Snippers uit Afrika
1999-04-30
Dilemma Ik zie hem hier vanachter mijn bureau voorbijlopen: de man die een paar dagen per week in onze tuin werkt. Caison heet hij. Hij is dooplid van onze gemeente van Ndaleni. Zijn hele familie ken ik al van vele jaren her. Hij betaalt al een paar jaar lang bruidsschat aan de familie van een meisje met wie hij met een paar jaar hoopt te zullen gaan trouwen. Zou hij met haar slapen? Ik krijg het er benauwd van want Caison is absoluut wat vertraagd. Ik weet van de gesel van Aids die één op de vier inwoners van Natal bezig is uit te tellen.- Jaargang 43
- nummer 9
Maar wat weet hij ervan?
Belde hij mij op Life-Line dan zou ik zeggen: de keuze is aan jou, Caison.
Je kunt wachten met seks tot je trouwt wat de beste optie is. De veiligste, de beproefde die ik als eerste noem.
Maar wil je dan toch seks, blijf dan in elk geval trouw aan je partner. Hoe weet je of ze geen Aids heeft? En gebruik dan alsjeblieft een condoom als zij nog niet getest is! En wat van jou zelf? Je hebt 25% kans het te hebben.
Ben jijzelf getest? Je was een paar jaar geleden al begonnen om voor een ander bruidsschat te betalen immers?
Hetzelfde zou ik ook het liefst hier in de tuin privé tegen hem zeggen. Maar dat kun je als Gereformeerde dominee toch niet maken? Je kunt toch voorhuwelijkse seks niet als een optie (zij het dan tweede of derde) noemen? Voordat U verder schrikt, even bedenken alstublieft dat er nog altijd boven deze verhaaltjes staat: Snippers uit Afrika.
En Afrika wil nog altijd zijn bruidsschat op tafel zien gelegd voor ieder meisje dat officieel wordt weggegeven. Maar dat gaat allang niet meer in koeien, nee dat gaat in baar Westers geld.
Voordat je je meisje dan je vrouw kunt noemen zijn we wel duizenden randen armer en een heel aantal jaren verder.
Op dat punt weet Afrika van geen wijken.
Dus een heel aantal jaren zonder seks? De natuur is sterker dan de traditie want we hebben er iets op gevonden dat we van het Westen hebben afgekeken; we gaan samenwonen.
Het verschil tussen Europa en Afrika is hier echter dat je in Europa wel kunt trouwen maar het (nog) niet wilt maar in Afrika mag je het niet hoewel je het graag zou willen. Maar met die bruidsschat duurt dat nog wel een jaartje of wat. Wat te doen? Seksuele ethiek van vroeger hebben we niet meer in huis en het Christendom heeft het nog nauwelijks kunnen opbouwen. Wel worden we bedolven onder een stortvloed van Westerse films zònder ethiek en op scholen worden we van staatswege er altijd maar weer aan herinnerd getrouwelijk condooms te gebruiken die er soms bij bakken vol worden afgeleverd terwijl de schoolboeken ontbreken. De jonge mensen gaan dus samenwonen of hebben in elk geval vaste verhoudingen. Het is een gewoon patroon geworden, ook in christelijke kringen. Temidden van de gruwelijke werkeloosheid wordt uitgelachen wie zou vragen: betalen jullie dan geen bruidsschat? Toe nou, daarvan is in geen jaren sprake! Van een ondersteunende cultuur die voorhuwelijkse seks afwijst is geen sprake; integendeel, er is een cultuur gegroeid die het aanvaart en goedkeurt. De christelijke variant is dan: wees trouw aan je partner. En dat is een allerbelangrijkste variant!
Maar er zijn nog groepen die achterhoedegevechten leveren onder de leuze: geen seks dan na de afhandeling van de bruidsschat. Vanuit traditioneel-
culturele Zoeloe-bewegingen wordt geprobeerd een oud instituut tot herleven te brengen dat oudere vrouwen meisjes onderzoekt of ze nog maagd zijn. En natuurlijk de kerk die eraan blijft vasthouden: geen seks dan in het met bruidsschat bezegelde huwelijk. Maar het is eveneens een verloren strijd! En je blijft als gemeente van de Heer nederlaag op nederlaag lijden en censuurgeval op censuurgeval houden. De kerk raakt zijn geloofwaardigheid langzamerhand kwijt!
Daar is dan mijn dilemma! Het liefst zou ik tegen Caison zeggen: wees trouw aan je meisje, jongen, en vertel de ouderlingen maar: dit is mijn vrouw.
For better and for worse! Het feest en de plechtigheid komt dan wel met een jaar of wat na de afhandeling van de bruidsschat. Maar de kerkenraad zou mij waarschijnlijk wel om dat advies komen vermanen. Of moet ik tegen mijn overtuiging in Caison opwekken nog een jaar of wat te wachten met seks of als ik hoor dat er een kindje onderweg is, een vermanend woord spreken? Ik zie er geen kans meer toe! En blijf maar stil!
Maar ik denk dat we als gemeente van de Heer weer terug zijn bij het begin.
Toen, in de verwording van de Romeinse beschaving sprak de kerk uit: ”hij die geen echtgenote heeft maar in plaats van een echtgenote een concubine, worde niet van de kerkelijke gemeenschap uitgesloten, mits hij zich houdt aan de gemeenschap met één vrouw” (concilie van Toledo, 400). Ontdaan van alle franje worden we in de huwelijksethiek van Afrika teruggeworpen op wat uiteindelijk een verbintenis tot huwelijk maakt. En dat is wederzijdse trouw wat we in de kerk aan de voeten van de Heer leerden.
J. Vonkeman, Richmond, Zuid-Afrika