Nogmaals de verkiezingsuitslag
1998-06-26
Is de verkiezingsuitslag van mei j.l. een uiting van privatisering van het geloof? Dat suggereert RPF-parlementariër Dick Stellingwerf, voormalig collega, in Opbouw van 12 juni. Hij stelt daarin terecht dat deze uitslag voor alle christelijke partijen teleurstellend was. Hij signaleert deze privatisering bij velen. Het belijden wordt dan, in Stellingwerfs woorden, vooral een zaak van je zelf of voor de zondag alleen.- Jaargang 42
- nummer 13
Hij ziet in de uitslag een drievoudige aansporing. Allereerst aan voorgangers om meer expliciet te gaan spreken over de betekenis van het Evangelie voor de samenleving. Het heilzame effect van die relatie moeten christelijke politici voorts duidelijker demonstreren. Tenslotte vraagt deze uitslag een vurig en aanhoudend gebed voor ons land en volk. De vraagt rijst natuurlijk of deze aansporing niet evenzeer geldt in geval van verkiezingswinst voor de christelijke partijen. Dat geeft tegelijk aan dat er meer over valt te zeggen, hoe waardevol deze invalshoek ook is. Stellingwerf geeft een eenduidige visie, maar is het probleem niet complexer?
Zo is het de vraag of Stellingwerf daarmee voldoende recht doet aan bijbelgetrouwe christenen, die niet op een van de christelijke partijen stemden. Geen misverstand. Met hem ben ik fervent aanhanger van partijvorming op christelijke grondslag. Maar het gaat mij te ver om bij andere keuzes van ’bijbelgetrouwe’ christenen te somberen over de geestesgesteldheid van dit land. De Angelsaksische landen kennen bv. geen christelijke partijen. Praktiserende christenen in Amerika of Engeland, zoals minister-president Blair, zijn actief in sociaal-democratische of in meer conservatieve partijen.
In Is het wellicht zo dat voor velen, in het bijzonder voor jongeren, de keuze voor christelijke politiek niet meer vanzelf spreekt, omdat het christelijk volksdeel is geëmancipeerd? Ik sluit niet uit dat deze factor ook telt bij een verdere doordenking van de verkiezingsuitslag.
Geloof en politiek handelen
Minister-president en PvdA-leider Kok piekert er niet over om EO’s Tijdsein in zijn campagne te passeren. Hij is een trouw bezoeker van de Mattheüspassion op Goede Vrijdag in Naarden. En ook van de jaarlijkse gebedsdienst in Den Haag op Prinsjesdag. Christenen worden hier toch niet meer achter gesteld? Voor belijdende christenen bestaat in andere politieke partijen anno 1998 evenzeer ruimte om te participeren. Men wordt er heus niet gediscrimineerd. Sommigen vinden dat christelijke waarden als milieuzorg bij Groen Links bijv. in even goede, zo niet betere handen zijn dan bij CDA of RPF. Men vertaalt dan ’alleen’ de relatie tussen geloof en publiek handelen niet meer in een stemkeuze voor een christelijke partij.
Het verband tussen kerkelijk belijden en maatschappelijke overtuigingen, opvattingen over waarden en normen, de kwaliteit van relaties, zondagsheiliging, om enkele voorbeeld te noemen, is voorts onmiskenbaar tijdgebonden.
Wat wij vandaag als christelijk motiveren, kan een generatie later volstrekt anders liggen. Ook in orthodoxe kringen. Wat is nu mijn conclusie? Aan de teleurstellende uitslag voor de christelijke politiek liggen meer oorzaken ten grondslag dan alleen een privatisering van het geloof. De aantrekkelijkheid van leidersfiguren, de wel of niet gewenste samenwerking tussen de kleine christelijke partijen, het economisch gunstig tij voor Paars, zulke factoren spelen ook een belangrijke rol. In de samenleving van de 21e eeuw gelden geen vanzelfsprekendheden meer. Dat kan men jammer vinden, maar het is niet anders. Kwalitatief goed huiswerk afleveren.
En autenthiek zijn in je uitstraling: gewetensvol, bewogen, niet moralistisch, herkenbaar bijbels geïnspireerd en „in rapport met de tijd”, zoals Kuyper zei. Is dat niet waar christen-politici en christelijke partijen vandaag voor moeten gaan? In orthodoxe kring kiest men steeds minder van zelfsprekend, dat is wel duidelijk, voor een christelijke partij. De relatie tussen geloof en politiek wordt steeds meer vervangen door de band tussen politicus en partij of tussen het concreet programma en de partij.
Deze ontwikkeling schept evenzeer andere, nieuwe kansen. En waarom niet ook voor christelijke partijen: klein of groot? Schutte of een Lubbers wierven steun bij kiezers zonder relatie met een kerkelijke traditie of christelijk geloof. Dat geldt des te meer als men de krachten weet te bundelen en men elkaar niet bestrijdt, maar versterkt.