'There is something rotten in the state of Danmark'
1998-03-20
De kans is groot dat zodra het onderwerp criminaliteit, corruptie, intimidatie in Afrika ter sprake komt, meteen opgemerkt wordt: daar weten we in Europa ook van mee te praten. Is het alleen een kwantitatief verschil?- Jaargang 42
- nummer 6
De kans vermoord te worden in West-Europa is 1 op 100.000, in Afrika is dat 90 op 100.000. Is het alleen een verschillend streepje op dezelfde statistiek? Nee, in feite is het geen kwantitatief maar een kwalitatief verschil. In het ene geval heb je te doen met een veilige samenleving, in het andere met een onveilige. Om twee koeien of 100 koeien te hebben is het verschil tussen arm en rijk! Ik vraag mijn Europese vrienden wel eens zodra het gesprek daarop komt: hoeveel vermoorde mensen hebben jullie persoonlijk gekend?
Dan moet men eerst wel heel lang nadenken. Ik kan er zo enkele tientallen blank en zwart opnoemen. En dan wonen wij nog maar in Zuid-Afrika, aan de rand van Afrika!
Willen we ooit toekomen aan een juiste diagnose van wat eraan scheelt in Afrika - en de lezer moet van mij niet veel verwachten - dan moeten we eerst ontdekken dat de kwaal eigen is aan Afrika. Het heeft bijvoorbeeld geen zin om te zeggen: kijk maar naar Bosniës oorlog; wij weten in Europa ook wat etnische twisten zijn. Wat wij in Afrika noemen Bosniës rich man's war is in Europa de uitzondering. Wij hebben er in Afrika zoveel van dat het eerder regel lijkt. We hebben er zoveel van Soedan tot de Kongo, van Xhosa's en Sotho's op de mijnen in Zuid-Afrika, achter Arap Moi staan legio vechtende stammen in Kenya, van Hutu's en Tutsi's, zoveel dat ze laatst ergens the forgatten wars of Africa genoemd werden. Is corruptie aanwezig in Europa, jazeker, het is er, maar als uitzondering. Het is alweer verscheidene jaren geleden toen ik nog op de zendingspost woonde en er nog een veel sterkere geur van Eerste Wereld over onze Derde Wereld hing dan vandaag dat ik erbij stond hoe oudere Afrikaanse vrouwen elkaar voorspeelden zoals alleen Afrika het kan, hoe je met een flink bankbiljet het moet spelen een pensioenaanvraag over de toonbank te schuiven. Een leuk maar noodzakelijk spelletje! Vandaag, heel wat jaren verder, hebben we ook heel wat stappen teruggedaan. Staatspensioenen worden uitbetaald aan enkele duizenden oudjes die allang vredig ontslapen zijn en op de lijsten van staatsdienstambtenaren komen talloze niet-bestaande personen voor. Het verschil tussen corruptie van Azië en Afrika vond ik onlangs getypeerd als dat tussen productieve en afbrekende corruptie. De blanke scholengemeenschap waaraan één van mijn kinderen verbonden is, telde in 1997 70 inbraken waarin het niet ging om een ruitje breken en wat kleren meenemen maar om het doelmatig verwijderen van banken, computers, elektrische panelen, kantooruitrusting enz. Op scholen in zwarte woonbuurten is het erger: volgens een recente studie lijden negen van de tien scholen er aan bendegeweld of zijn er het centrum van.
Gaat Afrika zijn eigen weg met zijn positieve gemeenschapszin, zijn gulle menselijkheid om maar niet meer te noemen, het gaat ook zijn eigen weg van corruptie, criminaliteit, nepotisme en dies meer. Elsevier had een paar jaar geleden de moed een omslagartikel te publiceren onder het hoofd 'Afrika, getto van de wereld' waar het de kleine man slechter gaat dan ooit! En hij heeft er al eeuwenlang onzegbaar geleden! Ik denk dat wie werkelijk om Afrika geeft en zijn miljoenen lijdende inwoners de euvels liever niet moet wegpraten, vergoelijken of bagatelliseren. Het blokkeert alleen maar het stellen van de vraag naar het 'waarom' en het eventueel vinden van een weg uit de ellende vandaan.
J. Vonkeman, Riclunond, Zuid-Afrika