Vijfenvijftig jaar bevrijding
2000-05-12
Op 5 mei jl was het vijf en vijftig jaar geleden, dat ons volk van de gehate nazistische onderdrukking werd bevrijd. Daaraan is heel wat voorafgegaan. Het lijkt ons goed er rondom de bekende data in de meimaand nader bij stil te staan. Muus Jacobse dichtte terecht de volgende regels: "Maar als ik leven mag tot de bevrijding en juichen op het overwinningsfeest, God, doe mij dan dit weten: wat voorbijging aan nood en leed is niet vergeefs geweest".- Jaargang 44
- nummer 10
Iemand heeft opgemerkt, dat het wezenlijke van de bevrijdingsdag met ons zal meetrekken zo ver de adem reikt. De verworven vrijheid is geschenk en opdracht. Wat doen wij ermee? Christelijke dankbaarheid vraagt om een concrete invulling in ons bont gevarieerde leven!
De volgende generaties mogen niet vergeten, dat die vrijheid bevochten is hoezeer wij haar ook aanvaarden en genieten als een geschenk van de hemel. Voor onze jeugd is dit allemaal slechts geschiedenis. Maar zij kunnen toch hun les trekken uit die historie?! Ja, dat is waar! Maar niet voor niets heeft iemand eens opgemerkt, dat de les der geschiedenis er is om vergeten te worden.
En een ander heeft de uitspraak gedaan, dat de geschiedenis ons leert, dat zij ons niets leert. Dat zijn scherpe woorden, die ons tot bezinning moet brengen.
Hitler
De machtshonger van een bezeten Adolf Hitler heeft miljoenen mensen de dood ingejaagd. Hij heeft op een duivelse wijze misbruik gemaakt van het uitermate gekwetste gevoel, dat de Duitsers hadden overgehouden aan het feit, dat zij de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) hadden verloren.
Men wilde zichzelf rehabiliteren door te vechten voor een groot en sterk Duitsland, dat door geen natie ter wereld meer verslagen kon worden.
Doordat de eerste staatsgreep mislukte belandde Hitler, afkomstig uit Oostenrijk, in de gevangenis. Daar schrijft hij een dik boek, getiteld: ‘Mein Kampf’. Daarin staat precies wat hij allemaal wil. Maar men heeft hem eigenlijk niet serieus genomen. Velen hebben gedacht, dat het niet zo'n vaart zou lopen. Maar men vergiste zich deerlijk.
Als Hitler uit de gevangenis ontslagen is gaat hij unverfroren door. Deze niets-ontziende idealist gelukt het in 1933 om de macht grotendeels in handen te krijgen. Hitler wordt rijkskanselier. Als de oude president Von Hindenburg sterft zorgt Hitler ervoor, dat hij alleenheerser wordt. Hij wordt ‘Führer’. Zo is Duitsland een dictatuur geworden. Alle militairen moeten onvoorwaardelijk gehoorzaam zijn aan Hitler. Dat reikte tot in het absurde toe. Niemand wilde meer persoonlijke verantwoordelijkheid dragen voor de wandaden waaraan hij debet was.
Men beleed Hitler als een god en voerde zonder meer uit wat hij beval.
Een figuur als Adolf Eichmann, die het transport van miljoenen Joden naar de vernietigingskampen op zijn geweten had, zei, dat zijn aandeel zich beperkte tot het transport.
Vervolgens zette hij een dikke punt. De rest deerde hem niet! Men sprak over het Derde Rijk.
Het zou, zo heette het, wel duizend jaar bestaan.
Wat een grootheidswaanzin!
Maar het volk als zodanig geloofde erin.
Het werd door de demagogische redevoeringen van Joseph Goebbels opgezweept tot haat tegen de Joden. Dat was de effectuering van de goddeloze leer van het nationaal-socialisme.
10 mei 1940
Hitler bezet het ene gebied na het andere. Op 10 mei 1940 is Nederland aan de beurt. Zonder enige oorlogsverklaring en met volledige schending van onze neutraliteit vallen de Duitsers ons land binnen. Ik weet het nog als de dag van gisteren hoe wij in Utrecht om ongeveer vijf uur in de vroege morgen van die tiende mei werden wakker geschud door het ronkend geluid van vele laag overvliegende bommenwerpers en hoe ons oog geboeid werd door talrijke neerkomende Duitse parachutisten.
De strijd is ongelijk. Tegen zo'n overmacht zijn wij niet opgewassen. Toch houdt Nederland de strijd nog vijf dagen vol en weten de Hollandse troepen de vijand gevoelige verliezen toe te brengen.
Koningin Wilhelmina vertrekt met haar ministers op 13 mei naar Engeland.
Velen waren geschokt. Zij konden dit niet begrijpen.
Men sprak van een ‘in de steek laten’. Maar het was de enige weg zoals de uitkomst heeft bewezen. De grijze hofprediker Welter, tijdens de oorlog overleden, dichtte onder meer de volgende regels: ‘Neen, 't was geen vlucht ,die U deed gaan Maar volgen, waar God riep; 'k Vraag niet, wat in U is doorstaan, Een strijd hoe zwaar, hoe diep’. De strijd is verloren.
De binnenstad van Rotterdam is door zwermen bommenwerpers platgegooid. De capitulatie is een feit. Nederland is bezet gebied. De nazi's delen nu de lakens uit.
‘De strijd in de meidagen van 1940 heeft aan ruim 2000 Neder-landse militairen het leven gekost en ook aan ongeveer 2000 burgers, waarvan bijna 1000 omkomen bij het bombardement van Rotterdam... Op het monument voor de gesneuvelden op de Grebbeberg staan onder meer deze woorden: Vijf dagen- en de vrijheid ging verloren.
