Geen beter leven dan een goed leven
1998-06-12
Zo luidt de titel van het nieuwste boek van prof. dr. ir. Arie van den Beukel, emeritus hoogleraar in de natuurkunde aan de Technische Universiteit Delft. Eerder publiceerde hij ’De dingen hebben hun geheim’ (1990) en ’Met andere ogen’ (1994).- Jaargang 42
- nummer 12
Kwaliteit tegenover kwantiteit
Het nieuwste boek van Van den Beukel heeft als ondertitel ’Over de kwaliteit van het bestaan’. Kwaliteit is dan ook het sleutelwoord in het boek. Met name de invloed van het markt- en prestatiedenken op onze hedendaagse opvatting over kwaliteit komt uitgebreid aan de orde. Immers, heeft kwaliteit tegenwoordig geen plaats gemaakt voor kwantiteit? Studenten studeren voor aantallen studiepunten en niet meer voor een vorming voor het leven; bedrijven ontslaan aantallen werknemers om het vertrouwen op de beurs in hun aandelen te vergroten en wetenschappers worden beoordeeld op het aantal publikaties en niet op de inhoud.
Kortom, aantallen zijn doelen op zichzelf geworden en niet langer meer middel tot.
Ideologie
De hierboven aangegeven manier van denken is volgens de auteur onder andere veroorzaakt door de ideologie van het marktdenken: de ontaarding van ideeën over marktdenken in een geloof in het marktdenken. Daarin is geen ruimte meer voor dissidente opvattingen (denk bijv. aan de econoom Goudzwaard met zijn ’economie van het genoeg’) en voor feiten die het tegendeel bewijzen. En zo komt het menselijke van de mens op de tocht te staan. Van den Beukel gebruikt voor het bewijs van deze ontwikkeling een groot aantal auteurs, waaronder zelfs Adam Smith, de 18e eeuwse Schotse econoom die geldt als de grondlegger van het vrije-marktdenken. Hij beweert dat Smith in het latere denken over de vrije markt niet goed begrepen werd. Ook de Duits-joodse filosofe Hannah Arendt wordt een aantal malen op indringende wijze geciteerd, met name waar het gaat om het specifiek menselijke van de mens: de pluraliteit.
Werk: straf of plezier?
In het laatste hoofdstuk laat van den Beukel verschillende opvattingen over werk de revue passeren: van werk als straf (onder meer terug te vinden bij de bestraffing van Adam en Eva na de zondeval) tot aan een plezierige invulling van het leven. Het spreekt voor zich dat Van den Beukel kiest voor het laatste.
Ronduit inspirerend is de laatste paragraaf van zijn boek waarin hij als het ware een kort overzicht laat zien over de opvattingen over de arbeid in de Bijbel, met als hoogtepunt Mattheüs 25, waarin Jezus vertelt welke werken Hij van ons verwacht en waarover Van den Beukel zegt: „Er zijn dus wel degelijk ’werken’ van ons die de tijd kunnen trotseren. Het zijn alleen geen Nobelprijzen, kunstwerken of andere heldendaden die in de
geschiedenisboekjes voorkomen, zoals wij meestal denken.”
Conclusie
Na zijn vorige boeken is prof. Van den Beukel er opnieuw in geslaagd om de denkwijze van een wetenschap (de economische ditmaal) te relativeren en hier en daar zelfs aan de kaak te stellen, met name waar het gaat om de uitwassen in de dagelijkse praktijk. De lezer moet dan ook niet vreemd opkijken wanneer deze zich bij het lezen van het boek wat ongemakkelijk begint te voelen: de westerse mens krijgt op confronterende wijze een spiegel voorgehouden wat betreft zijn levensstijl. Als (Delftse) student had ik het hier en daar ook wat moeilijk met zijn beschrijving van de hedendaagse student, iets wat je ook tegenkomt in zijn vorige boeken. Niettemin is dit boek een aanrader voor iedereen die aanvoelt dat de val van het communisme niet automatisch heeft geleid tot de overwinning van het kapitalisme. Want het nuttigheidsdenken heeft desastreuze gevolgen voor de kwaliteit van ons bestaan. De publicatie is zeker ook een must voor economen en voor (beginnende) economie-
studenten! Van den Beukel laat zien dat het invullen van de christelijke vrijheid niet leidt tot het hedendaagse vrije markt-denken. Wie vrij is van het ’meer’ is meer beschikbaar om de ander te dienen. Dat is christelijke vrijheid!
Naar aanleiding van: A. van den Beukel, Geen beter leven dan een goed leven. Over de kwaliteit van het bestaan. Uitgave: Ten Have, Baarn, 1998; 223 blz., ƒ 34,90.