Beamer zet streep onder de preek
2003-10-24
Laten zien wat je met woorden bedoelt. De beeldcultuur viert anno 2003 hoogtij in onze maatschappij en laat ook de kerken niet onberoerd.- Jaargang 47
- nummer 21
Steeds meer predikanten kiezen tijdens hun preek voor visuele ondersteuning met hulp van een beamer, zeg maar een hypermoderne diaprojector. Maar wat kun je nu eigenlijk met zo’n apparaat, hoe zijn de ervaringen en is dat wel wat: al dat nieuwerwetse ‘gedoe’ in de oude vertrouwde kerkomgeving?
Ze moesten er een lieve duit voor neertellen in de combigemeente Nederlands-Gereformeerde/Christelijke Gereformeerde Kerk in Arnhem.
Maar dan heb je ook wat, zo oordeelde de kerkenraad destijds.
Ruim drie jaar geleden werd daar een beamer, scherm (4x3 meter) en laptop aangeschaft voor de somma van – toen nog – zo’n 25.000 gulden.
Een investering die de moeite waard is gebleken, zo vertelt Bas van Iersel, die de discussie daarover van nabij meemaakte. ,,De apparatuur moest nogal geavanceerd zijn omdat wij ook een groot kerkgebouw hebben. De lichtsterkte van zo’n apparaat is dan belangrijk. We hebben van tevoren uitvoerig getest wat haalbaar was. Bij ons zitten veel ouderen achterin de kerk, voor hen moet het getoonde ook leesbaar zijn.’
Drukken
Reden om een beamer en bijbehorende apparatuur aan te schaffen, was volgens Van Iersel het feit dat de gemeente vaak liturgieën gebruikte omdat er veel gezongen werd uit de Evangelische Liedbundel. ‘Het telkens drukken daarvan bracht hoge kosten met zich mee, zodat we ons afvroegen of dat eigenlijk niet anders kon.
Even is de overheadprojector nog ter sprake geweest, maar daar is het probleem dat hoe verder je achterin de kerk zit, hoe meer de letters samensmelten.
Bovendien wilden we ook voor de toekomst klaar zijn en de jeugd laten zien dat we bij de tijd zijn. Van de 680 leden behoort 45 procent tot de jongeren tot 25 jaar. Een beamer biedt veel mogelijkheden, je kunt hem niet alleen tijdens de preek, maar ook voor het projecteren van de mededelingen gebruiken. Bij ons tonen we die voorafgaand aan de dienst en tijdens de collecte. Ook hebben we een groot aantal liederen uit de Evangelische Liedbundel mét noten digitaal beschikbaar via de beamer. De jeugd maakt bij ons bovendien ook veel gebruik van het apparaat. Onlangs nog was een groep van de kerk naar Roemenië geweest. Via de beamer gaven ze een presentatie aan de hele gemeente om zo te laten zien wat ze daar hadden gedaan. Op dit moment staan we op het punt om onze geluidsinstallatie te vervangen, zodat geluid via de beamer ook beter klinkt.’
Peperduur
Natuurlijk verliep de aanschaf van de peperdure spullen niet zonder dat daar van tevoren zorgvuldig over gecommuniceerd werd met de gemeenteleden.
‘In het begin hoorden we mensen vooral over het feit dat het om zoveel geld ging. Een aantal gemeenteleden bleef het oneens met deze grote uitgave. Daarbij speelde dat de gemeente op dat moment ook voor een verbouwing stond die de nodige financiële inspanning vroeg van de leden.’ Toch besloot de kerkenraad door te zetten. ‘Moeten wij gelijkvormig worden aan de wereld met al dat nieuwerwetse? was ook een vraag die we weleens hoorden. Als je daarop ingaat kun je een heleboel niet doen.
Het gaat erom dat de beamer zorgt voor het toegankelijker en begrijpelijker maken van de prediking. Dat woog voor de kerkenraad uiteindelijkzwaar in het nemen van haar beslissing.’
Opvallend
Volgens Van Iersel was het opvallend te zien hoe snel de gemeente aan het gebruik van het apparaat in de eredienst wende. ‘Heel veel mensen zeiden na een paar weken al: hadden we dit maar eerder gedaan! Inmiddels is de beamer echt niet meer weg te denken. Zo hebben we ook eens een diaserie laten zien van de ingebruikname van het orgel. En tijdens catechisaties wordt-ie eveneens volop gebruikt. We hebben een reglement opgesteld dat iedereen de beamer mag gebruiken voor kerkdoeleinden, mits er iemand bij is die er verstand van heeft.’ In het begin waren er wel enige ‘kinderziektes’: ‘We hebben erg lang gezocht naar het juiste lettertype voor de te projecteren liederen en teksten.
We kregen veel commentaar.
Tot in het oneindige zijn we bezig geweest!’, vertelt Van Iersel. ‘Uiteindelijk kozen we voor een schreefloze letter van het type Arial.
