Over misverstanden gesproken
2001-07-06
"Even Apeldoorn bellen" is een uitdrukking die ingeburgerd is in het hedendaagse Nederlands. Iedereen weet wat het beeld is dat achter deze één-haps-zin schuil gaat. Het is knap van de bedenker om in één kreet alles samen te vatten wat hij wil zeggen. Er is natuurlijk wel een intensieve reclamecampagne aan vooraf gegaan om die ene zin bekend te laten worden bij het grote publiek.- Jaargang 45
- nummer 14
Mijn oneliner "ik hoef geen theoloog te worden" is niet ingeburgerd in het Nederlands en is zeker niet goed gevallen bij ds. Wielenga. Dat vraagt dan ook om een ondersteunende toelichting van mij.
Je zal maar een druif zijn
Ik ben de auteur van het artikel "Ik hoef geen theoloog te worden" in het laatste Seminarie Nieuws. Die titel is prikkelend en voor een student in de vooropleiding van het Seminarie wellicht aanmatigend. De titel en de inleiding zijn bedoeld om de lezer uit te nodigen verder te gaan met lezen.
Anders ben je het publiek al kwijt voordat je het aan je hebt weten te binden.
Die prikkelende titel moet wel de lading van het betoog dekken. Als de titel uit zijn verband wordt gehaald en als een letterlijke tekst een zelfstandig leven gaat leiden, dan ontstaan er misverstanden. Laat ik daarvan een voorbeeld geven. In een preek over Handelingen 2: 42 waarin wordt gesproken over de vier kenmerken van een gemeente, werden in de inleiding als volgt beelden over knikkers en druiven opgeroepen.
Wanneer we als gemeenteleden te vergelijken zijn met "knikkers in een zak" dan zien we direct de armoede van zo’n gemeente. In die gemeente raken de gemeenteleden elkaar vluchtig, wellicht één keer per week op zondag en door de week gaat ieder zijn eigen weg. Er is geen wezenlijk contact, geen echte ontmoeting en geen samenhang.
Maar wanneer we als gemeenteleden te vergelijken zijn met "een tros druiven", zien we de rijkdom van zo’n gemeente. Er is een eenheid ontstaan vanuit een gemeenschappelijke bron, de Bron van het Leven. Door die Bron worden de individuele gemeenteleden gevoed. Sommige druiven van de tros zitten aan de buitenkant waar ook de regenbuien op neer vallen. Zij zijn blijkbaar in staat de klappen op te vangen voor andere druiven. Zo is het ook met een rijke gemeente. Vanuit dezelfde Bron kunnen sommige gemeenteleden om andere heen staan en hen beschermen.
De individuele druiven kunnen alleen maar trots op elkaar zijn als de tros compleet is. Elke druif die niet tot volle wasdom is gekomen, doet afbreuk aan het beeld van de tros. Zo hebben we de zorg voor elkaar, gevoed vanuit de liefde van God.
Deze beelden van knikkers en druiven werd samengevat onder de titel "een christen mag er trots op zijn dat hij een druif is". Een samenvatting die mij is bijgebleven en mij aanspreekt.
Maar ook een titel die uit zijn verband gehaald het beeld oproept van watjes en halfzachte figuren.
Ik hoef geen theoloog te worden
De titel moet de lading dekken, maar de titel mag nooit losgezien worden van het betoog. De titel van mijn artikel "Ik hoef geen theoloog te worden"
kan en mag niet los gezien worden van mijn betoog. Een betoog waarin ik stel dat ik graag dienaar des Woords wil worden. Dat stelt mij als 44-jarige voor andere uitdagingen dan de 18-jarige gymnasiast. Ik sta voor de keuze mij aan te melden bij het Seminarie óf bij een universiteit. Ik heb volmondig gekozen voor het Seminarie vooral omdat dit instituut gericht toewerkt naar het doel: dienaar des Woords.
Op de Landelijke Vergadering wordt gesproken over de opleiding van onze predikanten. Aanscherping en verbetering van de opleiding wordt door sommigen gezocht in het verzwaren van het wetenschappelijk karakter.
Mijn oproep was om niet in die richting de verbeteringen te zoeken. We moeten van onze predikanten niet persé wetenschappelijk theologen maken. Verbeteringen en aanscherpingen moeten m.i. gezocht worden in de dienstbaarheid aan het Woord, de dienstbaarheid aan de catechese en de dienstbaarheid aan het pastoraat.
