Gemengd ‘Vereend’
2003-12-19
Op 19 september was ik aanwezig op Hydepark, het toerustingscentrum van de Nederlands Hervormde kerk in Driebergen. Aanleiding daartoe was de presentatie van het boek ‘Vereend.- Jaargang 47
- nummer 25
Op de Drempel van de Protestantse Kerk in Nederland.’ Het woord vooraf meldt dat dit boek is voortgekomen uit de kring van de SoW-kerken. ‘Op uitnodiging van de gezamenlijke synoden van deze kerken laten 25 schrijvers uit alle hoeken van deze drie kerken zien, hoe zij de komst van de Protestantse Kerk in Nederland beleven.’ Mijn vrouw, hervormd predikante, had op verzoek een korte bijbelstudie geschreven en was voor de presentatie uitgenodigd. Zo belandde ook ik vrij onverwacht in dit SoWgezelschap.
Eenheid?
Wat was het menu? Ik noem wat bijdragen.
Een lutherse predikant legde in zeer warme en aansprekende bewoordingen getuigenis af van zijn geloof in Christus. Hoe hij over allerhande maatschappelijke of ethische zaken dacht weet ik niet.
(Tegenstanders van het SoW proces spreken wel van de ‘vrijzinnigheid’ der Luthersen.) Wat ik wèl weet is dat hij over Christus, het centrum van ons geloof, heel behartenswaardige dingen zei. Net als overigens de lutheraan prof. Boendermaker, die ik ter plekke wist te strikken voor een interview voor de Evangelische Omroep.
Van de andere sprekers meld ik dat de Hervormde ‘Visitator Generaal’, ds.Jan Stelwagen, in tragische bewoordingen melding maakte van de totale schipbreuk van elke poging om ‘verontruste’ hervormden ‘binnenboord te houden’.
Dat was door de betrokkenen volledig geblokkeerd. Maar daarvan heeft het ND destijds uitvoerig melding gemaakt; ik herhaal dat hier niet. Wat er niet in stond was de uitval van een van de aanwezigen in de discussie aan het eind. Toen de discussie kwam op geloofsverbondheid met bijvoorbeeld Afrikaanse christenen voer ze uit. Een christin uit Nigeria was ongetwijfeld tegen euthanasie, abortus en het homohuwelijk! Wat kun je met zulke mensen in vredesnaam beginnen? Een en ander gaf de indruk van meerderwaardigheidsbesef en dédain voor die primitieve allochtone gelovigen die nog niet zo ver zijn als wij. Gebrek aan invoelingsvermogen voor opvattingen van aanwezigen, van wie een zeer aanzienlijk deel het zondermeer met haar oneens moet zijn geweest, klonk door.
Volledig gebrek aan hooggeroemde tolerantie tegenover andersdenkenden eveeneens. Als zij inderdaad ‘voorlichterster voor SoW’ was, zoals gesuggereerd, dan moet ze bij de vleet tegenstemmers tegen het proces gecreëerd hebben!
Van bevlogenheid tot matheid
Maar, zoals gezegd, dat was maar één stem, temidden van vele. Dat is voor het hele proces natuurlijk kenmerkend.
Zoals ook een zekere matheid kenmerkend is, een gebrek aan enthousiasme voor het hele gebeuren.
Dat is in tegenspraak met de geweldige gedrevenheid van de oorspronkelijke ‘Achttien’, de ‘aanjagers’ van het Proces, ruim veertig jaar geleden. Die hadden apostolair elan! ‘De gescheidenheid van de Hervomde Kerk en de Gereformeerde Kerken kan niet langer geduld worden.’ ‘Al direct bij de start van het Samen op Weg-proces in 1961 stelde men dat het streven naar kerkelijke eenheid niet opkomt uit een zich thuisvoelen bij elkaar maar uit roeping, uit een zich onmogelijk kunnen en willen onttrekken aan de wil van de Heer der kerk.’ Een van de motieven in 1961 was dat ‘kerkelijke verdeeldheid in een steeds meer ontkerkelijkte samenleving een aanfluiting is. Welk getuigenis gaat er uit van kerken die zich ten opzichte van elkaar profileren en elkaar bestrijden, in een samenleving waarin het christelijk geloof wegebt en de kerk steeds meer een achterhaald instituut wordt?’ (20) Dat apostolair elan is, vrees ik, in grote mate weg!
Secularisatie heeft in de afgelopen veertig jaar ongekend hard toegeslagen.
Kerkverlating heeft alarmerende proporties aangenomen. Het gaat inmiddels al lang niet meer om de vraag hoe we het Nederlandse volk met het evangelie moeten bereiken.
Kerkvoogdijen en Commissies van Beheer hebben hun knopen geteld en geconcludeerd dat je apart niet verder kan. Kerkgebouwen zijn afgestoten, gemeenten afgeslankt of gefuseerd, predikantsplaatsen (vaak drastisch) gereduceerd. Daarvoor kan een mens geen enthousiasme opbrengen, zeker niet als het eenwordingproces veertig jaar geduurd heeft.
Kerkorde-specialisten hebben de visionairen afgelost, ter synode hebben bureaucraten de stoel van de bevlogenen ingenomen. Helaas.
En toch…
Eén vraag staat nog overeind. Hebben in weerwil van de geestloosheid en matheid van velen in het SoW-proces, de voorstanders van dit alles niet op één punt gelijk? Christus WIL inderdaad dat wij allen één zijn. Francis Schaeffer sprak met verwijzing naar Johannes 17:20,21 van de ‘final apologetic’.
De eenheid van gelovigen is voor een wereld die toekijkt het ‘doorslaggevende getuigenis’ dat de Vader de Zoon inderdaad gezonden heeft. Binnen SoW-kringen heeft men dat punt wellicht beter door dan binnen de zogenaamde ‘kleine oecumene’, waar ook zo weinig van de grond komt.
En weten waar dit in de SoW-kerken inmiddels toe geleid heeft: 12 december 2003, een historische kerkfusie.
Pieter van Kampen, Pijnacker