Rechts-culturen in botsing
1998-06-12
Ons nieuwe Zuid-Afrika behoort wat zijn Grondwet betreft tot de modernste landen ter wereld Je vindt maar een paar landen ter wereld waar abortus zo makkelijk toegestaan is. Non-sexism wordt uitdrukkelijk in onze Bill of Rights uitgespeld. Er zijn maar weinig landen ter wereld waar zoals hier nu wetgeving wordt ingediend om bedrijven op straffe van zeer hoge boetes te dwingen er op toe te zien dat een derde van hun arbeidsmacht in alle sectoren tot het vrouwelijk geslacht behoort.- Jaargang 42
- nummer 12
Is het oude Afrika met zijn minimale vrouwenrechten dan zo snel in het moderne ondergegaan? Nee, nog lang niet; het is springlevend; cultuurwaarden worden door de grondwet beschermd zolang ze er niet mee in strijd komen. Maar daarmee heb je wel een recept op tafel voor hevige botsingen tussen oud en nieuw. Laat ik eens zo’n ongeval beschrijven. Op het kantoor van onze jongste zoon in Noord-Natal -hij heeft rechten gestudeerd- komt een welgestelde Afrikaan uit Johannesburg rechtshulp zoeken. Daar heeft hij nota bene de volle bruidsschat betaald voor zijn toekomstige vrouw, een paar duizend gulden en ineens nog wel, en daar krijgt hij nu te horen van haar familie dat geen bruidsschat ontvangen is. Hij wil procederen! Onze zoon, op een zendingspost opgegroeid, weet wel iets van de huwelijksonderhandelingen van Afrika en komt er al gauw achter dat de bruidegom met zijn BMW en zijn baan in Johannesburg, niet veel af weet van huwelijksonderhandelingen diep in Zoeloeland waar zijn geliefde woont. Zomaar zelf de bruidsschat betalen in plaats van via onderhandelaars, en dan nog wel ineens de volle prijs? Dat doen we niet onder de Zoeloes in Natal! En hoe heeft hij dan het geld gegeven? Nee, niet contant maar een cheque heeft hij zelf afgegeven.
Aan wie? Aan de moeder van de bruid die als enige volwassene thuis was toen hij toch met zijn BMW daar in de buurt was. En de cheque is ingewisseld!
Kijk maar, hier zijn de bankstaten! Dat alles roept in Afrika natuurlijk wel een paar vragen op; onze zoon is er wel bij geweest hoe vader-zendeling huwelijken sloot en wanneer de vader van de bruid al overleden was, aan haar broer die dan voogd was, de plechtige vraag moest stellen of de familie instemde en/of de lobola, de bruidsschat (deels) betaald was. De voogd had soms nog nauwelijks de baard in de keel. De gerijpte moeder naast hem was immers maar een kind. Vrouwen tellen niet mee, nietwaar, in die officiële procedures. Maar onze moderne bruidegom uit Johannesburg wuift alle bezwaren van onze zoon weg. Betaald is betaald, en we leven vandaag in het nieuwe Zuid-Afrika. De zaak komt voor in het kantongerecht van Nongoma en mijn zoon begint de zaak te stellen. Maar eer hij klaar is al, legt de magistraat, zelf een Afrikaan, hem met een handgebaar het zwijgen op. Stil maar, we zijn hier in Afrika waar je geen bruidsschat aan een vrouw kunt betalen want zij is geen persona publica. Afgehandeld; hamerklap en volgende zaak! Duidelijk in strijd met de grondwet maar wel volgens de Afrika-cultuur. Een appèl zou toch wel gewonnen zijn maar niet ieder is bereid die lange, dure weg te gaan.
Polygamie is niet bij de wet verboden. Eén van onze vrouwelijke ministers is met drie andere dames met dezelfde man, een vooraanstaand politicus, getrouwd. Hier is de cultuur van het oude Afrika toch het nieuwe binnengeslipt.
Of zou dat komen omdat het uiteindelijk toch mannen waren die de grondwettelijke beslissingen namen?
Zou je met een beroep op het nonsexism van de grondwet ook met polyandrie (een huwelijk van één vrouw met meer mannen) uit de voeten komen?