Zit slecht gedrag in onze genen?
2003-11-07
Een boeiend, maar ook wel wat verontrustend artikel kwam ik tegen in het Centraal Weekblad van 12 september.- Jaargang 47
- nummer 22
Doeke Post schrijft daarin over een recent onderzoek waaruit min of meer is komen vast te staan dat gedrag en daarmee ook criminaliteit te maken heeft met erfelijke aanleg, en met een afwijking in de genen.
Dat is een conclusie waar nogal wat aan vast zit.
Al langer was bekend dat er een relatie is tussen agressief gedrag en een genetische afwijking. Het lijkt er zelfs op dat het feit dat mannen als regel agressiever zijn dan vrouwen verklaard kan worden door de plaats van het afwijkende gen: op het X-chromosoom namelijk; daarvan heeft de man er maar één en de vrouw twee. Een afwijking op het ene chromosoom kan daardoor bij vrouwen gecompenseerd worden doordat het gen op het andere chromosoom geen afwijking vertoont. Bij mannen is zo’n compensatie niet mogelijk.
Het onderzoek dat nu gedaan is (bij 442 mannen) gaat een stap verder. Post:
De vraag was of genetische afwijkingen die leiden tot agressief gedrag nog meer gewelddadigheid opleveren als er ook sprake is geweest van mishandeling op de kinderleeftijd. Dat bleek inderdaad het geval te zijn.
Zonder ge-netische afwijking zag men dat mannen die op jonge leeftijd waren mishandeld, op welke manier dan ook, meer agressie vertoonden en ook crimineler waren dan niet-mishandelde mannen. Echter wanneer er ook nog een genetische stoornis aanwezig was, bleek dat er bij 44 procent van de mannen sprake was geweest van een veroordeling wegens een geweldmisdrijf. Bij anderen met de combinatie van genafwijking en mishandeling in de jeugd was er duidelijk sprake van anti-sociaal gedrag.
Uit het onderzoek komt een aantal opmerkelijke conclusies. In de eerste plaats moeten we ons bewust zijn van het feit dat kindermishandeling tot grote consequenties voert en dat die consequenties bijzonder groot zijn als er ook nog genetische afwijkingen gevonden worden. We moeten mensen die betrokken zijn bij kindermishandeling dus uitermate goed gaan begeleiden.
Het onderzoek leert opnieuw dat alleen genafwijkingen niet hoeven te leiden tot ziekte maar dat het vaak om een combinatie van genetische afwijkingen en omgevingsfactoren gaat. Dat houdt dus in dat we met het in kaart brengen van ons genetisch paspoort niet gedetermineerd zijn, oftewel dat de blauwdruk van ons leven in de genen ligt. Natuurlijk voor een heel groot deel wel, maar niet alles is en wordt bepaald door de genen die we hebben. Een groot stuk van ons leven wordt mede bepaald vanuit de omgeving. De opvoeding speelt een rol, het milieu waarin we opgroeien is van belang en vooral ook hoe we zelf met het leven omgaan.
Uit de onderzoeken over genetische afwijkingen en longkanker blijkt bijvoorbeeld dat roken duidelijk de grootste factor is waar-door mensen longkanker of hartafwijkingen krijgen.
Maar een genetische afwijking samen met die omgevingsfactoren verhoogt de kans op het krijgen van afwijkingen sterk. Dat zien we ook bij misdadig gedrag: als iemand de genetische afwijking heeft en ook nog als kind is mishandeld dan is er een grote kans op agressief en crimineel gedrag.
Een laatste vraag waar ik erg mee zit, is die van de schuld, van het aan te rekenen gedrag. Wie deze genetische afwijking heeft en daarnaast als kind mishandeld is en dan crimineel en gewelddadig gedrag gaat ontwikkelen: hoe zit het in zijn geval dan met de schuldvraag? Is en blijft men altijd zelf verantwoordelijk of kan je zeggen dat mensen het niet kunnen helpen dat ze een anti-sociaal gedrag ontwikkelen. Het zit immers in de genen en de omgeving heeft dat alleen maar verergerd. Of moeten we er toch vanuit gaan dat de mens hoe dan ook een eigen verantwoordelijkheid heeft en dat bij het overtreden van de regels gestraft moet worden?
Ik denk dat de discussie hierover gevoerd moet worden, zeker nu steeds meer genetische oorzaken ontdekt worden voor zowel lichamelijke als ook psychische ziekten. Zeker is wel dat de wereld zal veranderen door de revolutie op het terrein van de genetica.