En het geschiedde…
2003-12-19
De verloving van Jozef en Maria zal minder romantisch tot stand gekomen zijn dan in de kerstvertellingen vaak gesuggereerd wordt. De twee zullen elkaar wel gekend hebben en misschien heeft Jozef zijn vader over Maria getipt, maar de ouders en met name de vaders zullen de ondertrouw geregeld hebben.- Jaargang 47
- nummer 25
Ze hebben afspraken gemaakt, de hoogte van de bruidsschat bepaald – het zal niet veel geweest zijn – en tenslotte het huwelijkscontract gesloten.
Daarna werden Jozef en Maria binnengeroepen. Die moesten samen een beker wijn drinken, terwijl de ouders een plechtige zegen over hen uitspraken.
En daarmee was voor de wet de verbintenis gesloten, die ongeveer de waarde had van een huwelijkssluiting bij ons.
Buitenbijbelse bronnen
Uitgebreider dan ik het hier vertel kunt u deze en andere bijzonderheden rondom de geboorte van de Here Jezus lezen in ‘En het geschiedde…’ van de Amerikaanse historicus Paul Maier.1) Door zijn boek ben ik me ervan bewust geworden hoe bijzonder het is dat de geschiedenis van het christelijk geloof zo zeer verweven is met de algemene geschiedenis. In de bijbel kom je Nebukadnezar, Kores, Augustus en anderen tegen die we kennen uit wereldlijke geschiedenisboeken. In dit opzicht zijn jodendom en christendom uniek.
Andere godsdiensten zijn gebouwd op visioenen en openbaringen van leiders van wie we buiten hun heilige boeken om niets weten.
Door die positie van het christendom is het mogelijk vanuit buitenbijbelse bronnen de bijbelverhalen te ‘controleren’, er nieuw licht op te werpen of hiaten aan te vullen.
‘En het geschiedde…’ doet dit ten aanzien van het kerstgebeuren. Over elke persoon en iedere gebeurtenis krijg je wel iets interessants te lezen.
Bijzondere plaats Jozef
Over Jozef bijvoorbeeld, op wie je veel meer zicht krijgt. Wat een belangrijke rol heeft hij gespeeld in het leven van Jezus. Zo goed als Maria door God is uitgekozen voor een bijzondere taak, is Jozef dat ook. Aan hem is de moeilijke zorg voor deze moeder en dit Kind opgedragen. En daarvoor krijgt hij zijn instructies rechtstreeks vanuit de hemel via engelen en dromen.
Hij trouwt snel met Maria en behoedt haar zo voor praatjes en uitstoting.
Maier veronderstelt dat het hen daarom misschien wel goed uitkomt dat ze naar Bethlehem moeten, waar het weer Jozef is die in alle moeilijke omstandigheden Maria bijstaat. Het is door de zorg van deze dorpstimmerman uit Nazareth dat moeder en Kind een veilig heenkomen vinden naar Egypte. Wel een woestijnreis van minstens tien dagen! Met een verblijf van twee jaar in dat land.
En het is Jozef die Jezus zijn beroepsopleiding geeft. (‘Is dit niet de timmerman, de zoon van Maria?’ Marcus 6:3). Timmerlui in die tijd maakten kasten, bedden, kisten, maar werkten ook mee aan veel grotere klussen: het bouwen van een schip of de bovenverdieping van een huis. Met gereedschap dat veel minder primitief was dan wij vaak denken. Tot zijn dertigste heeft onze
Heer dit werk gedaan.1)
Legenden
Overigens, je kunt over die periode alleen maar veronderstellingen maken.
Maier doet dat veelvuldig, maar hij onderbouwt zijn beweringen wel.
´Waar de bijbel zwijgt voeren legenden de boventoon.´ Je vindt ze in de apocriefe bijbelboeken. Maier wijst ze af, maar hij vertelt ze wel en er zijn mooie verhalen bij. Vooral over de jeugd van Jezus.
Nadat Hij musjes van klei gemaakt heeft klapt Hij in zijn handen en daardoor komen ze tot leven. Zijn vriendje Zeno wekt hij zelfs uit de dood op. Later in de werkplaats verlengt hij een paar balken die Jozef per ongeluk verkeerd heeft afgezaagd.
Herodes
Koning Herodes – ‘Het monster’ heet het hoofdstuk dat aan hem gewijd is, Maier beschrijft hem in al zijn wreedheid – de man die zijn vrouw, drie zonen en zijn schoonfamilie liet doden en die opdracht gaf tot de kindermoord in Bethlehem, wat twaalf tot vijftien babyjongetjes het leven gekost heeft. Het zijn beslissingen van Herodes in zijn nadagen, toen waanideeën zijn denken beheersten. Van keizer Augustus is de uitspraak: ‘Ik zou liever Herodes’ varken zijn dan zijn zoon.’ En dat zegt hij dan over een koning die als ‘De Grote’ de geschiedenis ingegaan is en met wie hij vroeger bevriend was.
