Bezinning op het levensbegin
2009-11-20
Begin dit jaar werd bekend dat Henk Jochemsen na 22 jaar het Prof.dr. G.A. Lindeboom Instituut zou verlaten en een functie bij Prisma zou aanvaarden. Daarmee nam de directeur en het gezicht van het enige christelijke centrum voor medische ethiek in Nederland afscheid en werd de kwetsbaarheid van het protestants-christelijke geluid in de gezondheidszorg opeens pijnlijk zichtbaar. Mijn krant berichtte kort daarna dat de overheid overweegt artsen de mogelijkheid te geven een ongeboren kindje te behandelen wanneer de moeder hier geen toestemming voor geeft. Tja, wie moesten ze daarover nu om commentaar vragen? Toch Jochemsen maar weer even gebeld. Ik denk dat christelijke Nederland zich de komende tijd nog wel eens achter de oren zal krabben over het verdwijnen van Bijbelgetrouwe expertise wanneer ontwikkelingen in de gezondheidszorg ons voor verlegenheden stellen.- Jaargang 53
- nummer 23
Lindeboom-instituut Als eerbetoon aan zijn inzet en expertise is een bundel opstellen van Jochemsen uitgebracht, waarin ook min of meer de balans wordt opgemaakt van twee decennia Lindeboom Instituut. De inleiding van de hand van Rut Seldenrijk (directeur van de Nederlandse Patiënten Vereniging) geeft aan de hand van publicaties een eerste overzicht van de impact van 22 jaar Lindeboom Instituut. Jochemsen zelf geeft in het eerste hoofdstuk zijn programma (of erfenis?) van ethiekbeoefening weer. In beide stukken wordt zijn vermogen duidelijk om verschillende christelijke stromingen met elkaar te verbinden, niet alleen door met mensen samen te werken maar ook door de begrippenkaders van christelijke denkers tot een samenhangende eenheid te brengen. En dat niet alleen uit theoretische interesse, maar uit een persoonlijke gedrevenheid en geloof.
Ongeboren kind
De rode draad in het boek wordt gevormd door het thema van de beschermwaardigheid van het ongeboren kind. Die thematiek wordt uitgebreid uiteengezet in een erg mooi geschreven hoofdstuk, waarvan Elisa Garcia coauteur is. In de volgende hoofdstukken keert de status van het embryo steeds weer terug bij de bepaling van een standpunt over bijvoorbeeld kunstmatige voortplantingstechnieken, erfelijkheidsonderzoek en stamcelonderzoek. Met kennis van zaken worden de technieken, maar ook de voor- en nadelen van deze medisch-wetenschappelijke ontwikkelingen beschreven, alvorens een afgewogen oordeel gegeven wordt. De lezer krijgt een goede indruk van ’s mans manier van werken. Steeds vormen de culturele context, de normativiteit die in structuren ligt en de levensbeschouwelijke richting van praktijken en instituties de invalshoek om een ethisch kader te schetsen voor de ontwikkelingen, onder meer in de geneeskunde en in de biotechnologie. Dat maakt het wel eens complex, maar door de stevigheid van de doordenking is de uitkomst van Jochemsens doordenking ook vaak relevant voor politieke besluitvorming. Hij verbindt het micro- en het macroniveau van wetenschap en gezondheidszorg.
Joods-christelijke bronnen
Tot het gedachtegoed waar Jochemsen uit put, behoren het joodse denken van Abraham Heschel, het katholieke denken van Romano Guardini, en het protestants-christelijke denken van Herman Dooyeweerd en Frank de Graaff. Hij maakt geen slaafs gebruik van deze denkers, maar laat zien dat oude joods-christelijke noties vruchtbaar zijn om nieuwe technologische ontwikkelingen te analyseren en te kritiseren. Doordat iets van die bronnen bij de verschillende onderwerpen in het boek uiteengezet moet worden, lijdt het geheel op den duur wat aan de herhaling van dezelfde noties. Maar voor wie het boek niet van voren naar achteren leest en vooral dat er uit neemt wat de eigen interesse heeft, zal daar geen last van hebben. Ook de vooruitziende blik op ontwikkelingen die volop gaande zijn of nog gaan komen, maakt dat het boeiend is te zien hoe de christelijke traditie levend gehouden wordt in de hedendaagse cultuur.
Al met al een fraai gebaar in de richting van Jochemsen. Lezers die op medisch-ethisch gebied diepgang verlangen zijn hier aan het juiste adres. Voor deze bundel zal dat niet een groot publiek betekenen. Het valt echter te hopen dat er in christelijk Nederland toch een vervolg gegeven wordt aan het werk van het Prof.dr. G.A. Lindeboom Instituut.
Boer, Th. e.a. (red.) (2009), Bezinning op het levensbegin. Opstellen van Henk Jochemsen, Buijten & Schipperheijn, Amsterdam, Lindeboomreeks. 224 p. €22,50.
Bart Cusveller was tot 2003 medewerker aan het Lindeboom Instituut, is nu Lector Verpleegkunde.