De wereld van kerkjeugd in verhalen van Rob Kuijpers
2000-01-21
Met goede herinneringen aan Join waarvan hij een van de twee auteurs was, ben ik het nieuwe boek van Rob Kuijpers gaan lezen, 'Een paddo voor het slapen gaan' En net als het vorige heeft ook dit boekje meer dan gewone indruk op me gemaakt. Wie jongeren van onze tijd een beetje wil leren begrijpen, wie wil weten wat er in ze omgaat, kan veel aan dit boekje hebben.- Jaargang 44
- nummer 2
Alledaagse verhalen
'Een paddo' bevat zo maar wat verhalen uit het leven van oudere tieners, pubers. Gebeurtenissen op school, thuis, tijdens vakanties, in een vakantiebaantje.
Het zijn voor pubers gewone, alledaagse belevenissen. Leuke, boeiende, soms heel aangrijpende verhalen. Maar wat het boekje zo bijzonder maakt is dat de schrijver hier de denk- en leefwereld van 16-, 17jarigen anno 2000 helder maakt.
Hij is leraar bij het middelbaar beroepsonderwijs en als mentor van leerlingen kent hij hun wereld van binnen uit. Hij weet wat hen bezielt en bezighoudt, hoe sterk ze de invloed van hun omgeving ondergaan; hij kent hun taalgebruik en dat is in het boek goed te merken.
Het is een wereld waarin dingen geaccepteerd worden en gewoon zijn waar heel veel ouders moeite mee hebben. Een wereld waarin veel taboes van een vorige generatie opgeruimd zijn. Seks, abortus, zelfmoord, homorelaties, het is gemeengoed geworden.
Als je op een schoolkamp verliefd bent geworden, stoppen je klasgenoten een pakje condooms in je slaapzak. Je hebt veel begrip voor een medestudent die een eind aan zijn leven maakt; je zult het zelf misschien niet zo gauw doen, maar het is een serieuze mogelijkheid.
Bij voorbaat ligt niet vast dat je tegen abortus bent. Je favoriete tv-zender is MTV met zijn videoclips en je leest het meisjesblad Yes, met zijn grote aandacht voor je lichaam en alles wat er mee te maken heeft.
Kerkjeugd
Rob Kuijpers was ook nog jeugdouderling van de Nederlands gereformeerde kerk van Zwolle. Hij schrijft niet enkel over jeugd in het algemeen.
Het zijn meestal jongens en meisjes uit een orthodox milieu die hij bij de kop heeft. Zoals ze bij ons in de kerk rondlopen; 's zondags naast u in de bank zitten. Hij tekent dat beeld van de jeugd niet in zware verhandelingen, dure sociologische betogen, maar in levendige beschrijvingen van levende tieners, met hun eigen gedachten en hun eigen taal.
Reactie gevraagd
Verhalen noemde ik ze, en dat woord staat ook op de omslag. Maar de inhoud is te bont om door die term volledig gedekt te worden. Sommige verhalen worden gevolgd door een hoofdstuk waarin de schrijver zich rechtstreeks tot de puber-lezer richt; hij vraagt als het ware om diens reactie.
Want dat de schrijver zijn jonge lezers aan het denken wil zetten, blijkt uit bijna elk hoofdstuk. Zo kan een verhaal over een jongen die door zijn vrienden gedwongen wordt te stelen als titel meekrijgen Hoe doe jij dat eigenlijk?
De auteur houdt zijn lezers voor: Probeer je in te leven in de situaties van anderen; van asielzoekers, van homofielen en hun relaties. Oordeel niet te hard over een klasgenoot die abortus liet plegen of over het meisje 'dat zo stom was het kind te laten komen', terwijl ze nog maar 16 was. Via een briefwisseling met een gevangene word je op het spoor van de vergeving gezet voor een moordenaar die echt berouw heeft. In twee hoofdstukken, een voor jongens en een voor meisjes, laat de schrijver zien hoe je het beste kunt omgaan met ongewenste intimiteiten.
En dat laatste in veel variëteiten. Niet alleen van ouderen in de richting van jongeren, ook van jongeren onder elkaar.
Niet alleen seksueel geweld gericht tegen meisjes, maar ook tegenover jongens. Bij dat laatste wordt duidelijk waarom het onbegrip waarmee juist jongens geconfronteerd worden de verwerking extra moeilijk maakt.
