In het diepe gegooid
2001-07-06
Als je ziet dat je kinderen zelfstandig worden, doet dat je als ouder bijzonder veel plezier. Je ziet dat je kind zélf iemand wordt, je stimuleert het om zijn vleugels nog meer uit te spreiden en uiteindelijk groeit het op tot een onafhankelijke en zelfbewuste persoonlijkheid.- Jaargang 45
- nummer 14
De vraag is wel: hòe worden kinderen zelfstandig? Je kunt een kind in het diepe gooien en zeggen dat het moet gaan zwemmen. Je kunt hem ook van jongs af aan begeleiden. Eerst wen je hem als baby aan het water, als peuter leer je hem te spartelen en te spelen met water, als kleuter leer je hem te drijven en uiteindelijk leert hij allerlei slagen: schoolslag, rugslag, watertrappelen, duiken.
Vermoedelijk leert het kind in het eerste voorbeeld het snelste zwemmen.
Maar tot welke prijs?
Overleven
Als je een kind wilt leren om zelfstandig te worden kun je hem dat op verschillende manieren leren. Een manier is om zo weinig mogelijk tijd aan hem besteden. Dat gaat vaak prima.
Kinderen hebben allerlei manieren om te overleven. We zien dat bij kinderen in de riolen van Boekarest, bij straatkinderen in Rio de Janeiro, bij kinderen in de oorlogsgebieden in Afrika.
Kinderen kunnen heel goed leren om voor zichzelf op te komen. Als ze met elkaar in een huis wonen, smeren ze zelf hun brood, ze kijken zelf televisie, ze durven best alleen thuis te zijn, ze gaan zélf naar bed, ze hebben overal vriendjes. Zo’n kind kan al op zes jarige leeftijd een eitje bakken en macaroni klaar maken. Maar is hij dan ook zelfstandig?
Noodzaak of zelfvertrouwen?
De vraag is: waardoor is een kind in staat om al die dingen zélf te doen? Is dat uit pure noodzaak? Of groeit het naar die zelfstandigheid toe doordat zijn zelfvertrouwen is gegroeid? Leert het kind zelfstandig te zijn omdat het kan kiezen: uit hulp of uit zelfstandigheid?
Of moet het zichzelf allerlei dingen aanleren omdat er niemand is om hem te helpen? Leert het kind om anderen te helpen omdat er ook altijd anderen waren die hèm konden helpen?
Of negeert het kind de vraag van anderen omdat er ook zelden iemand klaar stond om hem te helpen?
Geen ontbijt
"Vaak komen kinderen bij mij in de klas zonder dat ze hebben ontbeten,"
zegt Margriet, een onderwijzeres aan een Amsterdamse basisschool. "Ze hebben de hele week dezelfde kleren aan – dure merkkleding, dát wel- ze hebben nooit hun tanden gepoetst.
Ze komen heel zelfstandig over, alsof het hen allemaal niet deert.
Vanmorgen kwamen er een paar op school zonder handschoenen terwijl het vroor. Die handschoenen hadden ze niet kunnen vinden. Er was niemand in huis die hen had kunnen helpen.
Hun moeder was al vroeg aan het werk en hun vader is meestal met de noorderzon vertrokken. Maar dacht je dat ze klaagden? De kinderen kunnen zichzelf prima redden zonder hun ouders.
Het zijn acht jarige volwassenen. Ze zijn gewoon in het diepe gegooid en ze zijn niet verdronken. Toch denk ik dat ze het liefste eerst een kwartiertje bij mij op schoot zouden zitten, want dat hebben ze dan wel iedere ochtend gemist."
Collectieve schuld
De schuld ligt zelden bij de moeders.
Wel is er sprake van een collectieve schuld. Het is typerend dat in een samenleving waarin hechting gezien wordt als dé emotionele basis voor de gezonde ontwikkeling van kinderen diezelfde kinderen zo jong aan hun lot worden overgelaten. Vaak worden ze noodgedwongen in het diepe geplonsd en ze moeten zichzelf reddend leren zwemmen.
(gebaseerd op een Amerikaanse publicatie over opvoeding en op een gesprek met een onderwijzeres)