetje hoe het leven in elkaar zit en wat je kunt doen om het te beïnvloeden of de invloed ervan beperkt te h ouden.
Regeren is vooruitzien, is het niet? Het is misschien wel een idee voor ons ook. Ja, is dat zo?
Man en vrouw bijna gelijk
Als het een idee voor ons Nederlands Gereformeerden is, dan komt het wel wat laat. Neem nu de vrouw in het ambt van ouderling en predikant. Stel nu dat je daar nogal wat vragen bij hebt, of het een goede zaak zou zijn.
Stel dat je de indruk hebt dat het tegen de aanwijzingen van de Heer ingaat.
En dat idee hadden of hebben wij tot nu toe gehad. Daar kan verandering in komen natuurlijk. En misschien is daarbij de invloed van de samenleving en de plaats van de vrouw daarin en de veranderingen die dat in onze kerken met zich meebracht, best wel groot.
In de samenleving is er gelijke behandeling bij werk en inkomen van man en vrouw. Vrouwen zitten ook op leidinggevende posities en dat niet alleen meer in het ziekenhuis en in de verzorgende beroepen. Wij hebben in onze kerken – en ik heb daar vrolijk aan meegedaan en dat blijf ik ook heel vrolijk doen – bijna alle vormen van uiterlijk onderscheid weggenomen.
De vrouwen hebben de jurk en rok uitgedaan en de broek aangetrokken en de hoedjes afgezet. De mannen hebben de zwarte pakken uitgedaan en zitten vaak niet meer in de ouderlingenbank; daar zitten alleen de dienstdoende ouderlingen en diakenen. De anderen zitten bij hun gezin. Mannen voeren het woord, maar ook vrouwen.
Mannen gaan voor in gebed en spreken een opbouwend woord, maar ook vrouwen kunnen dit bijzonder goed, en doen dit ook bij gelegenheid.
Van harte sta ik achter deze ontwikkeling.
Het is alsof we - om in zwangerschapstermen te sprekenbijna algehele ontsluiting hebben.
Alle omheiningen zijn in de samenleving en in de kerk weggenomen. We kunnen nu man en vrouw ook wel gelijkschakelen. Je zou kunnen zeggen: hadden de mensen die nu eventueel tegen de gelijkschakeling van man en vrouw in de kerk zijn, het niet wat handiger moeten aanpakken?
Net als de paus? Er lijkt wat voor te zeggen.
Hoe reageert Jezus op die omheining?
Israël had – zoals gezegd - ook een omheining om de wet, die het gevaar van wetsovertreding moest uitsluiten.
Je kunt dat goed zien bijv. aan het sabbatsgebod. Met de overtreding van dat gebod had Israël zich vroeger ook flink in de vingers gesneden. Wat was God boos geweest toen Zijn volk de sabbat niet langer hield. De HERE heeft Zijn volk op een gegeven moment zelfs het land uitgezet, zodat het land een flinke tijd rust zou krijgen en zijn sabbatten zou inhalen, die het al die tijd gemist had. Israël leek ervan geleerd te hebben. Daarom was het in de tijd van Jezus bijna niet mogelijk om dat gebod te overtreden, want er waren heel veel bepalingen die alles regelden tot in de details. Wat moest je nu doen in geval een kalf in de put viel op sabbat? Mocht je het er dan uithalen of betekende de rust die God je opdroeg dat je niet mocht ingrijpen? En wanneer ging recreatie over in werken? En hoe ver mag je lopen op de rustdag? Al dat soort vragen waren tot op de millimeter geregeld.
En dan komt Jezus en Hij – ja wat doet Hij? – Hij lijkt juist die omheining af te willen breken. Jezus gaat de dingen doen die volgens Hem passen bij het karakter van de sabbat.
Werd de mens op de sabbat bepaald bij de schepping (Exodus 20) en de verlossing (Deuteronomium 5) door God; wel dan is dat de dag bij uitstek om een zieke te genezen. Natuurlijk had die synagoge overste gelijk toen hij Jezus vroeg of dat ook niet een dagje later kon. Moet dat nou op de sabbat? moet die man zich afgevraagd hebben. Dat is zo’n kwetsbare dag.
Voor je het weet hebben we weer gedoe met onze God. De mensen zijn zo beïnvloedbaar. Vandaag mag dit en morgen doen ze dat. Het is de glijdende schaal, meneer. Maar Jezus lijkt ongevoelig voor die kritiek. Wetten van God: prima. Die zijn er ook om je aan te houden te worden. Maar die omheining: weg ermee. De geboden van God moeten naar hun diepste bedoeling gehouden worden en daarbij is zo’n omheining een groot obstakel.