In zijn goede tijd was Herodes een groot staatsman die veel voor zijn land betekend heeft. Behalve aquaducten, burchten en paleizen heeft hij de schitterende tempel in Jeruzalem laten bouwen. Heel menselijk kwam hij in die tijd over: in tijden van hongersnood schafte hij de belastingen af; tijdens een crisis verkocht hij zelfs zijn eigen serviesgoed om voedsel voor de bevolking te kunnen kopen.
De bezoekers
De herders en de wijzen: arme joden en rijke, voorname heidenen, die de reikwijdte van het kerstgebeuren enorm vergroten. ‘Koningen zullen opgaan naar uw licht.’ Ze kwamen uit het Oosten. Waren het Babyloniërs of Perzen? Perzen ligt het meest voor de hand. Om hun intellectuele prestaties en omdat ze hoger in aanzien stonden.
In de oudste verhalen hebben ze Perzische namen en staan ze als Perzen afgebeeld.
En de ster die ze volgden? Sommigen beschouwen het verhaal als mythe, anderen denken aan een speciaal geschapen ster. Maier kiest aan de hand van astronomen een middenweg.
De grote ster kan het spectaculaire hemelverschijnsel geweest zijn dat omstreeks 5 v. Chr. enkele maanden zichtbaar was toen de planeten Jupiter, Saturnus en Mars samen stonden in het teken Vissen van de dierenriem.
Jupiter stond in de antieke astrologie bekend als de koningsster en Saturnus als de beschermer van Palestina.2) Richting Palestina moesten de wijzen dus. Zelfs voor het aanwijzen van het huis in Bethlehem door de ster noemt het boek een mogelijkheid.
3) De volkstelling
Tegenover critici die beweren dat er in de tijd van Jezus’ geboorte nooit een volkstelling gehouden is en dat mensen daarvoor zeker niet naar hun geboorteplaats hoefden te reizen brengt de schrijver heel wat in stelling.
Augustus liet tijdens zijn regering wel degelijk drie keer zo’n telling houden waarvan die van 8 v. Chr. het meest in aanmerking komt. In Lucas 2 gaat het om een provinciale inschrijving die waarschijnlijk met die telling verband houdt. Uit een kroniek van zo’n honderd jaar later valt op te maken dat mensen voor een registratie soms wel degelijk in opdracht van de Romeinse keizer naar het dorp moesten waar ze geboren waren. Op een teruggevonden papyrusfragment kun je zelfs zien welke gegevens bij zo’n inschrijving genoteerd werden.
Het tijdstip
Dat er een vergissing gemaakt is bij de berekeningen van het geboortejaar van onze Heer, dat is bekend, maar dat het bepalen van het exacte jaar zo ingewikkeld ligt is nieuw. ‘Een niet te achterhalen datum’ noemt de schrijver het hoofdstuk waarin hij zijn zoektocht naar het tijdstip beschrijft.
Rekening houdend met alle gegevens komt hij terecht bij de herfst van het jaar 5 v. Chr. Voorwaarde is dan wel dat de herders in dat jaargetijde ’s nachts met de kudde buiten verbleven. Anders moet je naar het voorjaar toe.
Origineel kerstboek
Het boek biedt nog veel meer. Met hoofdstukken over het land en de steden.
Over Maria en Jezus zelf. En over de zogenaamde heilige plaatsen. ‘De enige plek in Nazareth waarvan je met enige zekerheid kunt zeggen dat Maria er geweest is, is de waterbron.
Daar is er maar één van in die plaats.’ ‘En het geschiedde…’ ziet er mooi uit.
Het is een gebonden, typografisch goed verzorgd en uitbundig geïllustreerd boek. Alleen de kwaliteit van de foto’s laat hier en daar nogal wat te wensen over.
Al met al een origineel kerstboek, dat het hele jaar van waarde is.
N.a.v. Paul Maier, ‘En het geschiedde…’ Boekencentrum, Zoetermeer; 108 pag, geïll., geb., 16,50
1) En passant komen we te weten dat Nazareth in opkomst is als Jozef uit Egypte terugkeert, doordat de Romeinen net het naburige, veel grotere Sepphoris verwoest hebben
2) In Amos 5:26 is sprake van Sikkut en Kewan; dit is de Babylonische benaming voor Saturnus
3) In Opbouw jaargang 43, nr. 26 noemt ds H, van Winkelhoff een andere mogelijke verklaring voor de ster van Bethlehem.
Ook bij hem speelt de planeet Jupiter daarbij een rol.
Zie in het genoemde nummer pagina 516, 517: ‘De Ster van Bethlehem’