Nog eens de cirkel
1997-07-11
Waar komt dat cirkelbeeld als symbool voor de levensvisie van Afrika vandaan?- Jaargang 41
- nummer 14
In het verleden heb ik in het Kamper zendingsblad enkele malen de verering van de geesten der gestorvenen genoemd, de levenddoden die je altijd bij je hebt. De mensen van gisteren die er vandaag nog zijn en naar wie ik in de toekomst ga. De toekomst in, wordt teruggegaan naar het verleden. Het leven wordt een cirkelbeweging. Ik ga daar nu verder niet op in maar noem liever nog iets anders uit het Bantoeleven van Afrika dat ons vanzelf ook in de richting van het cirkelsymbool drijft. Het was Stanley meer dan een eeuw geleden op zijn Kongotochten al opgevallen dat de hele Afrika-economie gebaseerd was op een circulatie van bestaande goederen. Elk blijft steeds even arm of rijk als hij was. Wat de deur uitgaat komt er in andere vorm weer in. Dit heeft de Afrikalogen tot de formulering van de leer van het beperkte-goed (Iimited-good) gebracht. Het totaal van wat de gemeenschap bezit blijft steeds min of meer gelijk. Het gevolg is natuurlijk dat vermeerdering van iemands bezit ten nadele gaat van de buurman. Arbeid voor eigen winst is een bedreiging voor de ander. Ambitie in het Westers kapitalistisch denken, zo prijzenswaardig in Europa, wordt in Afrika licht een verdachte magische manipulatie. Wie het al te goed gaat kan zomaar van hekserij worden aangeklaagd. Een maand of wat geleden vroeg ik een man die vast en goed werk had, waarom hij dat had opgegeven. Hij vertelde me dat het plaatselijke ANCbestuur hem had geroepen en vertrouwelijk gezegd: luister, je hebt ook al drie taxi's, je wordt veel te rijk. Dat gaat verkeerd. Je moet je werk in het dorp liever opgeven. Wat hij dan ook prompt deed.
Geen wonder dat je in zo'n gemeenschap voor alles de band met elkaar goed moet houden eerder dan je toeleggen op vooruitgang. Het gaat er in het leven allereerst om goede verhoudingen te bewaren, vriendelijk, inschikkelijk en verdragend te zijn; om de goede verhouding mag je je best eens anders voor doen dan je bent, eerder dan ijverig en ambitieus te zijn; je niet anders voordoen dan je bent, of iemand rechtuit de waarheid zeggen, dat doen blanken alleen! Kort en goed: interpersonele waarden staan het hoogst genoteerd. Toen ik me daarvan bewust werd, keek ik er toch wel van op dat Paulus in Gal. 5 onder de vruchten van de Geest ijver niet noemt. En nog meer toen ik ontdekte dat het juist die interpersonele waarden van de gemeenschap zijn die Paulus noemt. De apostel vindt het toch niet zo gek eens wat aandachtiger naar Afrika te kijken.