En de mensen? Ja, die zijn ge-neigd tot alle kwaad. Dat is waar. Maar als ze opnieuw geboren zijn en door de Geest een andere houding aan de dag leggen, dan zijn ze aan handen en voeten gebonden met zo’n omheining.
De onmogelijkheid om kwaad te doen, betekent ook de onmogelijkheid om goed te doen. Dit lucht mij wel op moet ik zeggen. We doen het toch niet zo verkeerd als we zouden kunnen denken. Als je sommige ontwikkelingen niet graag ziet – zoals ik dat heb met liberalisering van homosexuele relaties en openstelling van alle ambten voor vrouwen in de kerkdan heb je de neiging op dat punt een omheining te leggen, waar of niet? Maar dat is dus niet goed en ook nergens voor nodig. Want als we nog even op Jezus letten – die was op sabbat altijd in de synagoge te vinden.
Die legde zijn werk wel neer om te letten op Gods werk, maar inderdaad ook om dat te doen wat God graag zag, juist op de sabbat.
En wij?
Wanneer we nu letten op het onderwerp homofilie, moeten we ons afvragen of we – zelfs als we tegenstander zijn van zoiets als het homohuwelijk en zeg maar homoseksuele relaties – er goed aan doen om met een grote boog (lees omheining) om dit onderwerp en deze mensen heen te lopen.
Hoe zou Jezus dat doen? Komt Jezus homofiele mensen tegen en zegt Jezus er ook wat over? Ik weet niet of Hij ze tegen gekomen is. Hij moet ervan geweten hebben. Maar Hij zegt er weinig of niks over. Nou zegt Jezus ook niet veel over het huwelijk, dat is waar, maar dat kom je toch nog wel eens tegen, bijvoorbeeld met die overspelige vrouw en die Samaritaanse vrouw. Over homofilie zou Jezus ook iets kunnen zeggen. Je vindt het in Matteus 19:11,12. Het is in een gedeelte dat gaat over mensen die niet kunnen trouwen. Je moet dan denken aan gehandicapte mensen en aan mensen die de handen vrij willen hebben voor hun werk in Gods Koninkrijk en aan alleenstaande mensen, en ook aan homofiele mensen, want die kunnen ook niet trouwen. Nou ja goed, alles kan, maar je weet wat ik bedoel.
Het zegt wel wat dat zij in dit verband genoemd worden. Uit Jezus mond geen hard en onverzettelijk oordeel, maar het besef dat die mensen nogal wat moeten missen. Je weet dat je in het huwelijk de seksualiteit kunt beleven, en daarbuiten eigenlijk niet op een normale manier.
Buiten het huwelijk geeft de seksualiteit alleen maar onbevredigende gevoelens en spanningen. Je weet ook dat er bijna geen sterker verlangen in een mens kan zijn dan het seksuele verlangen en dat dat in onze tijd ook nog eens behoorlijk wordt aangewakkerd op tv en tijdschrift en reclamebord.
Als je dat een beetje met me eens bent, kun je beseffen dat het hartstikke moeilijk is als iemand ontdekt dat hij of zij zo is. Als alle omheiningen weg zijn van homofoob en pesterijen en grappen en uitgesproken meningen en alle bijnamen die men ervoor heeft bedacht, dan is er de mogelijkheid om toe te komen aan wat God graag ziet: sympathie oftewel naar zijn grondbetekenis ‘samenlijden’.
Het zou de heteroseksuelen kunnen helpen om terughoudender te zijn op het gebied van seks en relaties.
Ook is het huwelijk niet altijd gemakkelijk. Door trouw te blijven en de moeilijkheden zo goed mogelijk het hoofd te bieden, staat men in dezelfde strijd die ook door mensen gevoerd wordt, voor wie helemaal geen huwelijk weggelegd is. Er zijn namelijk mensen die geen seksuele relatie kunnen aangaan. Wees goed voor die mensen. Hou maar veel van ze. Ze moeten best veel missen en ze zullen het er niet gemakkelijk mee hebben. Laat ze hun eigen weg zoeken om hier mee om te gaan en met God en de mensen. Kunnen we daar nu wat mee? De omheining is weg, maar zijn de mensen niet geneigd tot zonde? Ja, maar als je het verkeerde volledig wil buitensluiten, maak je ook het goede onmogelijk.