Daarbij zijn de kleurstellingen ook belangrijk. Het is uiteindelijk een gele letter op een blauwe achtergrond geworden. Ook het moment van ‘overschakelen’ naar een volgend beeld tijdens het zingen van een lied ging in het begin nog weleens fout.’
Bloemen
Inmiddels is de gemeente zover dat reikhalzend wordt uitgekeken naar wie deze zondag de bloemen krijgt: er verschijnt dan tijdens de mededelingen een foto van de ontvanger op het scherm.
‘Eerst vond men het maar niets, maar nu is het zover dat als er toevallig eens geen foto beschikbaar is, we gelijk de vraag krijgen waarom die er dan niet was.’ Pasgeboren baby’s krijgen op deze manier ook de gelegenheid om zich in een vroeg stadium te tonen aan de gemeente.
‘Tegenwoordig heeft bijna iedereen een digitale camera.
Vooral gasten reageren enthousiast als ze zoiets bij ons op de beamer zien. Het maakt het heel persoonlijk.’ De mededelingen op het scherm zijn genummerd waarbij ‘a la teletekst’ zichtbaar is uit hoeveel dia’s de mededeling bestaat.
‘Power Point, het programma dat wij daarvoor gebruiken, kent veel mogelijkheden.
Toch gebruiken wij niet alle toeters en bellen. Een rustig beeld is belangrijk, mensen moeten het snel kunnen begrijpen.’ In principe kan elk gemeentelid een mededeling aandragen voor publicatie op het scherm. Daarbij is een enigszins kritisch oog soms best nodig, vindt Van Iersel.
‘Je kunt alles laten zien, maar of iets betamelijks is, is soms de vraag. Vooral met de jeugd hebben we daar nog weleens discussies over. Dat er teveel Engelse woorden in staan bijvoorbeeld.
Wij vinden dat een boodschap voor iedereen in de gemeente begrijpelijk moet zijn, anders komt-ie niet op het scherm.’ ‘Kijk goed uit wát je koopt’, tipt Van Iersel vervolgens gemeenten die mogelijk van plan zijn een dergelijk apparaat aan te schaffen. ‘Vaak geldt dat wanneer je er te weinig geld aan besteedt, je er later spijt van krijgt. Wij hebben gewoon een aantal apparaten op proef gehad en toen onze keuze gemaakt. En let op waar je je scherm op hangt. Als het hoog zomer is, is het met veel zon nog weleens lastig te lezen.’ En: ‘Denk ook aan het regelen van de auteursrechten in verband met het afbeelden van liederen of illustraties. Wij hebben dat via een stichting geregeld zodat we nooit achteraf kunnen worden geconfronteerd met een verrassende vraag daarover.’
Kernpunten
Predikant Joop van ’t Hof (Voorthuizen/Barneveld) heeft toen hij nog in Arnhem stond, met veel plezier gewerkt met een beamer ter ondersteuning van zijn preken, zo vertelt hij.
‘Voor mijzelf was het daar voor het eerst dat ik ermee kennismaakte.
Ik liet tijdens de preek een aantal kernpunten meelopen.
Dat bood mij houvast om wat meer van het papier los te komen en je onderstreept op die manier het verbale aspect.’ Een beamer maakt de preek directer, vindt Van ’t Hof. ‘Je kunt de hoofdlijnen beter vasthouden.
En de wereld is nu eenmaal meer visueel ingericht.’ Ter introductie van een preek is een kort filmpje ook mogelijk, stelt de predikant. Zo werd recent tijdens een jeugddienst in Voorthuizen/Barneveld een interview getoond waarin een gemeentelid vertelde over zijn radicale keuze voor God nadat hij een ernstig ongeluk had meegemaakt.
Inmiddels is Van ’t Hof aardig gewend met het apparaat om te gaan. ‘In Voorthuizen heb ik hem onlangs tijdens een gemeenteavond nog gebruikt voor een presentatie over de vrouw in het ambt.’ Zijn tip voor starters: ‘Waar je wel voor moet oppassen is dat het zo’n happening voor freaks wordt: dat de beamer altijd maar gebruikt wordt en de kerk niet meer als kerkgemeenschap herkenbaar is. Beschouw de beamer daarom in het begin gerust als een veredelde overheadprojector.’
| Wat is een beamer? Een beamer is het best te omschrijven als een apparaat waarmee je af te beelden foto’s of tekst op een enorm scherm kan projecteren. Het apparaat is aan te sluiten op een computer of laptop en zendt datgene uit wat op het computerscherm te zien is. Hiervoor wordt vaak het programma Power Point van Microsoft gebruikt. Met een beamer kunnen ook video’s of dvd’s worden getoond. Een presentatiemiddel van (letterlijk) formaat dus. De prestaties van een beamer worden uitgedrukt in termen van lichtopbrengst (ANSI-lumen). De hoogste lichtopbrengst staat echter niet automatisch garant voor de beste beamer. Want ook de verhouding tussen de schermgrootte en de kijkafstand (en de daarmee samenhangende beeldkwaliteit) speelt een belangrijke rol. |