Zo Gezegd
2001-11-23
Met zo weinig mogelijk woorden zo veel mogelijk zeggen. Dat is het wat een dichter beoogt, dat maakt een vers tot een gedicht. Constantijn Huygens zei het zo: ‘dicht moet dicht zijn’. Hij bedoelde hetzelfde: gebruik geen woord te veel. En hij wist wat hij zei.- Jaargang 45
- nummer 23
Natuurlijk komt daar nog wel wat bij: originaliteit bijvoorbeeld – dingen zeggen op een manier, zoals ze nog nooit eerder gezegd zijn. Mooie beelden gebruiken; spelen met taal; met klanken en betekenissen.
En dan is daar de lezer. Het leuke van gedichten is dat je als lezer moet meedoen.
Je moet als het ware met de dichter mee op ontdekkingstocht, om te gaan zien wat de dichter gezien heeft, te gaan voelen wat hij gevoeld heeft. Want daar is het de kunstenaar – in dit geval een dichter – uiteindelijk om te doen: hij wil zijn ‘waarheid’, zijn emotie overbrengen op de lezer.
En het liefst zò, dat die lezer het als zijn eigen emotie ervaren gaat.
Een wat lange aanloop om terecht te komen bij de gedichtenbundel Zo gezegd van Theo Coenraads, waarin je de genoemde kenmerken van echte poëzie terugvindt.
En ik zeg het meteen maar: ik vind het een fijne verzameling, Coenraads’ meest geslaagde bundel tot nu toe. Er staan heel wat gedichten in die, mij in elk geval, raken. Het zijn eenvoudige, aansprekende gedichten. Trefzeker, met weinig woorden en mooie beelden zet de dichter landschappen, mensen en situaties neer. Meestal zijn het impressies van landschapen, dichtbij (IJsselmeer) of ver weg (Sri Lanka); wat liefdesgedichten, geloofsbelevingen (Avondmaal); gedichten naar aanleiding van een muziekstuk of een ontmoeting die indruk gemaakt heeft.
Coenraads toont je bekende dingen die je toch nooit zo gezien hebt. Hij weet met de juiste details de sfeer van een landschap op te roepen: in het geweld van de polderstorm zet hij, haast verstild, een roodgele vogel neer:
in de wegberm
met speurend oog
bloedovergoten
de goudfazant
Je komt prachtige beelden tegen en bijzonder woordgebruik. Over een verdrietige vrouw (Psychiatrisch ziekenhuis) wordt gezegd:
tranen
betasten haar gelaat
In Kathedraal Reims worden geloof en eeuwigheid in dubbele zin ‘gematerialiseerd’: ze hebben vaste vorm aangenomen (je kunt er een foto van maken) en ze zijn toeristisch object geworden.
toeristen bekijken het geloof
maken foto’s van de eeuwigheid
In Avondmaal speelt het beeld van de skiër een rol. Het witte tafellaken doet de dichter aan een sneeuwhelling denken en zo komt hij ertoe de essentie van het avondmaal in met skiën verwante beelden te verwoorden. De ski’s van het geloof vormen een smalle basis, maar het blijkt voldoende want
achter mij
brullen de gletsjers
van de dood
vóór mij
smetteloos witte liefde
eeuwig leven
En zo is er zo veel. Het ‘muurbloempje’ in de disco
door niemand gevonden
door niemand gezocht
Er zijn een paar gedichten bij waar ik niet zo veel mee kan. Lente bijvoorbeeld.
Of Vraag. Maar daar staat veel moois tegenover.
Zo gezegd is een bundeltje direct aansprekende, fijnzinnige gedichten.
Het is eenvoudig uitgevoerd, maar heeft een mooie vormgeving meegekregen.
* Van Coenraads werd in Opbouw eerder werk besproken. O.a. in jaargang 43 nr 4 en jaargang 44 nr 20.
* Theo Coenraads, Zo Gezegd.
Mermeboek- Sliedrecht, 2001. Prijs: f 14,90
* Theo Coenraads werd in 1940 in Gorinchem geboren. Hij woont in Dronten en maakte tot voor kort deel uit van de directie van de Christelijke Agrarische Hogeschool aldaar.
Als dichter debuteerde hij in 1969 met de bundel Varen groene veer, twee jaar later gevolgd door Geroepen als Mattheüs.
Theo Coenraads is opgegroeid in een onkerkelijk gezin en later tot geloof gekomen.
Hij is lid van de NGK in zijn woonplaats.