Van stille aanbidding tot schorgeschreeuwde aanklacht
2009-11-20
De psalmen vertolken al duizenden jaren wat omgaat in het hart van de gelovige. Dat resulteert in een enorme rijkdom aan kleurschakeringen, een haast onoverbrugbare breedte van emoties… van stille aanbidding tot schorgeschreeuwde aanklacht, van vreugdejubel tot doodskreet. Wat de psalmen verbindt is dat ze stuk voor stuk verhalen van de omgang van God met Zijn mensen en van de mensen met hun God - en dat ze gemaakt zijn als mezmoor, als spreekgezang bij snarenspel.- Jaargang 53
- nummer 23
Het dubbelconcert van het Nederlandse Psalmen voor Nu en de Australische Sons of Korah op 21 oktober benadrukte die eenheid in veelzijdigheid. Dezelfde psalmen resulteerden in soms heel verschillende interpretaties. Psalmen voor Nu opende met Psalm 84, ‘Wat hou ik van uw huis’. Het is een publiekslieveling, ooit verschenen op de eerste cd van PvN, een opgewekte meezinger die vrijwel direct omarmd werd door de kerken en sindsdien met enige regelmaat opduikt in de zondagse eredienst. Dezelfde psalm kwam aan het eind van de avond terug bij Sons of Korah als verstild luisterlied. Ook Psalm 121 kreeg zo twee verschillende interpretaties. Wonderlijk hoe dezelfde tekst tot zulke uiteenlopende resultaten kan leiden: dat is deels het gevolg van artistieke keuzes, deels het gevolg van verschillen in het ontstaansproces.
Psalmen voor Nu
Psalmen voor Nu is een project dat wordt gedragen door een groep van zo’n vijfentwintig specialisten. De grondtekst is het uitgangspunt en de ambitie is alle 150 psalmen te berijmen in modern Nederlands, op nieuwe melodieën in de brede traditie van de popmuziek. Een team van hebraïci helpt bij de vertaalslag naar onze tijd en taal en maakt de dichter wegwijs in de taalkundige details van de psalm. De dichter gaat aan de slag om een berijming te maken en het resultaat wordt met de andere dichters besproken, bijgeschaafd en gepolijst tot er een tekst ligt in hedendaags, aansprekend Nederlands die tegelijk trouw is aan de oorspronkelijke inhoud van de psalm: een proces dat sterk lijkt op de totstandkoming van de psalmberijming in het liedboek voor de kerken of de nieuwe Bijbelvertaling. In de loop van het berijmingproces gaat de componist aan de slag, opnieuw ingepraat door de grondtaalkenners, om een passende melodie te maken. Ook dat resultaat wordt besproken en bijgeschaafd met het team. Door die werkwijze is de variatie in muzikale stijlen enorm. Van rock tot new wave, van poppy tot chanson. En hoewel ze daar niet specifiek voor bedoeld zijn, vindt een deel van de Psalmen voor Nu zijn weg naar de kerken.
Sons of Korah
Sons of Korah bestaat uit een harde kern van twee talenten: zanger en gitarist Matt Jacoby en multi-instrumentalist (o.a. contrabas, gitaar, mandoline, piano) Rod Gear. De meeste muziek komt uit hun gezamenlijke koker, de teksten zijn gebaseerd op de New International Version van de Bijbel en worden geschreven door Matt, theoloog en filosoof. Zijn doel is de psalmen aan te bieden als uitdrukking van Bijbelse spiritualiteit en zo Gods woord een plek te geven in de harten en hoofden van luisteraars: ‘We want to make good art and give good expression to the ancient faith that transcends place and time.' In de loop der jaren hebben verschillende musici deel uitgemaakt van Sons of Korah. De line-up in Houten bestond naast Matt en Rod uit nog een tweede Rod, Rod Wilson (drums en percussie) en Mike ‘Spike’ Avery (bass en ‘soundscapes’).
Spike’s elektronische geluidslandschappen, gecombineerd met de akoestische instrumenten van de overige bandleden en de invloeden uit de wereldmuziek - van Keltische harmonieën tot een regenpijp - maken de eclectische mix die Sons of Korah typeert. Tegelijk is de variatie in stijlen veel minder groot: je hoort invloeden van Sufjan Stevens, Sigur Rós, een snufje folk, een vleugje minimal music, maar het blijft allemaal binnen de grenzen. Aangename soundtrack-achtige sferen, bij uitstek geschikt voor persoonlijke meditatie. Een idioom waarin op zich voldoende variatie mogelijk is, maar waarin tegelijk een valkuil schuilt: bij oppervlakkige beluistering vervaagt het tot goed in het gehoor liggende achtergrondmuziek.
Muzikaal feest
De cd’s van Psalmen voor Nu worden voor een groot deel ingespeeld door andere musici dan de band die de optredens verzorgt. Daardoor hoor je live andere arrangementen, soms zelfs een heel andere muzikale stijl dan je kent van de cd’s: dynamischer, minder gepolijst maar daardoor vaak ook spannender. Tot mijn verrassing was ook Sons of Korah live veel contrastrijker dan de cd’s deden vermoeden. De groep leverde spectaculair muzikaal vuurwerk af, waarbij zweverige sfeermuziek werd afgewisseld met opzwepende Latin en verstilde luisterliedjes met zeer dansbare ritmes.
Het verschil in benadering van de psalmen leidt tot opvallende inhoudelijke verschillen. Waar Psalmen voor Nu de psalmen integraal behandelt, gaat Sons of Korah daar wat losser mee om. Sommige songs zijn gebaseerd op een gedeelte van een psalm, sommige songs zijn instrumentaal - en soms worden delen van een psalm geparafraseerd, vrij geïnterpreteerd of helemaal weggelaten. Het valt op dat in die keuzes de scherpe randjes van de psalmen worden verzacht. Zo worden de gruwelijke slotverzen van Psalm 137 weergegeven met de enkele zin ‘Blessed is he who destroys your progeny’ en worden in Psalm 139 de verzen 19 t/m 22 overgeslagen. Is dat een kenmerk van wat Wim Rietkerk ooit aanduidde als 'versuikering van het Christendom’, of getuigt het juist van wijsheid, in de wetenschap dat voor veel luisteraars deze teksten grote struikelblokken kunnen zijn, helemaal voor hen die via deze muziek voor het eerst in aanraking komen met de grote God die immers Liefde is? Zeker is dat de psalmen in de welluidende versies van Sons of Korah wereldwijd groot gehoor hebben gevonden.
De camera’s van Zendtijd voor de Kerken registreerden het concert voor TV-uitzending en er werden cd-opnames gemaakt. Wie de avond heeft gemist krijgt dus een herkansing!
Kijk voor aanvullende informatie (links naar verschillende bronnen, meer foto’s en videoclip van het concert) op http://www.kolesqueeste.nl/opbouw.
Gert Jan Kole is als manager werkzaam op het snijvlak van oude (radio) en nieuwe (interactieve) media en is betrokken bij de Jeruzalemkerk (Utrecht) en RijnWaarde (Leidsche Rijn).