Vijf jaren- en eerst toen werd zij herboren’.
(J.Kooiman).-
Bezettingstijd
Wij kunnen in het bestek van dit artikel niet gede-
tailleerd ingaan op wat er zich allemaal heeft afgespeeld in de bezettingstijd.
Trouwens: allen, die die verschrikkelijke tijd hebben meegemaakt, hebben hun eigen verhaal.
Het verzet kwam op gang en kreeg na enige tijd een organisatorische vorm waardoor allerlei activiteiten werden gebundeld. Ettelijke predikanten kwamen in gevangenissen en concentratiekampen terecht, omdat zij bleven bidden voor de Koningin en waarschuwden tegen het nationaal-socialisme. Ook anderen werden vanwege hun verzet tegen de vijand opgesloten. Velen bezweken door foltering en uitputting. En wie weet exact het getal van hen, die door de nazi's werden gefusilleerd? Een antichristelijke macht baande zich een weg naar de alleenheerschappij.
Maar aan de andere kant geldt, dat velen door de ervaring van allerlei schandalen in de weg van hun geloof dichter bij de Heiland gekomen zijn. Ds. J. Overduin, die in Dachau heeft gezeten, heeft erop gewezen, dat wij in dat verband ook oog moeten hebben voor de genadige almacht van God. Hij schreef: ‘Heel het drama van het concentratiekamp heeft, zoals het lijden onder alle mogelijke ongerechtigheid, een menselijke en een goddelijke zijde. Wie alléén de menselijke kant beziet, moet waanzinnig van wraaklust of door smart uitgedoofd worden, en wie alléén de goddelijke kant ziet, doet tekort aan Gods gerechtigheid, die op aarde geoefend moet worden, óók door middel van mensen’. Wij moeten hotel "De Wereld" te Wageningen wordt de capitulatieovereenkomst getekend. Dat betekent het definitieve einde van het ‘Duizendjarig Rijk’ van de Führer. Het Wilhelmus werd weer luidkeels gezongen en Psalm 124 kreeg een verdiepte betekenis.
Ik citeer hierbij het laatste vers uit de Oude Berijming: ‘W'ontkwamen haast des volgelvangers net, den lozen strik, tot ons bederf gezet: de strik brak los en wij zijn vrij geraakt.
De HEER is ons tot hulp op ons gebed, die God, die aard' en hemel heeft gemaakt’.
Vandaag
Wij gedachten vijf en vijftig jaar bevrijding. Wij stonden op de vierde mei stil bij het offer, dat velen voor onze vrijheid brachten.
Maar de dank aan onze God zal de boventoon moeten voeren. Zijn hand heeft ons verlost!
Dat is blijk van zijn genade.
Belijden wij dat en beleven wij dat ook? Hoe vullen wij vandaag de dag die verkregen vrijheid in?
We leven in een welvaartsstaat.
Met de econodus beide honoreren in een evenwichtige geloofsbeleving.
Ds. H. Knoop, die eveneens de ellende van de gevangenis en van Dachau heeft ondervonden, getuigt van de verdieping van het gebedscontact met God via de volgende versregels: ‘De deur op slot, de muren stom, dagen en nachten in een cel....
Maar Christus maakt van deze hel in Zijn gena een heiligdom!’ Het leven in bezet gebied werd steeds benauwender.
Elk kerkelijk protest werd door de Duitsers afgewezen. Men stelde, dat men de kerk eerst nog zou ontzien, maar dat later zó zou worden opgetreden tegen de kerk, dat horen en zien de mensen zou vergaan.
Maar Holland hield de moed erin. Die werd mee versterkt door de bezielende toespraken van Koningin Wilhelmina via Radio Oranje.
Bevrijd
In de vroege ochtend van 6 juni 1944 vindt de invasie van de geallieerden in Normandië plaats. De volken in de bezette gebieden hebben hoop op een spoedige bevrijding. Maar de slag om Arnhem mislukt.
En zo gaat het Westen de strenge hongerwinter in. Die barre winter heeft aan ongeveer 15.000 mensen het leven gekost. Ondanks ernstige verliezen werd door Gods goedheid de overwinning behaald. Op 13 maart 1945 betreedt Koningin Wilhelmina voor het eerst na bijna vijf jaar weer Nederlands grondgebied in Zeeuws- Vlaanderen. Op 5 mei 1945 is Nederland vrij. In mie gaat het goed, zo horen wij van alle kanten roepen. Er zijn enorme financiële meevallers.
Maar een mens is, naar het woord van Calvijn, een fabrikant in afgoden.
Vandaag is er vooral de afgod van het materialisme, van het alcoholisme en van het seksisme.
Onderscheiden wij ons als christenen voldoende van de wereldlingen? Is het woord van Paulus in Efeziërs 2: 20:"Maar gij geheel anders: gij hebt Christus leren kennen"
ons al vlees en bloed geworden? Of is er alleen maar een gradueel verschil tussen ons en de wereld en geen principieel verschil? Karl Barth zei eens: ‘Zondaren zijn wij allemaal, maar christenen zijn geremde zondaren'.
Als dat werkelijk waar is staat het er met ons niet best voor. Let wel, de secularisatie begint in het hart van de kerkmens! Maar als de Heilige Geest beslag legt op dat levenscentrum zullen wij de verkregen vrijheid gebruiken in dienst van onze Here Jezus Christus met het oog op de komst van Gods Koninkrijk, dat eeuwig blijven zal!