Te rade bij slager en sanhedrin
2001-05-11
De Heilige Schrift is als een zeer groot en uitgestrekt bos, waarin veel bomen staan van allerlei soort, waarvan men allerlei fruit en vruchten kan plukken.- Jaargang 45
- nummer 10
Wat vindt men zo al niet in de Bijbel? Rijke troost, onderwijs, vermaning, waarschuwing, belofte en bedreiging ook. Toch is er geen boom in deze boomgaard, of ik heb er aan geschud en er een paar appels en peren van gekregen.
Dat is een woord van Luther, de man die een groot deel van zijn leven bezig is geweest met het vertalen van de Bijbel. De vitaminen die het lezen van Schrift voor zijn geloof opleverde gunde Luther ook anderen. Om zich heen zag Luther hoe hard de mensen moesten ‘schudden’ om met vrucht de Bijbel te kunnen lezen. Het latijn was voor de doorsnee Duitser van toen een grote sta in de weg. Toen Luther in 1522 noodgedwongen zo’n tien maanden op de Wartburg in eenzaamheid moest doorbrengen, maakte hij van de nood een deugd.
Luther sloeg aan het vertalen. Wat viel dat tegen! Ik ben ondertussen begonnen met de vertaling van de bijbel, ofschoon deze taak mijn krachten verre te boven gaat. Nu pas ontdek ik wat vertalen eigenlijk is en waarom al lange tijd niemand het gewaagd heeft zijn naam aan een dergelijke onderneming te verbinden, schrijft hij aan zijn vrienden te Wittenberg.
Om de onderneming van een vertaling in het Duits toch tot een goed einde te brengen maakte Luther twee bewegingen.
Hij keek, zoals hij zelf zei, het volk in de bek èn riep de hulp van deskundigen in.
Bij die deskundigen moeten we denken aan zijn vriend en collega Melanchton, maar bijvoorbeeld ook aan rabbijnen.
Ook na de eerste druk in 1534 is Luther blijven schaven aan de vertaling.
Daartoe vormde hij, zoals hij zelf zei, een ‘Sanhedrin’. Vanaf de zomer van 1539 tot het begin van 1541 kwam voor het avondeten op woensdag en donderdag een groep collega’s bij hem thuis samen. Doel was het reviseren van de vertaling. Vooraf werd altijd eerst gebeden om de leiding van de Heilige Geest. Het vertaalwerk geschiedde in diepe afhankelijkheid van God. Daarnaast was Luther, met het oog op het vertaalwerk, met regelmaat op de markten te vinden. Wat voor soort Duits spreekt de Duitser terwijl hij met een bierpul in de hand zijn braadworst kauwt? Bekend is ook hoe hij een slager vroeg een schaap te slachten en hem precies te vertellen hoe alle ledematen van een schaap worden genoemd. De taal van de gewone man was Luther niet te schamel om de taal van God ten gehore te brengen.
Luthers inspanningen zijn niet tevergeefs geweest. De zgn. Lutherbijbel werd een echte volksbijbel en heeft, zoals iemand schreef, de zaak van de Reformatie ingang doen vinden in elk huis. Iedere Duitser die, in geloof en met verlangen, aan de boom schudde kon voortaan ook van de goede vruchten genieten!
Wat zou het mooi zijn wanneer ook in onze tijd interdisciplinair vakmanschap, gebed en gevoel voor de taal van de straat tot een vertaling zou leiden die in de volle breedte van de kerken ingang kan vinden!