Eén hoofdstuk is getiteld De enige echte VERLIEFD, VERLOOFD EN DAN... test In feite is het een dubbele test, in twee kolommen afgedrukt: de linker voor tieners, de rechter voor hun ouders. De toelichting is nogal ironisch geformuleerd en niet iedere vraag kun je even serieus nemen, maar het hoofdstuk zet wel aan het denken en is misschien geschikt om op catechisatie te gebruiken. Of op een jongerenhuisbezoek.
Spiegel voor ouderen
En daarmee is meteen aangegeven dat Een paddo voor het slapen gaan niet alleen voor jongeren bedoeld is, maar even hard voor hun ouders (en dominees, jeugdouderlingen, jeugdleiders).
In de eerste plaats natuurlijk omdat ze door de verhalen hun kinderen misschien wat beter gaan begrijpen, met name waar duidelijk wordt dat de jongeren, en vooral onze 'eigen' jongeren, in twee werelden leven: die van school, van de groep, van de zaterdagavond aan de ene kant en aan de andere kant die van thuis met heel andere normen en waarden, een hoop schijnheiligheid en de zondagse kerkgang.
Heel raak wordt die dubbele wereld helder gemaakt in het titelverhaal, waar tussen de gesprekken in de 'thuiswereld' door, de gedachten van dochter Roos, vanuit de wereld van de jongeren, cursief zijn weergegeven.
Typerend is haar verzuchting: 'Ze vinden het toch al zo stom dat ik gerefor meerd ben'. (Als je er goed over nadenkt is dat toch nog een hoopvolle uitroep). Er is nog een tweede reden die het boek van belang maakt voor ouderen. Want in de verhalen wordt hen ook een spiegel voor gehouden.
In de wereld thuis worden kinderen geconfronteerd met ouders, die goedbedoeld, soms precies de verkeerde dingen zeggen. Met ouders die geïrriteerd reageren, omdat hun dochter bezig is dingen te verwerken waarvoor ze bij diezelfde vader en moeder geen klankbord vindt. (Vakantiekriebels)
Schapen
Het zal duidelijk zijn waarom ik ook predikanten en ouderlingen noemde.
De beschreven situaties zijn zo actueel en de jongeren zo herkenbaar; gesprekstof te over voor huisbezoeken. Voor gesprekken met schapen die nauwelijks het lamschap ontgroeid zijn, maar zich nog niet aan het Lam overgegeven hebben. Actueel en herkenbaar.
Als Kuipers laat zien hoe een goedwillende jongen ertoe komt tijdens zijn vakantiebaantje te frauderen, of in een ander verhaal hoe een meisje, hoewel ze het eigenlijk niet wil, tot voorzichtig drugsgebruik komt. Of dat eenzaamheid en onbegrip bij de omgeving zo ver kan gaan dat dood-zijn aantrekkelijk lijkt. Prachtig is de godsdienstleraar neergezet in Echt niet. 'Hij preekte niet, maar hij stelde vragen'. Complimenten voor deze man die zich door zijn agressieve leerlingen niet in de verdediging laat dringen, maar ze pareert met tegenvragen.
Op die manier ontmaskert hij hun goedkope opmerkingen en zet hij zijn leerlingen huns ondanks aan het denken.
Leerzaam. Dat laatste geldt ook voor de manier waarop Eric in De camping op een niet vrome manier Merel 'op deze suffe bingocamping' naar de campingevangelisatietent weet te krijgen.
Het meest aangrijpend is het verhaal Doodnormaal, over Jacco, die zich (ook al) laat meenemen door vrienden, gaat drinken en dat met zijn leven moet bekopen. Het wordt verteld op een manier die alle verwijten doet verstommen en met zo'n grote betrokkenheid dat de schrijver het wel zelf meegemaakt moet hebben.
Niet alle verhalen zijn even sterk. De schrijver is voor zijn doelgroep soms te moraliserend. Zijn lezers zullen door stukjes als Annie, de Tammi en Een kerstverhaal nauwelijks overtuigd worden*).
Warmte
Een ding moet ik nog kwijt. Uit het hele boekje spreekt een grote liefde voor de jongeren die getekend worden met al hun onhebbelijkheden en hun hardheid soms, maar ook in al hun kwetsbaarheid, met hun romantische dromen en hun verlangen naar warmte. Fijn om te lezen.
Naar aanleiding van Rob Kuijpers, Een paddo voor het slapen gaan.
Uitgever: Voorhoeve, Kampen. 1999. 109 pag. f 19,90.
*) Hetzelfde thema heeft Anton Koolhaas op dezelfde manier aangesneden in Meneer Tip is de dikste meneer. Zodanig dat Een kerstverhaal erbij verbleekt.