Contact zoeken
1998-09-18
”Maar nu zal ook ik mijn mond niet bedwingen, ik wil spreken in de benauwdheid van mijn geest, klagen in de bitterheid - Jaargang 42
- nummer 19
van mijn ziel.” (Job 7:11)
Afstuitend evangelie
Wat moet je doen, als iemand niet alleen in de duisternis leeft, maar daar ook het liefst in wil blijven? (Job 3) Elifaz probeert Job uit de put te praten. Op sympathieke wijze. Hij wijst op God en de hulp die je van Hem kunt verwachten. ’Job, leg je zaak voor aan God. Hij geeft kracht, heus!’ (Job 5:8-11) Maar wat gebeurt er met deze hartverwarmende evangelische woorden? Ze stuiten af op het spreekwoordelijke onbegrip. ”–Och dat mijn verdriet toch goed gewogen werd–” (Job 6:2). Dat is: je weet niet waar je over praat. Je weet niet hoe erg het is. En dan volgt in Job 6 en 7 één negatief verhaal van Job: klacht, verwijt en opstand.
Klacht (6:4-13)
”De pijlen van Almachtige steken in mij en hun gif zuigt alle energie uit mij weg”. (4) Ik klaag omdat het leven mij niets meer te bieden heeft. Ik zet het weg als een bord walgelijk eten. (5-6) Ik wou dat God er maar een eind aan maakte, dan kan ik elk geval nog zeggen, dat ik God niet heb verloochend. (9-10) Ik heb geen kracht meer in mezelf en ook geen uitzicht. Ik ben volkomen aan het eind. (11-13)
Verwijt aan de vrienden ( 6:14-30)
”Wie zijn vriend medelijden onthoudt, die verzaakt de vreze van de Almachtige–” (14) Jullie zijn voor mij zo onbetrouwbaar als een beek in de woestijn: het belooft heel wat in de lente, maar als je echt om water verlegen zit, in de zomer, dan is hij droog. (15-20) Ik voel me door jullie verraden. Jullie zijn bang voor leed. Nauwelijks zien jullie iets verschrikkelijks of je deinst achteruit. (21) Zo deins je voor míj terug omdat je bang bent er ook deel te krijgen aan mijn ongeluk. Jullie nemen mijn woorden niet serieus. ”De woorden van een wanhopige worden als wind geacht.” (26) Ik vraag jullie: wend je toch tot míj. Neem mij serieus. Dat is het enige wat ik vraag (28; vgl 22).
Opstand tegen God (7:1-21)
Het begint met sombere bespiegelingen over het moeitevolle leven in het algemeen, waar Job zelf wel een heel sprekend voorbeeld van is (1-11). Van die bespiegelingen is God in eerste instantie slechts het verborgen adres. (vgl 7) Je zou het ’half bidden’ kunnen noemen. Maar dan besluit hij om op volle kracht te gaan bidden: nu zal ik het zeggen ook. ”Ik zal mijn mond niet meer bedwingen, ik wil spreken in de benauwdheid van mijn geest, klagen in de bitterheid van mijn ziel.” (11-21) En dan is het God, die de volle laag krijgt.
”God, ben ik dan zo bedreigend voor U, dat u een wacht om mij zet om mij in bedwang te houden, zoals u met de zeemonsters en chaosmachten van vroeger hebt gedaan? (12) Het houdt maar niet op. Wil ik gaan slapen dan stuurt u akelige dromen op mij af. Vanwaar al die aandacht voor mij? Ben ik dan zo belangrijk voor u, dat u mij elke morgen bezoekt en beproeft Bewaker der mensen? (17-20). Hou alstublieft op om u met mij te bemoeien” ( 18,19). Dat is dan het resultaat van het sympathieke pastoraat van Elifaz: klacht, verwijt en opstand in ’bitterheid van ziel’.
Een mens die contact zoekt
Slecht pastoraat van Elifaz? Misschien. Maar is alles verloren? Nee, want er gebeurt wel degelijk iets met Job. Want met het uiten van al die negatieve gevoelens is Job ondertussen wel in beweging gekomen. Het grote verschil met hoofdstuk 3 is, dat hij nu een adres geeft aan zijn woorden.
In deze hoofdstukken zie je hoe Job uit alle macht vanuit de dood contact zoekt met het Leven: met zichzelf, met zijn naaste, en met God. In steeds wijdere cirkels.
Mensen in grote nood kunnen vaak alleen maar spreken over eigen leed, omdat dat het enige is wat hun hart vervult. Ga je hieraan voorbij, en wil je daar niet met hen over praten, dan ontneem je hen de mogelijkheid tot contact en duw je hen in de eenzaamheid. Bovendien: In de klacht probeert een mens vooral contact te leggen met zichzelf. Hij maakt anderen en zichzelf duidelijk hoe erg het allemaal is. Zo maakt hij midden in de dood contact met dat wat er in hem toch nog ’leeft’. Aan verlangen, verdriet, verongelijking.
Het verwijt naar zijn vrienden is uitermate fel en pijnlijk. Maar Job maakt ondertussen toch maar contact. Hij is niet meer alleen bezig met zichzelf en zijn eigen situatie. Ook zijn naasten komen weer in het vizier. Voor lijdende mensen is verwijt soms de enige manier om weer in contact te komen met de mensen om zich heen.
Maar contact met jezelf, en met anderen is niet genoeg. Werkelijk contact met het Leven heb je pas, wanneer je ook weer contact hebt met God. En ook dit contact wordt in deze monoloog gelegd. Eerst aarzelend, dan met volle kracht. En opnieuw uitsluitend negatief. Dat wel.
Maar dát God weer in beeld komt, is wat telt.
Hoe misplaatst is het om de uitlatingen van Job op een spirituele en dogmatische schaal te wegen. (vgl 6:3) Het gaat erom dat we hier een mens zien, die uit alle macht het probeert gelovig te blijven, en dat alleen maar kan doen door met volle kracht te spreken vanuit de bitterheid van zijn ziel in klacht, verwijt en opstand.
Niet zozeer wát hij zegt maakt zijn gerechtigheid voor God uit. Maar dát hij spreekt vanuit de bitterheid van ziel is zijn gerechtigheid voor God. Gerechtigheid houdt wezenlijk in, dat je in contact staat met God, je naaste en jezelf.
Dragen
Dat het verbond zo sterk is! Dat God er tegen kan als mensen op volle kracht tot Hem spreken vanuit de bitterheid van ziel. Dat Hij het draagt en verdraagt. De vraag is: kunnen zijn dienstknechten en dienstmaagden, die in het pastoraat werkzaam zijn, dat ook? Zijn zij in staat om in deze bittere mens vol negativiteit iemand te zien die uit alle macht probeert contact te zoeken met het Leven en uit alle macht probeert gelovig te blijven?
Zijn zij bereid om ruimte te bieden aan de klacht? Zijn zij bereid om als ze de volle laag krijgen, dat te dragen en de rol van de lijdende middelaar op zich te nemen door wie mensen God weer kunnen bereiken?
Mij komt het beeld voor ogen van onze Middelaar van wie geschreven staat: ”De smaadwoorden van wie u smaden komen op Mij neer”. (Rom 15:3)