Is god God? (1)
1999-08-20
Er is nauwelijks ooit een volk aangetroffen zonder godsdienst.- Jaargang 43
- nummer 17
Soms leek het er wel op dat volken geen god hadden.
Je hoeft niet eens zo diep de zendingsgeschiedenis in te duiken of je stuit wel op brieven van zendelingen die met de grootste stelligheid beweerden: `mijn` heidenen hebben geen god. Maar na een jaar of wat kwamen ze daar dan wel van terug.
De zendelingen zelf waren soms blind. De niet-christelijke god was er wel degelijk maar werd niet zichtbaar naar Bijbelse snit aangeroepen of kerkelijk-liturgisch gediend. Er was wel zeker een besef van een hogere macht waaraan een mens onderworpen was. En die macht was wel in handen van een god die een naam had. Alleen maar: de relatie tot die god zat meer in het levensbesef, in het totaliteitsdenken, in het overgeleverde gemeenschapsgevoel dan dat het tevoorschijn kwam in specifieke handelingen als offers of aanroepingen.
Geen volk of stam zonder god, dat is een verantwoorde en veilige constatering van wie in Afrika met zending betrokken is.
Daar komt broeder-zendeling met het Evangelie van de levende God, de Vader onze Here Jezus Christus. Het traditionele en nog altijd gangbare woord voor god in Zoeloe is uNkulunkulu. Is uNkulunkulu God? Is god God? Voor vele (de meeste?) zendelingen was en is het antwoord op die vraag een uitgesproken, ongekwalificeerd "nee". De heidense god is niet de God van de Bijbel.
Zelf heb ik altijd moeite gehad met dat exclusieve "nee". Mijn moeite zat vast op het duidelijke Bijbelse beeld van de eenheid van het menselijke geslacht en de eenheid van geschiedenis. Op het Bijbelse geloof dat er aan het begin van de geschiedenis een Schepper-God stond, die er ook aan het einde van de menselijke geschiedenis zal staan om te oordelen de levenden en de doden. En die tussen begin en einde hoe dan ook de geschiedenis onder beheer heeft. En zich niet onbetuigd heeft gelaten maar trouw is gebleven aan zijn wereld.
Dat zet Gods toorn over de wereld die jammerlijk en zonder excuus ontspoorde, niet buiten spel. Integendeel, alleen zijn trouw verklaart zijn toorn én zijn redding in de Here Jezus. Anders zou Hij de hele wereld aan zijn lot hebben overgelaten.
Binnen dit wereldbeeld is er geen ruimte voor volken die niets zouden hebben opgevangen van God. Voor volken die na de de torenbouw van Babel over de wereld verstrooid, de kennis van God totaal kwijtraakten. Die alle besef van de God van het begin zo totaal zouden hebben verloren dat ze hem opnieuw moesten uitvinden.
Trouwens, hoe zou een volk of stam dat alle band met het verleden en de God van het begin was kwijtgeraakt, weer op het idee van een god zijn gekomen? Hoe zouden gemeenschappen aan hun "geweten" zijn gekomen dat zegt dat stelen verkeerd is en je niet elke vrouw mag nemen die je aardig vindt?
Hoe komen legio volken dan aan oeroude overleveringen van een verloren paradijs?
Het antwoord op onze vraag is een "ja". Bijbelhistorisch loopt er een heel dun lijntje van de Heer van het begin naar uNkulunkulu of welke god ook maar. Probeer ik van uNkulunkulu terug de geschiedenis in te kijken dan kom ik hoe dan ook weer bij de God van Adam en Eva uit, bij mijn God. De mens naar Gods beeld geschapen komt nooit van God los. Het "ja" is, hoewel beslist, wel heel schuchter want het lijntje van vandaag terug naar het begin is uiterst dun en nauwelijks naspeurbaar. En er komt -in een volgende Snipper- nog weer een krachtig "nee" achteraan.