In alle talen Dezelfde …
2003-12-05
In de herfst van volgend jaar ligt, als alles volgens plan mag verlopen, de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) in de boekhandels. Gelukkig maar, want de onder ons nog regelmatig gebruikte ‘Nieuwe’ vertaling van het Nederlands Bijbelgenootschap uit 1951 is onderhand echt versleten. Vooral jongeren kunnen daar niet of nauwelijks meer mee uit de voeten. En dat is jammer.- Jaargang 47
- nummer 24
Het is dan ook toe te juichen, dat het Nederlands Bijbelgenootschap en de Katholieke Bijbelstichting gezamenlijk hard werken aan een eigentijdse vertaling, waarin zoveel mogelijk recht gedaan wordt aan de brontalen – het Hebreeuws, het Aramees en het Grieks – van de geschriften van het Oude en Nieuwe Testament, maar ook aan het hedendaagse Nederlands als zogenaamde doeltaal.
Over vertalen
We mogen ons in de Nederlands Gereformeerde Kerken gelukkig prijzen iemand in ons midden te hebben, die zich al jaren inzet voor een goede vertaling van de boeken van het Nieuwe Testament, tot in het Gronings toe. Ik heb het over onze oudere broeder D. Holwerda, emeritus hoogleraar Grieks, die enkele jaren geleden het boek Hebreeën vertaalde. Dit voorjaar kwam die vertaling met korte aantekeningen en een aantal studies erbij in de handel.
Hopelijk maken de mensen die werken aan de NBV, volop gebruik van dit product van Holwerda.
Waarom? Laat ik daartoe wat meer over zijn boek vertellen.
Onnoemelijk gelukkig
Vertalen vraagt een evenwicht tussen afstand en betrokkenheid, zeker waar het gaat om de bijbel. Holwerda is vanuit zijn vak zeer goed in staat tot wetenschappelijke afstandelijkheid.
Deze is echter niet voldoende voor het leveren van een goede vertaling van de bijbel, wanneer die niet gepaard gaat met een gelovige betrokkenheid.
Bijbelvertalen mag dan een heidens karwei zijn, het moet uiteindelijk wel gebeuren door christenen.
In één adem
Holwerda laat zijn vertaling voorafgaan door een korte typering van de brief aan de Hebreeën als een oproep tot geloof in en trouw aan Jezus Christus als de volmaakte profeet en hogepriester. In die zin is Jezus het goddelijke hoogtepunt na de aardse profeten en hogepriesters met wie het altijd weer behelpen was.
Wanneer wij een brief of een e-mail van iemand ontvangen, lezen wij die doorgaans in zijn geheel en niet in stukjes. Bij de brieven en boeken uit het Nieuwe Testament doen we dat helaas meestal niet. Ik raad de lezers van deze boekbespreking aan Holwerda’s vertaling van Hebreeën eens in één ruk uit te lezen. Met ruim een uur lezen bent u een heel eind, heb ik tijdens twee treinreizen ontdekt.
Uiteraard draagt deze vertaling de sporen van de hoge leeftijd van de vertaler – een tachtigjarige gebruikt een ander soort Nederlands dan een vijftienjarige puber –, maar Holwerda is er naar mijn beleving in geslaagd een heldere en strakke vertaling te maken. Maar zijn boek biedt meer …
Stevige kost
Holwerda bewijst de lezer een grote dienst door deze vertaling vergezeld te laten gaan van achttien schitterende studies van bepaalde plaatsen in dit nieuwtestamentische bijbelboek.
Ik heb ervan genoten. Overigens besef ik heel goed dat ze enig doorzettingsvermogen vergen. Je moet echt met een zekere gedrevenheid willen weten wat er op bepaalde plekken in de bijbel werkelijk staat. Wanneer u gek bent op vlot geschreven hapklare boekjes over de bijbel, dan bent u bij Holwerda aan het verkeerde adres.
Van de achttien studies pik er enkele uit.
Het verzuim van kerkdiensten
In het tiende hoofdstuk van de brief aan de Hebreeën vinden we in de gebruikelijke vertalingen van vers 25 een aansporing de onderlinge bijeenkomsten niet te verzuimen. Deze tekst is vaak gebruikt om christenen erop te wijzen dat ze trouw in de kerk moeten komen. Nu is trouw kerkbezoek uiteraard belangrijk, maar volgens Holwerda staat dat niet direct in dit tekstgedeelte. Hier gaat het om een aansporing om broeders en zusters die dreigen af te dwalen, weer terug te halen bij de gemeente.
Luister maar naar Holwerda’s vertaling (vers 24-25): En laten we op elkaar letten met de bedoeling liefde en goede werken aan te wakkeren, niet verzuimend, zoals sommigen gewoon zijn, elkaar, als we achterblijven, weer erbij te halen, maar elkaar vermanend; en dat temeer, naarmate jullie de oordeelsdag zien naderen.
De tranen van Ezau
Een wonderlijk tafereel eigenlijk, althans in de NBG vertaling van 1951.
Ezau, die onder tranen naar berouw zoekt, maar het niet kan vinden (Hebreeën 12:17). Psychologisch lijkt me dat haast onmogelijk. Wanneer je verdriet hebt, omdat je geen berouw kunt vinden, dan heb je dus berouw!
Volgens mij geeft deze tekst zo vertaald bij mensen met een zwaarmoedig karakter gemakkelijk aanleiding tot ongezonde tobberijen. En maar piekeren of je berouw wel echt is … Gelukkig verlost Holwerda ons op nuchtere wijze van deze vreemde psychologische spagaat. Ik laat Holwerda hier via zijn vertaling opnieuw aan het woord (Hebreeën 12:16-17): Of er niet iemand is die de trouw aan Christus breekt of wat heilig is veracht, zoals Ezau, die voor één maaltijd zijn eerstgeboorterecht verkwanselde.
Jullie weten immers: toen hij later toch nog de zegen ontvangen wilde, werd hij afgewezen. Want ofschoon hij onder tranen zijn vader op andere gedachten probeerde te brengen, kreeg hij nul op het rekest. Deze vertaling klopt ook veel beter met de gegevens uit Genesis.
Dezelfde
Al met al zijn we in Nederland als christenen bevoorrecht met steeds nieuwe bijbelvertalingen, ook in onze streektalen. Ze dragen bij aan ons geloofsleven en ons kerk-zijn. De bijbel moet steeds opnieuw vertaald, vertolkt en geleefd worden. Misschien typeert een nazaat van broeder Holwerda Jezus Christus in een vertaling van het Nieuwe Testament over een halve eeuw nog eens als een coole Hogepriester.
Van mij mag het! Per slot van rekening is onze Heer hartstikke cool, om het maar eens in jongerentaal te zeggen!
Tijden veranderen, culturen ontwikkelen en talen vernieuwen zich. Maar – en nu citeer ik Holwerda’s vertaling van Hebreeën 13:8 – Jezus Christus is vandaag dezelfde als gisteren en zo blijft Hij voor altijd.
Naar aanleiding van D. Holwerda (2003), Hebreeën: Vertaling met korte aantekeningen en 18 bredere studies. Kampen: Kok. ISBN 90-435-0606-0. Prijs: 14,90 euro.