Van een grimmig boek, een verdrietig boek, een moedig boek (1)
1998-02-06
"Eens op een trip naar Senegal, nam ik de ferryboot naar Goree Eiland, even uit de Atlantische kust. Goree was in de zeventiende en achttiende eeuw het belangrijkste transitpunt voor Afrikaanse slaven op weg naar Amerika.- Jaargang 42
- nummer 3
Zij werden er uit het binnenland van Afrika heengebracht en in kleine, grotachtige cellen van cement, zeven bij acht voet, opgesloten, vijftien tot twintig per cel. En hier bIeven zij totdat de cargoschepen klaar waren voor inladen. Een twintig miljoen Afrikanen...maakten zo hun laatste reis in slavernij ... op weg naar de Nieuwe Wereld."
De schrijver, die ik nog even anoniem laat zijn, vertelt hoe hij er een uur doorbracht in het slavenhuismuseum, bladerend in het bezoekersboek en er verscheidene commentaren uit neerschreef. Hier volgen er een paar. "Ja, Moeder, ik ben teruggekeerd - na meer dan 440 jaar", zo schreef een zwarte vrouw uit Sacramento in Amerika. "Ik voelde de aanwezigheid van mijn voorouders ... zwart zal ik altijd blijven. Moeder Afrika, ik heb U lief." "Ik ben thuisgekomen en ik neem mijzelf voor dat dit nooit weer zal gebeuren", zo schreef iemand anders. "Ik ben alleen maar een wedergeboren Afrikaan", zei een ingeborene van BrookIyn. En dit van een woedende zwarte vrouw die geen thuisadres achterliet: "De enige tal die blanken verstaan is het geweer. Ik zal de wapens voor de revolutie voorzien. Het is de enige weg tot vrijheid voor zwarten."
"En zo ging het alsmaar door", schrijft de ons nog onbekende auteur. "Sommige bijdragen waren ontroerend, sommige poëtisch, sommige boos. Voor vele zwarte Afrikanen die over de Atlantische Oceaan naar hier waren gekomen, was deze reis overduidelijk een bijna religieuze pelgrimage geweest."
Onze nog steeds onbekende bezoeker vertelt dan dat hij zich haast schuldig voelde datzelfde helemaal niet te voelen.
Ja, hij gruwde net zo van die afschuwelijke slavernij, maar hoe hij ook probeerde iets aan te voelen van wat naar hem toekwam uit de inschriften in het museumboek, het lukte hem niet, hoe hard hij ook probeerde.
Een koele blanke zonder historisch besef zeker, deze man? Een witte racist uit Zuid-Afrika? Nee, het is het Afrikaverhaal van Keith B. Richburg, een zwarte Amerikaanse journalist met een indrukwekkende reputatie van internationaal reporterswerk in Azië voor de Washington Post, thans chef de bureau in Hong Kong en die bijna vier jaar in Afrika gestationeerd was.
En er een grimmig boek over schreef Out of America met als ondertitel a black man confronts Africa (Harper Collins, New Vork, 1997) dat in de Engelssprekende wereld onmiddellijk geweldige aandacht kreeg. Geen wonder wanneer je in de inleiding het verdriet proeft: "Ik ben moe van het gelieg. En ik ben moe van alle onwetendheid en huichelachtigheid en de dubbele standaarden die ik over Afrika hoorde en las. Praat me niet van Afrika en mijn zwarte wortels en mijn verwantschap met mijn Afrikaanse broeders; anders zal ik het je in je gezicht terugsmijten, en je neus in de beelden van rottend vlees wrijven." Of zomaar ergens anders: "Had mijn onbekende voorvader het niet gemaakt aan Afrika te ontsnappen, dan had ik vandaag ook ergens in Afrika in de schare mensen gestaan, met een blijde glimlach, terwijl een man met een panga de handen van een dief afhakt. Of ik zou een van die lichamen geweest zijn, armen en benen vastgebonden, over een waterval gespoeld in Tanzania. Of mijn zoon zou in brand gestoken zijn door soldaten." Of: .Tnen« God. Thank God, my nameless ancestor die over de oceaan werd gebracht in ketenen en beenijzers, hij bracht het er levend af. Thank God I am an American. Misschien zou ik meer om Afrika hebben gegeven wanneer ik er nooit was geweest en nooit had gezien wat het vandaag is.
Maar ik ben er geweest, ik heb het gezien - en eerlijk, ik wil er niets mee te maken hebben. Ik voel me eenzamer hier in Afrika can ik me ooit in Amerika voelde. In Amerika voel ik me misschien een vreemdeling, maar in Afrika ben ik het. Maar er is meer, iets diepers nog, iets waarover ik me schaam het toe te geven. Afrika maakt me bang." Zo'n tegendraads boek is nog wel een volgende snipper waard, dacht ik.