Door die oproep heb ik niet gesteld dat de opleiding theologie moet worden verminderd of uitgehold. Ik vind dat in deze tijd predikanten een buionbesproken.
tengewoon zware taak hebben. De tijd en plaats waarin wij leven, vraagt van een predikant meer dan enige decennia geleden. De predikant van vandaag zal naast zijn "vakopleiding"
als universitair geschoolde theoloog ook bekwaam moeten zijn op andere terreinen. Communicatief en sociaal vaardig, een actief luisterend oor, een groot vermogen tot empathie, een kenner van de grenzen waarop hij andere professionals moet inschakelen, een realist.
Als prediker moet de dienaar des Woords in staat zijn de eeuwen oude boodschap van het evangelie toepasbaar te maken in deze tijd. Hij moet een concrete Boodschap vertellen aan mensen van deze tijd. Die Boodschap verkondigt Christus in deze tijd. Die Boodschap moet vermanend en troostend zijn. Die Boodschap moet de gelovige en de niet-gelovige aanspreken.
Dat doet de predikant niet zelf. Hij wordt geleid door de Heilige Geest, die de oude woorden levend maakt.
Zo levend dat ze mensen opwekken tot het eeuwige leven.
In alle tijden zijn er mensen die God gebruikt in zijn heilsgeschiedenis om het evangelie van zijn koninkrijk over te brengen aan andere mensen.
Mozes is een lichtend voorbeeld, Paulus niet minder. Maar ook Calvijn. Het wonder is dat God mensen gebruikt om Zijn evangelie van genade te verkondigen aan de mensheid. Wat meer is, aan individuele mensen! Maar die predikers moeten toegerust zijn om in hun tijd dat eeuwige evangelie concreet te maken.
Die concretisering vraagt in onze postmoderne tijd van secularisatie, individualisme, zap-cultuur en zoekers naar "het goddelijke in de mens" andere vaardigheden van predikanten, ouderlingen en diakenen. Het lijkt mij fundamenteel onjuist om de oplossingsrichting alleen te zoeken in het vergroten van de wetenschappelijke component in de opleiding. Naast die (nog steeds: gedegen) opleiding dient de "zachte component" te worden toegevoegd.
Daarom kon ik mijn betoog voorzien van zijn prikkelende titel. Ik hoef geen theoloog te worden, ik wil een goede dienaar des Woords worden.
Over theologie gesproken
Ds. Wielenga is de auteur van het artikel "over theologie gesproken" in Opbouw 12. Hij laat mijn artikel niet onbesproken.
Als doctor in de theologie is het hartverwarmend dat hij opnieuw iets rechter op gaat zitten als het over theologie gaat. Zijn openingszin onderschrijf ik volmondig: we zijn het er wel over eens dat predikanten een gedegen opleiding moeten hebben. Zijn betoog mondt uit in de stelling dat theologie als wetenschap de haar toekomende plaats binnen de kerken gegeven moet worden. Een stelling waarin ik mij kan vinden maar die mijns inziens geen reactie is op mijn artikel en oproep.
Ik ben mij ervan bewust dat de prikkelende titel "Ik hoef geen theoloog te worden" ds. Wielenga op het verkeerde been heeft gezet. Ik leid dat af uit zijn inleidende woorden. Daarin staat dat "toen ik iemand hoorde betogen dat hij geen theoloog hoefde te worden om predikant te kunnen zijn, wilde ik dat toch niet onweersproken laten".
Zoals uit het bovenstaande verweer en de toelichting op mijn artikel duidelijk mag zijn geworden, is dat ook niet aan de orde.
De zachte kant is hard
Er ligt in mijn betoog geen tegenstelling tussen "theoloog worden" en "dienaar des Woords worden". Het is – ook voor mij – een open deur dat een predikant een gedegen opleiding moet hebben. Waar we in verschillen is wat "gedegen" betekent. Ik ga niet mee met die mensen die in onze kerken beweren dat "meer wetenschap moet worden toegevoegd". Mijn stelling is dat er boven op een goede opleiding "meer aandacht moet zijn voor de zachte vaardigheden". Die zachte vaardigheden bevinden zich op het terrein van communicatie en sociale omgang, van het vermogen actief te luisteren, zich in te leven, anderen in te schakelen, van het vermogen om de Boodschap aansprekend te plaatsen in deze tijd. Die zachte vaardigheden lijken mij juist hard om als kerk in de samenleving te staan. Die zachte vaardigheden zijn vooral nodig om te kunnen omgaan met de Boodschap in deze tijd en mensen van deze tijd.